Παγκόσμια οικονομία: Τα 40 τρισ. δολάρια χρέους και οι πέντε κίνδυνοι για μια νέα κρίση
Η ανάπτυξη συνεχίζεται, αλλά τα περιθώρια άμυνας των κυβερνήσεων στενεύουν επικίνδυνα απέναντι στον πληθωρισμό και τις γεωπολιτικές αναταράξεις.
Η παγκόσμια οικονομία συνεχίζει να εμφανίζει σημάδια ανάπτυξης παρά τις αλλεπάλληλες γεωπολιτικές και ενεργειακές αναταράξεις. Ωστόσο, πίσω από τη φαινομενική σταθερότητα συσσωρεύονται κίνδυνοι που θα μπορούσαν να μετατρέψουν ένα νέο οικονομικό σοκ σε ευρύτερη κρίση. Οι πόλεμοι, η ακρίβεια, το αυξημένο κόστος δανεισμού και τα υψηλά δημόσια χρέη περιορίζουν σταδιακά τις δυνατότητες άμυνας κυβερνήσεων, επιχειρήσεων και νοικοκυριών.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον αν η διεθνής οικονομία μπορεί να απορροφήσει μια μεμονωμένη αναταραχή, αλλά πόσους ακόμη κραδασμούς μπορεί να αντέξει ταυτόχρονα, χωρίς να διαταραχθεί η ανάπτυξη και η απασχόληση. Οι τελευταίες εκτιμήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) αποτυπώνουν αυτή την αντίφαση, προβλέποντας ανάπτυξη 3,1% για το 2026 και 3,4% για το 2027, ενώ ο παγκόσμιος πληθωρισμός εκτιμάται στο 4,7% φέτος.
Ένα σημαντικό μέρος της σημερινής ανθεκτικότητας στηρίζεται σε τρεις παράγοντες: τις επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη, τα στρατηγικά ενεργειακά αποθέματα και τις φθηνές κινεζικές εξαγωγές. Ωστόσο, κανένα από αυτά τα στηρίγματα δεν είναι απεριόριστο, καθώς η ανάπτυξη γίνεται ολοένα και πιο άνιση.
Η σημαντικότερη διαφορά σε σχέση με προηγούμενες κρίσεις είναι ότι πολλές κυβερνήσεις διαθέτουν πλέον περιορισμένα περιθώρια δημοσιονομικής παρέμβασης. Στις ΗΠΑ, το ομοσπονδιακό δημόσιο χρέος έχει ξεπεράσει τα 40 τρισ. δολάρια, ενώ το δημοσιονομικό έλλειμμα για το 2026 αναμένεται να προσεγγίσει τα 2 τρισ. δολάρια. Αυτό το δημοσιονομικό δίλημμα, σε συνδυασμό με την παράταση του πολέμου στη Μέση Ανατολή και τις πιέσεις στα Στενά του Ορμούζ, ενισχύει τον κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού.
Παράλληλα, η τεχνητή νοημοσύνη, ενώ αποτελεί μοχλό ανάπτυξης, δημιουργεί εστίες χρηματοπιστωτικής αστάθειας λόγω της τεράστιας συγκέντρωσης κεφαλαίων. Η επόμενη μεγάλη δοκιμασία δεν χρειάζεται να προέλθει από μια τραπεζική κατάρρευση, αλλά από τη συσσώρευση μικρότερων πιέσεων που σταδιακά θα εξαντλήσουν τις οικονομικές αντοχές του πλανήτη.