Οι κρίσιμες αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο και η τύχη της περιουσίας χωρίς διαθήκη
Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για την εξ αδιαθέτου διαδοχή, τα δικαιώματα των συντρόφων σε ελεύθερη συμβίωση και τις νέες κληρονομικές συμβάσεις.
Η απουσία διαθήκης παραμένει μία από τις κύριες αιτίες οικογενειακών συγκρούσεων μετά τον θάνατο ενός προσώπου, ειδικά σε περιπτώσεις σύνθετων οικογενειακών δομών, δεύτερων γάμων ή μακροχρόνιων σχέσεων ελεύθερης συμβίωσης. Καθημερινά, πολίτες αναζητούν διευκρινίσεις από συμβολαιογράφους και νομικούς σχετικά με το κληρονομικό δίκαιο, προκειμένου να κατανοήσουν τη σειρά διαδοχής και τη διανομή της περιουσίας.
Το ισχύον νομικό πλαίσιο ορίζει μια αυστηρή ιεραρχία συγγενικών τάξεων. Στην πρώτη τάξη περιλαμβάνονται ο ή η σύζυγος και τα παιδιά. Αν υπάρχει ένα παιδί, ο επιζών σύζυγος λαμβάνει το ένα τρίτο της περιουσίας και το παιδί τα υπόλοιπα δύο τρίτα. Σε περίπτωση περισσότερων παιδιών, ο σύζυγος δικαιούται το ένα τέταρτο, ενώ το υπόλοιπο μοιράζεται ισόποσα στα τέκνα. Ακολουθούν η δεύτερη τάξη (γονείς, αδέλφια, απόγονοι αδελφών), η τρίτη (παππούδες, γιαγιάδες και απόγονοι) και η τέταρτη (προπαππούδες και προγιαγιάδες). Αν δεν υπάρχουν συγγενείς, κληρονόμος καθίσταται ο επιζών σύζυγος ή, ελλείψει αυτού, το Δημόσιο.
Σημαντικές αλλαγές εισάγονται για τα ζευγάρια σε ελεύθερη συμβίωση. Με το νέο πλαίσιο, σύντροφοι που συμβιώνουν τουλάχιστον τρία χρόνια θα μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και κατόπιν δικαστικής απόφασης, να αποκτούν κληρονομικά δικαιώματα. Η ρύθμιση αυτή προστατεύει συντρόφους που φρόντιζαν τον εκλιπόντα επί χρόνια, παρέχοντας δικαίωμα προσωρινής παραμονής στην κατοικία, δικαιώματα στο «εξαίρετο» (οικοσκευή, έπιπλα, προσωπικά αντικείμενα) και οικονομική αποζημίωση για τη φροντίδα που παρείχαν.
Παράλληλα, θεσπίζονται για πρώτη φορά στην Ελλάδα οι κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου. Το εργαλείο αυτό αναμένεται να αποβεί καθοριστικό για την προστασία των οικογενειακών επιχειρήσεων, αποτρέποντας δικαστικές διαμάχες που συχνά οδηγούν στην απαξίωση περιουσιακών στοιχείων. Ο διαθέτης θα μπορεί εν ζωή να καθορίζει τη μεταβίβαση της περιουσίας του, διατηρώντας τον έλεγχό της μέχρι τον θάνατό του, ενώ παρέχεται και η δυνατότητα παραίτησης από κληρονομικό δικαίωμα. Στόχος των μεταρρυθμίσεων είναι η ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου και η ελαχιστοποίηση των ενδοοικογενειακών προστριβών.