Οικονομία της γνώσης στην Ελλάδα: Από τους “μονόκερους” στην ουσιαστική ανάπτυξη
Ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος αναλύει την πρόοδο του ελληνικού οικοσυστήματος καινοτομίας και τους στόχους για το μέλλον.
Το ελληνικό επιχειρείν, το οικοσύστημα καινοτομίας της χώρας και η οικονομία της γνώσης βρίσκονται στο επίκεντρο άρθρου του υπουργού Επικρατείας, Άκη Σκέρτσου, στην εφημερίδα «Η Καθημερινή». Ο υπουργός τονίζει ότι, ενώ ο όρος «μονόκερος» (unicorn) – νεοφυής επιχείρηση με αποτίμηση άνω του 1 δισ. δολαρίων – συχνά θεωρείται δείκτης μιας δυναμικής οικονομίας, για μικρές χώρες όπως η Ελλάδα, το κρίσιμο ερώτημα είναι η οικοδόμηση ενός οικοσυστήματος με βάθος, συνέχεια και πραγματικό αποτύπωμα στην οικονομία.
Τα τελευταία χρόνια, το ελληνικό οικοσύστημα καινοτομίας έχει σημειώσει σημαντικές δομικές αλλαγές. Σύμφωνα με έρευνα των Found.ation, 28Digital και της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας Επενδύσεων, μόνο το 2025 επενδύθηκαν πάνω από 732 εκατ. ευρώ σε περισσότερες από 90 νεοφυείς επιχειρήσεις, σημειώνοντας αύξηση 35% σε σχέση με το 2024. Το 2018, αντίστοιχα, οι επενδύσεις δεν ξεπερνούσαν τα 50 εκατ. ευρώ. Αυτή η ποσοτική αλλαγή, όπως επισημαίνει ο υπουργός, αποτυπώνει μια αλλαγή παραδείγματος.
Εταιρίες όπως η Spotawheel και η Numan αναπτύσσονται δυναμικά διεθνώς, συγκεντρώνοντας σημαντικά κεφάλαια. Ωστόσο, η ουσία της αλλαγής βρίσκεται στη δημιουργία δεκάδων εταιριών τεχνολογίας με αποτίμηση 100-500 εκατ. ευρώ, ισχυρά έσοδα, εκατοντάδες εργαζομένους και διεθνή παρουσία, που επιλέγουν να διατηρούν ομάδες, φορολογική έδρα και κέντρο αποφάσεων στην Ελλάδα. Εταιρίες όπως η Dialectica, Workable, Persado, Skroutz, Blueground, Epignosis και Hack The Box, αν και δεν είναι «μονόκεροι», έχουν δημιουργήσει χιλιάδες καλοπληρωμένες θέσεις εργασίας, συγκρατώντας υψηλής ποιότητας ανθρώπινο δυναμικό στη χώρα και παράγοντας έμπειρα στελέχη και ιδρυτές που επανεπενδύουν στο οικοσύστημα.
Σε εξειδικευμένους τομείς, η Theon (αμυντική τεχνολογία), η Mysten Labs (crypto/blockchain) και η Beta CAE (που εξαγοράστηκε από την Cadence για πάνω από 1 δισ. ευρώ) καταδεικνύουν την ικανότητα της Ελλάδας να παράγει παγκόσμιας κλάσης τεχνολογία. Οι εξαγορές της Softomotive από τη Microsoft και της Accusonus από τη Meta επιβεβαιώνουν, επίσης, την παραγωγή προϊόντων που αναγνωρίζονται από το παγκόσμιο Big Tech.
Η αλλαγή αυτή, σύμφωνα με τον κ. Σκέρτσο, δεν προέκυψε τυχαία. Από το 2019, εφαρμόζεται ένα συνεκτικό πλέγμα πολιτικών για τη δημιουργία ενός φιλικότερου και προβλέψιμου περιβάλλοντος για εταιρίες τεχνολογίας και επενδύσεις υψηλού ρίσκου. Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνονται ειδικό φορολογικό καθεστώς για επενδύσεις σε νεοφυείς επιχειρήσεις (50% έκπτωση φόρου για angel investors), έκπτωση φόρου 50% για επτά έτη για επαναπατριζόμενους, καθώς και φορολόγηση stock options εργαζομένων με συντελεστή 5%. Εφαρμόστηκαν επίσης φορολογικές υπεραποσβέσεις για επενδύσεις σε έρευνα και καινοτομία. Μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ διοχετεύθηκαν σε ερευνητικά κέντρα, ενώ η χώρα απέκτησε εθνική στρατηγική για την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) και εμβληματικές υποδομές όπως το AI Factory “Pharos” και ο υπερυπολογιστής “Δαίδαλος”.
Σε μια μικρή χώρα, η εστίαση μόνο στους «μονόκερους» μπορεί να λειτουργεί ως αυταπάτη. Λίγες «βιτρίνες» δισεκατομμυρίων δεν χτίζουν οικονομία, ούτε κρατούν ταλέντο. Το κρίσιμο είναι το βάθος: εταιρίες που πληρώνουν καλά, φορολογούνται στην Ελλάδα, λύνουν δύσκολα τεχνολογικά προβλήματα και προσελκύουν ταλέντο παγκοσμίως, αλλάζοντας έτσι το παραγωγικό μοντέλο μιας χώρας.
Σήμερα, η οικονομία της γνώσης στην Ελλάδα έχει αποκτήσει μετρήσιμη υπόσταση. Πάνω από 10.000 «εργάτες γνώσης» εργάζονται σε εκατοντάδες εταιρίες τεχνολογίας που συνεισφέρουν πάνω από το 1% του ΑΕΠ. Ο στόχος για την επόμενη δεκαετία είναι η οικονομία της γνώσης να φτάσει τουλάχιστον το 5% του ΑΕΠ, αυξάνοντας την παραγωγικότητα και τις ποιοτικές θέσεις εργασίας. Η δημιουργία θεσμικών προϋποθέσεων, όπως το άνοιγμα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με τη μεταρρύθμιση των μη κρατικών πανεπιστημίων και η πρόθεση για τη δημιουργία αυτοτελούς υπουργείου Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας, μπορούν να συνδέσουν συστηματικά πανεπιστήμια, έρευνα και παραγωγή τεχνολογίας.
Ο στόχος παραμένει η Ελλάδα να ενώσει κεφάλαια, ταλέντο και θεσμούς για να χτίσει μια οικονομία γνώσης με βάθος, ανθεκτικότητα και διεθνή ρόλο, επιτυγχάνοντας ένα άλμα ποιότητας που οδηγεί στην αλλαγή του αναπτυξιακού υποδείγματος.