Φορολογικό Βάρος στην Εργασία: Η Ελλάδα Δεύτερη στην Ευρώπη με 40,5%

Σε περίοδο όπου η συζήτηση για τη φορολογική δικαιοσύνη είναι έντονη, τα τελευταία συγκριτικά στοιχεία για την Ελλάδα αποκαλύπτουν μια δυσμενή πραγματικότητα. Το 2023, η χώρα κατετάγη ανάμεσα στις ευρωπαϊκές οικονομίες με τη μεγαλύτερη πραγματική επιβάρυνση της μισθωτής εργασίας, επιβεβαιώνοντας τη συνεχιζόμενη δυσανάλογη κατανομή του φορολογικού βάρους στους εργαζόμενους.

Τα ευρήματα αυτά προκύπτουν από το νέο Policy Brief του Κέντρου Φιλελεύθερων Οικονομολόγων (ΚΕΦΙΜ) με τίτλο «Η πραγματική φορολόγηση στην κατανάλωση και την εργασία». Η μελέτη, αξιοποιώντας τα πλέον πρόσφατα δεδομένα της Eurostat, εξετάζει τη διαχρονική πορεία της φορολογίας στην Ελλάδα σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση.

Σύμφωνα με την ανάλυση, ο πραγματικός φορολογικός συντελεστής στην εργασία στην Ελλάδα διαμορφώθηκε το 2023 στο 40,5%. Αυτό το ποσοστό τοποθετεί τη χώρα στη δεύτερη υψηλότερη θέση μεταξύ των 27 κρατών-μελών της ΕΕ, με μόνο την Ιταλία να παρουσιάζει βαρύτερη επιβάρυνση. Η ελληνική επίδοση υπερβαίνει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο κατά 3,5 ποσοστιαίες μονάδες, γεγονός που υποδηλώνει μια σταθερή μετατόπιση της φορολογικής πίεσης προς την εργασία, ιδίως σε σύγκριση με την προ κρίσης περίοδο.

Είναι αξιοσημείωτο ότι το επίπεδο του 2023 είναι σχεδόν πανομοιότυπο με αυτό του 2019, ενώ παραμένει ελαφρώς χαμηλότερο από το υψηλό του 2022, όταν ο συντελεστής είχε φτάσει το 41,5%. Ωστόσο, η σύγκριση με το 2009 αποκαλύπτει αύξηση 5,5 ποσοστιαίων μονάδων. Την ίδια περίοδο, ο μέσος όρος της ΕΕ το 2023 κυμαινόταν στο 37,0%, διευρύνοντας την απόσταση μεταξύ Ελλάδας και Ευρώπης στις 3,5 μονάδες.

Μια παρόμοια, αν και λιγότερο έντονη, εικόνα καταγράφεται και στη φορολόγηση της κατανάλωσης. Ο πραγματικός φορολογικός συντελεστής ανήλθε το 2023 στο 17,8%, δηλαδή 2,4 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερα από τον μέσο όρο της ΕΕ. Με αυτή την επίδοση, η Ελλάδα βρίσκεται στη 14η θέση μεταξύ των κρατών-μελών. Η ιστορική αναδρομή είναι αποκαλυπτική: από το 2009 έως το 2023, η χώρα μετασχηματίστηκε από ένα καθεστώς σχετικά χαμηλής φορολόγησης της κατανάλωσης σε ένα καθεστώς αυξημένης και παγιωμένης επιβάρυνσης. Συγκεκριμένα, σε σύγκριση με το 2009, ο συντελεστής στην κατανάλωση έχει αυξηθεί κατά 4,5 μονάδες. Τότε, η Ελλάδα βρισκόταν 2,7 ποσοστιαίες μονάδες κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ, ενώ σήμερα βρίσκεται 1,4 μονάδες πάνω από αυτόν, υποδηλώνοντας μια σημαντική ανατροπή της φορολογικής της θέσης.

Το Policy Brief επισημαίνει ότι, παρά τις μειώσεις στους ονομαστικούς φορολογικούς συντελεστές και τις ασφαλιστικές εισφορές από το 2019 και μετά, η συνολική πραγματική επιβάρυνση της εργασίας παραμένει σε υψηλά επίπεδα. Καθοριστικό ρόλο σε αυτό παίζουν ο πληθωρισμός, η έλλειψη τιμαριθμοποίησης της φορολογικής κλίμακας και το φαινόμενο της δημοσιονομικής ολίσθησης (fiscal drag), το οποίο ωθεί φορολογούμενους σε υψηλότερα φορολογικά κλιμάκια, χωρίς ουσιαστική αύξηση της αγοραστικής τους δύναμης.

Η Μιράντα Ξαφά, μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΚΕΦΙΜ και διδάκτωρ Οικονομικών, σχολίασε χαρακτηριστικά: «Η μελέτη του ΚΕΦΙΜ καταδεικνύει με σαφήνεια τη μεγάλη αύξηση του φορολογικού βάρους που συνέβη κατά τη διάρκεια της κρίσης 2010-2018 στην Ελλάδα, η οποία δεν αντιστράφηκε στη συνέχεια. Η φορολόγηση της εργασίας, ιδίως στα μεσαία και υψηλά κλιμάκια, παραμένει υπέρμετρη, ακόμη και μετά τις μειώσεις των συντελεστών. Ουσιαστικά, αυτές οι μειώσεις απλώς αντιστοιχούν στην επίδραση του πληθωρισμού της τελευταίας τετραετίας, που ώθησε τα νοικοκυριά σε υψηλότερες φορολογικές κλίμακες χωρίς πραγματική αύξηση της αγοραστικής τους δύναμης». Όπως προσέθεσε, το ΚΕΦΙΜ έχει προτείνει επανειλημμένα την υιοθέτηση αναλογικής φορολογίας ή, τουλάχιστον, τη σημαντική μείωση της προοδευτικότητας της φορολογικής κλίμακας, η οποία αποθαρρύνει την προσέλκυση εξειδικευμένου και διευθυντικού προσωπικού και επιδεινώνει το πρόβλημα της φυγής ανθρώπινου δυναμικού από τη χώρα.