Ενημέρωση με ένα κλικ

Πως ρυθμίζουν οι ορμόνες τον ύπνο: Τι συμβαίνει όταν δεν κοιμόμαστε καλά

Γιατί νυστάζουμε και γιατί άνδρες και γυναίκες συχνά έχουν διαφορετικές συνήθειες ύπνου. Ποιοι είναι οι πιθανοί κίνδυνοι από την έλλειψη ύπνου και από τον κακής ποιότητας ύπνο. Τι λένε ειδικοί από την Ελληνική Ενδοκρινολογική Εταιρεία.

Ο καλός και επαρκής ύπνος δεν είναι πολυτέλεια αλλά ανάγκη, καθώς η εναλλαγή ύπνου-εγρήγορσης ρυθμίζει πολλές και σημαντικές λειτουργίες του οργανισμού. Στη σύγχρονη εποχή, όμως, δεν του δίνουμε την προσοχή που θα έπρεπε, με συνέπεια να υπονομεύουμε την υγεία μας.

«Όλοι ζούμε με βάση τους κιρκάδιους ρυθμούς. Οι ρυθμοί αυτοί είναι 24ωροι και αποτελούν ένα εσωτερικό «ρολόι» που ρυθμίζει όλες τις σωματικές λειτουργίες, από την αρτηριακή πίεση και τις κινήσεις του εντέρου μέχρι τον μεταβολισμό και βέβαια τον ίδιο τον κύκλο ύπνου- εγρήγορσης», εξηγεί  η κυρία Ανδρομάχη Βρυωνίδου-Μπομποτά, πρόεδρος της Ελληνικής Ενδοκρινολογικής Εταιρείας, διευθύντρια του Τμήματος Ενδοκρινολογίας & Μεταβολισμού-Διαβητολογικό Κέντρο στο Νοσοκομείο Κοργιαλένειο-Μπενάκειο ΕΕΣ.

Και συνεχίζει: «Ο «κεντρικός διακόπτης» του «ρολογιού» αυτού βρίσκεται στον υποθάλαμο του εγκεφάλου. Αυτός αντιλαμβάνεται το χρόνο με βάση τον φυσικό φωτισμό (από τον αμφιβληστροειδή χιτώνα του ματιού μας). Το υπόλοιπο σώμα συγχρονίζεται με αυτόν τον «διακόπτη» μέσω της παραγωγής νευρικών και ορμονικών μηνυμάτων, η οποία αυξομειώνεται στη διάρκεια της ημέρας και της νύχτας».

Ο ανθρώπινος οργανισμός παράγει δεκάδες διαφορετικές ορμόνες, οι οποίες ρυθμίζουν τον τρόπο λειτουργίας κυττάρων, ιστών και οργάνων. Η παραγωγή και δράση όλων αυτών των ορμονών ελέγχεται από τους κιρκάδιους ρυθμούς, που την μεταβάλλουν αναλόγως με την ώρα της ημέρας.

Γιατί νυστάζουμε

Στη διάρκεια της ημέρας, π.χ., το φως του ήλιου:

  • Παρεμποδίζει την παραγωγή μελατονίνης από την επίφυση του εγκεφάλου και
  • Διεγείρει την παραγωγή αδενοσίνης στα τμήματα του εγκεφάλου που ελέγχουν την εγρήγορση

Ο ύπνος προάγεται από τη μελατονίνη, επομένως η καταστολή αυτή της ορμόνης μάς βοηθεί να μείνουμε ξύπνιοι. Η αδενοσίνη είναι ένα πανίσχυρο μόριο που παράγεται ως υποπροϊόν της πέψης των τροφίμων. Τα επίπεδά της αυξάνονται σταδιακά στη διάρκεια της ημέρας, για να προκαλέσουν το βράδυ υπνηλία.

Καθώς πέφτει το σκοτάδι, αρχίζουν να αυξάνονται τα επίπεδα της μελατονίνης και σε συνδυασμό με την αδενοσίνη που έχει συσσωρευτεί στον εγκέφαλο, αρχίζουμε να νυστάζουμε. Όταν αποκοιμηθούμε:

  • Η μελατονίνη θα παραμείνει αυξημένη και
  • Η αδενοσίνη θα μειωθεί, αφού θα αυξάνονται και οι ώρες που θα μένουμε νηστικοί

Καταστολή της ούρησης και χαλάρωση

Το γεγονός ότι κοιμόμαστε, όμως, δεν σημαίνει πως ο οργανισμός πέφτει σε αδράνεια. Αντιθέτως, «στη διάρκεια του ύπνου διαφοροποιείται η έκκριση  πολλών ορμονών που ρυθμίζουν ζωτικές σωματικές λειτουργίες», λέει η κυρία Μαρινέλλα Τζανέλα, γενική γραμματέας της Ελληνικής Ενδοκρινολογικής Εταιρείας, διευθύντρια της Κλινικής Ενδοκρινολογίας & Μεταβολισμού του Νοσοκομείου Ευαγγελισμός.

Παραδείγματος χάριν, όταν αρχίζει ο ύπνος αυξάνεται η παραγωγή της αυξητικής ορμόνης. Η ορμόνη αυτή προάγει την αύξηση σε ύψος (στα παιδιά μέχρι την ενήβωση) και επιτελεί σημαντικές αναβολικές δράσεις.

Αυξάνονται επίσης τα επίπεδα της αντιδιουρητικής ορμόνης (ADH). Αυτή εκκρίνεται από τον υποθάλαμο του εγκεφάλου για να κατασταλεί τη νύχτα η ανάγκη ούρησης και να εξασφαλιστεί η ηρεμία στον ύπνο.

Σημαντικές αλλαγές παρατηρούνται επίσης σε ορμόνες, όπως η κορτιζόλη (η ορμόνη της εγρήγορσης και του στρες). Η κορτιζόλη εμφανίζει τα υψηλότερα επίπεδά της το πρωί με την αφύπνιση του ατόμου. Ύστερα, τα επίπεδα αυτά σταδιακά μειώνονται ώστε τα μεσάνυχτα και τις πρώτες ώρες του ύπνου να φτάσουν στο ελάχιστο και ο οργανισμός να χαλαρώσει. «Και αυτές είναι μερικές μόνο από τις παρατηρούμενες ορμονικές αλλαγές κατά τον ύπνο», τονίζει η κυρία Τζανέλα.

Διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών

Οι κιρκάδιοι ρυθμοί δεν είναι ακριβώς ίδιοι μεταξύ ανδρών και γυναικών. Γι’ αυτό τον λόγο, «ο ύπνος έχει αρκετές διαφορές μεταξύ των δύο φύλων», κατά την κυρία Γεωργία Κάσση, ειδική γραμματέα της Ελληνικής Ενδοκρινολογικής Εταιρείας, διευθύντρια ΕΣΥ, επιστημονικά υπεύθυνη του Ενδοκρινολογικού Τμήματος του Νοσοκομείου Αλεξάνδρα.

Ειδικότερα, οι γυναίκες έχουν την τάση να μπαίνουν πιο νωρίς για ύπνο, αλλά και να ξυπνούν νωρίτερα το πρωί απ’ ό,τι οι άνδρες. Μπορεί επίσης να αποκοιμηθούν πιο εύκολα από τους άνδρες και να κάνουν πιο αδιατάρακτο ύπνο.

Μπορεί, όμως, να συμβεί και το αντίστροφο. Και αυτό διότι οι ορμονικές διακυμάνσεις της εμμήνου ρύσεως, της εγκυμοσύνης και κυρίως της εμμηνόπαυσης μπορεί να διαταράξουν σημαντικά τον ύπνο τους, λέει η κυρία Κάσση.

Μελέτες έχουν δείξει ότι οι διαταραχές του ύπνου, όπως η αϋπνία και οι συχνές αφυπνίσεις στη διάρκεια της νύχτας, είναι συχνότερες στις γυναίκες. Σε αυτό μπορεί να συμβάλλει και το εντονότερο στρες που συχνά νιώθουν.

Όταν το στρες είναι μακροχρόνιο οδηγεί σε υπερπαραγωγή της φλοιοεπινεφριδιοτρόπου ορμόνης (ACTH) στον εγκέφαλο. Αυτή με τη σειρά της οδηγεί σε αυξημένη παραγωγή κορτιζόλης από τα επινεφρίδια, εξηγεί η κυρία Τζανέλα.

Οι κίνδυνοι από την έλλειψη ύπνου

Ωστόσο ο ύπνος και η ορμονική λειτουργία του οργανισμού είναι αλληλένδετα. Οτιδήποτε διαταράσσει τον ύπνο, επηρεάζει και τις ορμόνες. Οτιδήποτε επηρεάζει τις ορμόνες, επηρεάζει και τον ύπνο. Το επακόλουθο είναι ένας φαύλος κύκλος που μπορεί να αποδειχθεί επιζήμιος για την υγεία.

«Η καλή ρύθμιση του βιολογικού ρολογιού του οργανισμού έχει ζωτική σημασία για την υγεία. Οι ακανόνιστες διατροφικές συνήθειες και το άστατο πρόγραμμα ύπνου μπορούν να το απορρυθμίσουν, αυξάνοντας τον κίνδυνο πολλών νοσημάτων», προειδοποιεί η κυρία Βρυωνίδου-Μπομποτά.

Βραχυπρόθεσμαη έλλειψη ύπνου (λιγότερες από 6-7 ώρες κάθε βράδυ) και ο κακής ποιότητας ύπνος μπορεί να οδηγήσουν σε:

  • Κόπωση
  • Υπνηλία στη διάρκεια της ημέρας
  • Μειωμένη μνήμη και ικανότητα μάθησης
  • Οξυθυμία
  • Επιρρέπεια στα ατυχήματα

Μπορεί επίσης να οδηγήσουν σε εξασθένηση του ανοσοποιητικού συστήματος. Και αυτό διότι η ομαλή ανοσοποιητική λειτουργία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον επαρκή και ποιοτικό ύπνο.

Μεταβολικά προβλήματα

Μακροπρόθεσμα, οι συνέπειες που έχει ο ελλιπής και κακής ποιότητας ύπνος μπορεί να είναι πολύ σοβαρές. «Πολλές μελέτες έχουν συσχετίσει την χρόνια έλλειψη ύπνου με μεταβολικές και ενδοκρινικές αλλαγές», λέει η κυρία Κάσση. Σε αυτές συμπεριλαμβάνονται:

  • Η μειωμένη αντοχή στη γλυκόζη
  • Η μειωμένη ευαισθησία στην ινσουλίνη
  • Η αυξημένη κορτιζόλη το βράδυ
  • Η διαταραχή στα επίπεδα των ορμονών (γκρελίνη, λεπτίνη) που ρυθμίζουν την πείνα
  • Η απορρύθμιση των ορμονών του στρες

«Οι αλλαγές αυξάνουν τον κίνδυνο παχυσαρκίας, υπέρτασης, διαβήτη τύπου 2, αλλά και καρδιαγγειακών παθήσεων», τονίζει.

Η έλλειψη ύπνου έχει επίσης σχετισθεί με τον υπογοναδισμό, δηλαδή με χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης στους άνδρες. Μπορεί ακόμα να αυξήσει τον κίνδυνο κατάθλιψης και αγχωδών διαταραχών, προσθέτει η ειδικός.

Συμβουλές για καλό ύπνο

«Ο ύπνος έχει πολύπλοκη και αμφίδρομη σχέση με το ενδοκρινικό (ορμονικό) σύστημα. Η ομαλή λειτουργία του ενός είναι απαραίτητη για την ομαλή λειτουργία του άλλου», τονίζει η κ. Βρυωνίδου-Μπομποτά. «Επομένως, πρέπει να τηρούμε όλοι ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα ύπνου και διατροφής στη ζωή μας, το οποίο θα ακολουθούμε και στις αργίες».

Απαραίτητο είναι ακόμα να αποφεύγουμε όσο είναι δυνατό τη χρήση ψηφιακών μέσων το απόγευμα και το βράδυ, προσθέτει. Και αυτό διότι το φως τους μπορεί να καταστείλει τη μελατονίνη και να παρεμποδίσει τον ύπνο.

Καλό είναι επίσης να αποφεύγουμε την καφεΐνη μετά το μεσημέρι. Η καφεΐνη συνδέεται με τους υποδοχείς της αδενοσίνης, εμποδίζοντας και αυτή τον ύπνο.

Όσοι, εξ άλλου, πάσχουν ήδη από μεταβολικές ή ορμονικές διαταραχές πρέπει να τηρούν τις συστάσεις των θεραπόντων ιατρών τους για να τις διατηρούν υπό έλεγχο. Και όσοι αισθάνονται υπνηλία την ημέρα πρέπει να συμβουλεύονται έναν γιατρό για να βρεθεί και να αντιμετωπιστεί η αιτία της κόπωσής τους.

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Μπορεί επίσης να σας αρέσει

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More