Πότε ένας ποδηλατόδρομος θεωρείται πράγματι «πράσινη» δημόσια σύμβαση;
Η διαφορά ανάμεσα στο περιβαλλοντικό αντικείμενο ενός έργου και στις θεσμικές διαδικασίες ανάθεσης που καθορίζουν τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Στην εποχή της κλιματικής ουδετερότητας, οι Δήμοι καλούνται να παίξουν πρωταγωνιστικό ρόλο στη βιώσιμη ανάπτυξη. Ένα από τα πλέον δημοφιλή έργα που εξαγγέλλονται ενόψει της Ευρωπαϊκής Εβδομάδας Βιώσιμης Κινητικότητας είναι η κατασκευή ποδηλατοδρόμων. Ωστόσο, ανακύπτει ένα καίριο ερώτημα: Φτάνει απλώς το αντικείμενο ενός έργου για να χαρακτηριστεί μια δημόσια σύμβαση ως «πράσινη»;
Για να κατανοήσουμε αν ένας ποδηλατόδρομος συνιστά **πράσινη δημόσια σύμβαση**, πρέπει να διακρίνουμε το αποτέλεσμα από τη διαδικασία. Ως υποδομή, ο ποδηλατόδρομος προωθεί τη μετακίνηση με μηδενικές εκπομπές ρύπων και περιορίζει την κυκλοφοριακή συμφόρηση. Όμως, αν ένας Δήμος δημοπρατήσει το έργο με παραδοσιακές μεθόδους —για παράδειγμα, χρησιμοποιώντας κοινή άσφαλτο υψηλού ανθρακικού αποτυπώματος και χωρίς μέριμνα για ανακύκλωση υλικών— τότε, θεσμικά, το έργο δεν αποτελεί πράσινη σύμβαση.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η πράσινη δημόσια σύμβαση είναι η διαδικασία δημοπράτησης όπου οι αναθέτουσες αρχές ενσωματώνουν συγκεκριμένα περιβαλλοντικά κριτήρια στα τεύχη του διαγωνισμού. Αν η διακήρυξη περιλαμβάνει μόνο την εναλλακτική διαχείριση των Αποβλήτων Εκσκαφών, Κατασκευών και Κατεδαφίσεων (ΑΕΚΚ), τότε πρόκειται για μια στοιχειώδη σύμβαση, καθώς η διαχείριση αυτή αποτελεί ήδη νομική υποχρέωση βάσει του Νόμου 4819/2021.
Για μια ολοκληρωμένη πράσινη σύμβαση, οι Δήμοι πρέπει να θέτουν υψηλότερους στόχους, όπως:
* Χρήση ψυχρών ή ανακυκλωμένων ασφαλτικών υλικών που μειώνουν το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας.
* Εγκατάσταση αυτόνομου φωτισμού LED με χρήση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.
* Ενσωμάτωση ζωνών αστικού πρασίνου για τη διαχείριση των ομβρίων υδάτων.
* Απαίτηση για εργοταξιακό εξοπλισμό χαμηλών εκπομπών κατηγορίας Stage V.
Επιλέγοντας τέτοιες διαδικασίες, ο Δήμος κερδίζει πολλαπλά οφέλη. Μέσω της αξιολόγησης του «Κόστους Κύκλου Ζωής», αποφεύγεται η παγίδα της φθηνότερης αρχικής προσφοράς, εξασφαλίζοντας μακροπρόθεσμη εξοικονόμηση χρημάτων από τη συντήρηση και την κατανάλωση ενέργειας. Παράλληλα, οι Δήμοι που υιοθετούν πράσινα κριτήρια αποκτούν συγκριτικό πλεονέκτημα στην πρόσβαση σε ευρωπαϊκά κονδύλια, όπως το ΕΣΠΑ και το Ταμείο Ανάκαμψης, ενώ παράλληλα τονώνουν την τοπική κυκλική οικονομία.
Σε τελική ανάλυση, ο ποδηλατόδρομος είναι η αρχή της βιώσιμης κινητικότητας, αλλά η πράσινη σύμβαση είναι το εργαλείο με το οποίο η Τοπική Αυτοδιοίκηση μετασχηματίζεται, μετατρέποντας τον Δήμο από έναν απλό κατασκευαστή υποδομών σε ηγέτη της πράσινης μετάβασης.