Πρόωρες αποπληρωμές χρέους: Η ελληνική οικονομία σε νέα τροχιά

Μια δεκαετία μετά από το αρχικό σχέδιο για «επιδρομή» στο Νομισματοκοπείο με σκοπό την άντληση κεφαλαίων για το Δημόσιο, η ραγδαία μείωση του δημόσιου χρέους μέσω πρόωρων αποπληρωμών μνημονιακών δανείων εξελίσσεται στο νέο ανερχόμενο hashtag και την πιο viral συζήτηση στο ελληνικό Διαδίκτυο, τη Βουλή και τον δημόσιο διάλογο. Το θέμα εστιάζει στην πορεία της οικονομίας και στον προϋπολογισμό της χώρας, πυροδοτώντας αντιπαραθέσεις, διεκδικήσεις, αλλά και θεωρίες στα όρια του παραλόγου σχετικά με το «μυστήριο» της αποπληρωμής του χρέους από την Ελλάδα.

Πολλές είναι οι απορίες που τίθενται, κάποιες από τις οποίες είναι εύλογες: Τελικά, μειώνεται ή αυξάνεται το χρέος; Ποια σκοπιμότητα υποκρύπτει η πρόωρη αποπληρωμή των δανειστών; Γιατί το «μαξιλάρι» των 39-40 δισ. ευρώ δεν διατίθεται για παροχές στους πολίτες που δυσκολεύονται ή για 13η σύνταξη και μισθό στο Δημόσιο;

Η αφορμή για αυτές τις συζητήσεις δόθηκε με την ολοκλήρωση, στις 15 Δεκεμβρίου, μιας ακόμη πρόωρης αποπληρωμής 5,29 δισ. ευρώ από τα δάνεια διάσωσης (GLF) του πρώτου μνημονίου, τα οποία κανονικά έπρεπε να εξοφληθούν από το 2031 και μετά. Με αυτή την κίνηση, η χώρα επιταχύνει τη μείωση του χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ, από 145,9% το 2025 σε 138,2% το 2026 – σηματοδοτώντας την πρώτη φορά κάτω από το 140% μετά το 2011.

Επιπλέον, στις 22 Δεκεμβρίου, ο Οργανισμός Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους (ΟΔΔΗΧ) προανήγγειλε την περαιτέρω επιτάχυνση των πρόωρων αποπληρωμών, προγραμματίζοντας την καταβολή 8,79 δισ. ευρώ μέσα στο 2026, σύμφωνα με το ετήσιο πρόγραμμα δανεισμού του (Funding Strategy for 2026). Αυτό σημαίνει ότι θα προεξοφληθούν 66% περισσότερα δάνεια σε σύγκριση με τα 5,29 δισ. του 2025. Ο επίσημος στόχος είναι το ελληνικό χρέος να υποχωρήσει κάτω από 120% του ΑΕΠ έως το 2029, αφήνοντας μόνη πρώτη στην Ε.Ε. την Ιταλία και πιθανώς σύντομα τη Γαλλία.

Σκοπός αυτών των κινήσεων είναι η αναβάθμιση και η σύγκλιση της ελληνικής οικονομίας, η οποία είχε υποχωρήσει δραματικά την προηγούμενη δεκαετία, όντας το «μαύρο πρόβατο» στην Ε.Ε. Επιπλέον, οι πολίτες αναμένεται να δουν ελάφρυνση. Για την αποπληρωμή του 2025, υπολογίζεται εξοικονόμηση τόκων 140 εκατ. ευρώ ετησίως, ή 1,6 δισ. ευρώ που θα πλήρωνε συνολικά η χώρα για αυτά τα δάνεια έως τη λήξη τους, το 2041. Μαζί με τις προηγούμενες προπληρωμές της τελευταίας τετραετίας, η μελλοντική ετήσια ελάφρυνση από τόκους φτάνει τα 3,5 δισ. ευρώ. Με την αποπληρωμή του 2026, η χώρα θα γλιτώσει συνολικά πάνω από 6 δισ. ευρώ.

Παρόλα αυτά, οι παραπάνω εξηγήσεις γεννούν σε πολλούς νέες απορίες και θεωρίες. Το «μυστικό» πίσω από αυτές τις αποπληρωμές, όμως, δεν είναι κρατικό μυστικό. Οι απαντήσεις στις ενστάσεις και τις επικρίσεις που εκφράστηκαν στον δημόσιο διάλογο, καθώς και κατά τη συζήτηση στη Βουλή για τον νέο Προϋπολογισμό, είναι κατά βάση απλές.

**«Μυστικό» 1ο: Μειώνεται το χρέος ή αυξάνεται;**
Η μείωση του χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ δεν ικανοποιεί πολλούς, οι οποίοι επικαλούνται στοιχεία που δείχνουν αύξηση του χρέους σε απόλυτα ποσά (σε ευρώ). Ωστόσο, η σύγκριση σε απόλυτους αριθμούς είναι εξ ορισμού «άκυρη», όπως είναι άκυρο να μην εξετάζει κανείς το μέγεθος του οφειλέτη. Το χρέος της Ελλάδας θα ήταν ασήμαντο αν είχε ΑΕΠ σαν της Γερμανίας. Καθώς το ΑΕΠ της χώρας αυξάνεται, το δανειακό βάρος μειώνεται. Δεν είναι παραδοξολογία λοιπόν ότι το ελληνικό δημόσιο χρέος μειώθηκε κατά 64 μονάδες του ΑΕΠ από το 2020 έως το 2025, αν και σε απόλυτα ποσά αυξήθηκε από 351 δισ. σε 363 δισ. ευρώ. Η σύγκριση παραβλέπει την παγκόσμια πανδημία, η οποία οδήγησε σε αύξηση του παγκόσμιου χρέους. Η Ελλάδα χρεώθηκε με νέα δάνεια, αλλά στη συνέχεια αναπτύχθηκε ταχύτερα από λίγες, σημειώνοντας το μεγαλύτερο άλμα στη μείωση χρέους διεθνώς λόγω αύξησης ΑΕΠ. Σε απόλυτα μεγέθη, μάλιστα, το ελληνικό χρέος δεν ανεβαίνει αλλά πέφτει σταθερά: από 369 δισ. το 2023 σε 359 δισ. ευρώ το 2026.

**«Μυστικό» 2ο: Γιατί το «μαξιλάρι» δεν γίνεται επίδομα;**
Η απορία για το «μαξιλάρι» ρευστότητας 39-40 δισ. ευρώ που δεν αξιοποιείται για παροχές ή μισθούς, είναι εύλογη, αλλά η απάντηση βρίσκεται στους κανόνες που διέπουν αυτόν τον ειδικό «κουμπαρά». Το «μαξιλάρι» δημιουργήθηκε με δάνειο 15 δισ. στο τέλος του 3ου μνημονίου το 2018. Τα κεφάλαια αυτά (30-40 δισ. κατά περιόδους) αποτελούν «κουμπαρά ρευστότητας» με σκοπό την ανακύκλωσή τους για να μη χρειάζεται να δανείζεται η χώρα. Όταν δεν τα χρειάζεται, όπως τώρα, χρησιμοποιούνται για την αποπληρωμή του χρέους. Η χρήση τους για οτιδήποτε άλλο απαγορεύεται.

**«Μυστικό» 3ο: Γιατί δεν πάνε 40 δισ. σε παροχές;**
Η σύγχυση γύρω από το «γιατί όχι παροχές» πηγάζει από την άγνοια των νέων κανόνων που ισχύουν πανευρωπαϊκά. Σύμφωνα με τη μεθοδολογία της Eurostat, η αποπληρωμή χρέους αποτελεί χρηματοοικονομική συναλλαγή και δεν προσμετράται στο πρωτογενές πλεόνασμα, ούτε επιβαρύνει το έλλειμμα. Αντίθετα, κοινωνικές παροχές, μειώσεις φόρων, μισθοί, συντάξεις και επιδόματα αποτελούν δημοσιονομικές δαπάνες που μειώνουν το πλεόνασμα, αυξάνουν το χρέος και ενεργοποιούν τον κόφτη δαπανών.

**«Μυστικό» 4ο: Τι κερδίζει ο πολίτης;**
Κάποιοι επισημαίνουν ότι το όφελος 1,6 δισ. ευρώ από την αποπληρωμή των 5,3 δισ. είναι ονομαστικό και απλώνεται σε βάθος χρόνου. Ωστόσο, οι πολίτες έχουν χειροπιαστό κέρδος αποφεύγοντας βάρη και θυσίες δισεκατομμυρίων. Στην πράξη, στα 5 χρόνια που δεν γίνονταν προπληρωμές, η χώρα και οι πολίτες επιβαρύνθηκαν ήδη 1,8 δισ. σε τόκους για τα δάνεια από τα οποία πλέον απαλλάχθηκαν.

**«Μυστικό» 5ο: Η σκοπιμότητα προεξόφλησης των δανειστών**
Υπονοείται ότι η πρόωρη αποπληρωμή χρέους εξυπηρετεί τους δανειστές και όχι τη χώρα. Όπως κάθε νοικοκυριό που αποπληρώνει πρόωρα τα δάνειά του, έτσι και το κράτος γλιτώνει από τους τόκους, ακόμα κι αν τα βάρη του τα πληρώνουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

**«Μυστικό» 6ο: Επτά ακυρώσεις ομολόγων σε έναν χρόνο;**
Το σημείο τριβής είναι γιατί η χώρα «σταματά» να δανείζεται. Η Αθήνα ματαίωσε 7 προγραμματισμένες εκδόσεις ομολόγων, αν και οι ακυρώσεις είχαν ανακοινωθεί από τον ΟΔΔΗΧ. Η χώρα, με «μαξιλάρι» 35-40 δισ., θεωρητικά δεν έχει ανάγκη να δανείζεται για τα επόμενα τρία χρόνια. Δανείζεται για να «συνομιλεί» με τις αγορές. Το επιτόκιο του δεκαετούς ελληνικού ομολόγου, αν και συγκριτικά εξαιρετικό, δεν είναι από τα χαμηλότερα της ιστορίας. Επειδή δεν «καίγεται» για δανεικά, επιλέγει να μειώνει το χρέος χωρίς να φορτώνεται νέο.