Η “κληρονομημένη τρωτότητα” της Γλυφάδας: Κινδυνεύουμε να ζούμε μέσα στην καταστροφή

Η πρόσφατη κακοκαιρία στην Αττική ανέδειξε με τον πιο σκληρό τρόπο μια διαχρονική αλήθεια: σε πολλές περιοχές της χώρας, και ιδιαίτερα στο νότιο τμήμα της μητροπολιτικής Αθήνας, δεν ζούμε απλώς με τον κίνδυνο, αλλά μέσα σε αυτόν. Η εικόνα ενός «βουνού που κατεβαίνει στον αστικό ιστό» δεν είναι μεταφορική, είναι κυριολεκτική.

Στην Άνω Γλυφάδα και σε άλλες περιοχές στους πρόποδες του Υμηττού, η ένταση των φαινομένων δεν μπορεί να θεωρηθεί κεραυνός εν αιθρία. Το νότιο τμήμα του Υμηττού αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από σχιστολιθικά πετρώματα, τα οποία διαβρώνονται εύκολα και παράγουν μεγάλες ποσότητες φερτών υλικών. Η καταγραφή 140 χιλιοστών βροχής μέσα σε ένα απόγευμα ξεπέρασε τις προβλέψεις, αλλά αποτελούσε ένα πιθανό σενάριο. Ωστόσο, το πρόβλημα δεν ήταν μόνο ο όγκος του νερού, αλλά η στερεοπαροχή: τα φερτά υλικά που παρασύρονται, αυξάνουν δραματικά τον όγκο και την ορμή της απορροής, μετατρέποντας το νερό σε καταστροφικό μίγμα υψηλής ταχύτητας.

Ο καθηγητής Γεωλογίας και πρόεδρος του ΟΑΣΠ, κ. Ευθύμιος Λέκκας, μιλώντας στον ΣΚΑΪ, τόνισε ότι «κληρονομήσαμε την τρωτότητα και τώρα πρέπει να κάνουμε χαρτογράφηση των κινδύνων». Σύμφωνα με τον κ. Λέκκα, τα φαινόμενα αυτά είναι αναμενόμενα, όταν η ανάπτυξη περιοχών –και μάλιστα υψηλής οικονομικής αξίας– γίνεται χωρίς τις απαιτούμενες γεωλογικές, υδρολογικές και χωροταξικές μελέτες. Όπως επεσήμανε, δεν είναι μόνο η ένταση της βροχόπτωσης που προκαλεί τα προβλήματα, αλλά ο συνδυασμός γεωλογικής ευπάθειας, ανεπαρκούς πολεοδομικού σχεδιασμού, απουσίας έργων ορεινής υδρονομίας και δόμησης σε φυσικές διόδους απορροής.

Οι ίδιες περιοχές, οι ίδιες παθογένειες. Τα μεγαλύτερα προβλήματα εμφανίζονται, διαχρονικά, στα ίδια χαμηλότερα σημεία. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Εκεί συγκλίνουν οι φυσικές ροές, οι ανθρώπινες παρεμβάσεις και η έλλειψη πρόβλεψης. Περιοχές που πολεοδομήθηκαν άναρχα, με υψηλής αξίας κατοικίες, βρίσκονται σήμερα αντιμέτωπες με μια πραγματικότητα που, όπως χαρακτηριστικά ειπώθηκε, «δεν διορθώνεται πια». Πρόκειται για μια κληρονομημένη τρωτότητα, αποτέλεσμα επιλογών δεκαετιών.

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι όσα συνέβησαν, αλλά όσα συνεχίζουν να συμβαίνουν. Στην Ελλάδα, εξακολουθούμε να πολεοδομούμε πρώτα, να αγνοούμε το φυσικό υπόβαθρο και να αναζητούμε λύσεις μόνο μετά την καταστροφή. Αυτό το μοντέλο αντιστρέφει κάθε λογική πρόληψης. Η επιστημονική κοινότητα είναι σαφής: «πρώτα χαρτογραφούμε τους κινδύνους και μετά σχεδιάζουμε».

Η χαρτογράφηση γεωλογικών κινδύνων, πλημμυρικών λεκανών, στερεοπαροχής και περιοχών υψηλής τρωτότητας, δεν αποτελεί τεχνική λεπτομέρεια. Είναι πολιτική επιλογή και βασική προϋπόθεση βιώσιμου αστικού σχεδιασμού. Χωρίς αυτήν, οι δήμοι σχεδιάζουν στα τυφλά, τα έργα αντιπλημμυρικής προστασίας αποτυγχάνουν και οι πολίτες πληρώνουν το κόστος. Ο κ. Λέκκας τόνισε την ανάγκη οι δήμοι να χαρτογραφήσουν τους κινδύνους και να λάβουν μέτρα πριν την καταστροφή.