Νέο «Ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ» στην ατζέντα: Η Γερμανία στηρίζει την ευρωπαϊκή αυτονομία στην άμυνα

Στην ατμόσφαιρα της αυξανόμενης αβεβαιότητας για την αφοσίωση των ΗΠΑ στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, ένα εναλλακτικό σχέδιο για την ενίσχυση της αμυντικής ικανότητας της Ευρώπης, αξιοποιώντας τις υφιστάμενες δομές του ΝΑΤΟ, κερδίζει έδαφος. Η πρωτοβουλία αυτή, που χαρακτηρίζεται από κάποιους ως «Ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ», εξασφάλισε πλέον και τη στήριξη της Γερμανίας, όπως αναφέρει η Wall Street Journal, απαντώντας στις συνεχείς επιθέσεις του Αμερικανού προέδρου κατά της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας.

Οι εμπνευστές του σχεδίου επιδιώκουν την ανάληψη περισσότερων διοικητικών και ελεγκτικών αρμοδιοτήτων από Ευρωπαίους αξιωματούχους εντός του ΝΑΤΟ, καθώς και τη συμπλήρωση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνατοτήτων με δικά τους μέσα. Αν και οι σχετικές συζητήσεις λαμβάνουν χώρα ανεπίσημα, το βασικό τους μέλημα δεν είναι ο ανταγωνισμός προς την υπάρχουσα συμμαχία. Αντιθέτως, οι Ευρωπαίοι ηγέτες στοχεύουν στη διατήρηση της ισχυρής αποτροπής έναντι της Ρωσίας, της επιχειρησιακής συνέχειας και της πυρηνικής αξιοπιστίας, ακόμη και σε ένα σενάριο αποχώρησης αμερικανικών δυνάμεων από την Ευρώπη ή άρνησης παροχής προστασίας, όπως έχει απειλήσει ο πρόεδρος Τραμπ.

Τα σχέδια αυτά, που εμφανίστηκαν αρχικά πέρυσι, αναδεικνύουν το βάθος της ευρωπαϊκής ανησυχίας για την αξιοπιστία των ΗΠΑ ως συμμάχου. Η επιτάχυνσή τους μετά την απειλή του Τραμπ να καταλάβει τη Γροιλανδία από τη σύμμαχο Δανία, καθώς και η πρόσφατη αντιπαράθεση σχετικά με την άρνηση της Ευρώπης να υποστηρίξει τον πόλεμο των ΗΠΑ στο Ιράν, προσδίδουν νέα δυναμική στο εγχείρημα.

Η καθοριστική μεταστροφή του Βερολίνου
Το «ναι» της Γερμανίας αποτελεί ένα κομβικό σημείο. Για δεκαετίες, η χώρα απέρριπτε τις γαλλικές εκκλήσεις για αυξημένη ευρωπαϊκή αυτονομία στην άμυνα, προτιμώντας να θεωρεί τις ΗΠΑ ως τον κύριο εγγυητή της ασφάλειας της Ευρώπης. Η κατάσταση, όμως, αλλάζει πλέον υπό την ηγεσία του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος εκφράζει σοβαρές ανησυχίες για την αξιοπιστία των ΗΠΑ υπό την προεδρία Τραμπ.

Αυτή η αλλαγή στάσης από τη Γερμανία άνοιξε τον δρόμο για μια ευρύτερη συμφωνία μεταξύ χωρών όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Πολωνία, οι σκανδιναβικές χώρες και ο Καναδάς. Οι χώρες αυτές πλέον αντιμετωπίζουν το σχέδιο ως μια «συμμαχία προθύμων» εντός του ΝΑΤΟ. Όπως αναφέρεται στην Wall Street Journal, «η πρόκληση είναι τεράστια. Ολόκληρη η δομή του ΝΑΤΟ βασίζεται στην αμερικανική ηγεσία σχεδόν σε όλα τα επίπεδα… Οι Ευρωπαίοι προσπαθούν πλέον να αναλάβουν περισσότερες από αυτές τις ευθύνες… Η συμμαχία θα γίνει “πιο ευρωπαϊκά καθοδηγούμενη”».

Ωστόσο, η ουσιαστική διαφορά τώρα έγκειται στο ότι οι Ευρωπαίοι κινούνται με δική τους πρωτοβουλία, ως απάντηση στην αυξανόμενη εχθρότητα του Τραμπ, και όχι υπό αμερικανική πίεση. Οι πρόσφατες δηλώσεις του Τραμπ, ο οποίος χαρακτήρισε τους Ευρωπαίους συμμάχους «δειλούς» και το ΝΑΤΟ «χάρτινη τίγρη», υπογραμμίζουν την επιτακτική ανάγκη για ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής αυτονομίας.

«Η μεταφορά βαρών από τις ΗΠΑ προς την Ευρώπη βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και θα συνεχιστεί… ως μέρος της στρατηγικής άμυνας και εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ», δήλωσε ο πρόεδρος της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ. «Το πιο σημαντικό είναι να κατανοήσουμε ότι αυτό συμβαίνει και να το διαχειριστούμε με ελεγχόμενο τρόπο, αντί οι ΗΠΑ να αποχωρήσουν απότομα».

Οι προκλήσεις στην υλοποίηση
Η επαναφορά της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας αναδεικνύεται ως κρίσιμος παράγοντας για την επιτυχία του σχεδίου, δεδομένου ότι πολλές χώρες την είχαν καταργήσει μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Παράλληλα, είναι απαραίτητη η ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγής στρατιωτικού εξοπλισμού σε τομείς όπου η Ευρώπη υστερεί έναντι των ΗΠΑ, όπως ο ανθυποβρυχιακός πόλεμος, οι διαστημικές τεχνολογίες, η εναέρια τροφοδοσία και η αερομεταφορά.

Παρόλα αυτά, η υλοποίηση του σχεδίου αντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες. Η ανώτατη στρατιωτική διοίκηση του ΝΑΤΟ παραμένει αμερικανική, και καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν διαθέτει αυτή τη στιγμή το κύρος να αντικαταστήσει πλήρως τις ΗΠΑ, κυρίως λόγω της αμερικανικής πυρηνικής «ομπρέλας». Παρά την αυξανόμενη ανάληψη ρόλων από τους Ευρωπαίους, παραμένουν υπαρκτά κενά, ιδιαίτερα στους τομείς της συλλογής πληροφοριών και της πυρηνικής αποτροπής.