Ρήτρα διαφυγής: Πώς θα ξεκλειδώσουν επενδύσεις 1,5 δισ. ευρώ έως το 2028
Νέος δημοσιονομικός χώρος για την Ελλάδα μέσω ενεργειακών έργων, υποδομών και ψηφιακών παρεμβάσεων που εξαιρούνται από το όριο των κρατικών δαπανών.
Η ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής για την ενέργεια αποτελεί το «κλειδί» που μπορεί να ξεκλειδώσει πόρους ύψους 1,5 δισ. ευρώ για την Ελλάδα έως το 2028. Η στρατηγική αυτή, την οποία έχει αιτηθεί η Αθήνα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προσφέρει στην κυβέρνηση έναν πρόσθετο διάδρομο για στοχευμένες επιδοτήσεις και επενδύσεις, χωρίς να προσμετρώνται στο όριο αύξησης των καθαρών δαπανών, όπως αυτό ορίζεται από τους νέους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες.
Το σχέδιο, οι λεπτομέρειες του οποίου αναμένεται να ανακοινωθούν από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, δεν αφορά νέα ευρωπαϊκά κονδύλια, αλλά τη δυνατότητα να χρηματοδοτηθούν έργα από εθνικούς πόρους, τα οποία θα εξαιρούνται από τον δημοσιονομικό «κόφτη». Το πεδίο εφαρμογής είναι ευρύ και καλύπτει τρεις βασικούς πυλώνες:
Τα νοικοκυριά: Προωθούνται δράσεις όπως η αντικατάσταση των λεβήτων πετρελαίου με αντλίες θερμότητας, η εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας, η χρήση γεωθερμίας και ηλιακής ενέργειας, καθώς και επιδοτήσεις για φορτιστές ηλεκτρικών αυτοκινήτων.
Οι επιχειρήσεις: Δημιουργείται εργαλειοθήκη που περιλαμβάνει φορολογικά κίνητρα για υποδομές φόρτισης, δάνεια με μειωμένο επιτόκιο για ενεργειακές ανακαινίσεις επαγγελματικών κτιρίων και ενίσχυση τεχνολογιών βιομηχανικής απανθρακοποίησης, με έμφαση στις ενεργοβόρες επιχειρήσεις.
Έργα και υποδομές: Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει επενδύσεις σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, έξυπνα ηλεκτρικά δίκτυα, παραγωγή υδρογόνου, καθώς και εκσυγχρονισμό των σιδηροδρομικών υποδομών και των αστικών μεταφορών με ηλεκτρικά μέσα.
Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέτει σαφή όρια: η ρήτρα δεν αποτελεί «λευκή επιταγή» για οριζόντιες επιδοτήσεις κατανάλωσης ή μειώσεις φόρων στα ορυκτά καύσιμα. Οι παρεμβάσεις πρέπει να είναι στοχευμένες, οικονομικά αποδοτικές και να προάγουν τη μακροπρόθεσμη ενεργειακή ασφάλεια. Το συνολικό περιθώριο ευελιξίας ανέρχεται σε 0,3% του ΑΕΠ ετησίως, με το σωρευτικό όριο για την περίοδο 2026-2028 να φτάνει το 0,6% του ΑΕΠ, επιτρέποντας στην κυβέρνηση να διαμορφώσει το μείγμα των παρεμβάσεων ανάλογα με τις εθνικές προτεραιότητες.