Η ελληνίδα επιστήμονας που αποκαλύπτει το μυστήριο της εξαφάνισης των Νεάντερταλ

Μια καινοτόμος επιστημονική έρευνα, με πρωτοστάτιδα την Ελληνίδα ερευνήτρια Χαρούλα Φωτιάδου από το Πανεπιστήμιο του Τίμπιγκεν, προσφέρει νέες απαντήσεις σε ένα από τα πιο μεγάλα προϊστορικά αινίγματα: την εξαφάνιση των Νεάντερταλ. Συνδυάζοντας γενετικά και αρχαιολογικά δεδομένα, επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του Τίμπιγκεν και το ερευνητικό ίδρυμα «Senckenberg Nature Research Society» ανασυνέθεσαν τις ραγδαίες δημογραφικές αλλαγές που σημάδεψαν τις τελευταίες χιλιετίες της παρουσίας των Νεάντερταλ στην Ευρώπη. Τα ευρήματα αποκαλύπτουν ότι σχεδόν όλοι οι ύστεροι Νεάντερταλ στην Ευρώπη προέρχονταν από έναν και μόνο μικρό πληθυσμό.

Οι ερευνητές εξέτασαν το μιτοχονδριακό DNA από δέκα δείγματα οστών και δοντιών Νεάντερταλ, τα οποία βρέθηκαν σε έξι αρχαιολογικές θέσεις στο Βέλγιο, τη Γαλλία, τη Γερμανία και τη Σερβία. Η χρονολόγηση αυτών των ευρημάτων κυμαίνεται από 110.000 έως 42.000 χρόνια πριν. Η διδακτορική φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο του Τίμπιγκεν, Χαρούλα Φωτιάδου, εξηγεί ότι το μιτοχονδριακό DNA, το οποίο μεταβιβάζεται από τη μητέρα στο παιδί και υπάρχει σε πολλαπλά αντίγραφα, επιβιώνει συνήθως καλύτερα στον χρόνο, καθιστώντας το ένα πολύτιμο εργαλείο για τη μελέτη της εξελικτικής ιστορίας.

Στη συνέχεια, αυτά τα νέα δείγματα συγκρίθηκαν με 49 ήδη γνωστά δείγματα μιτοχονδριακού DNA Νεάντερταλ. Δημιουργήθηκε ένα «φυλογενετικό δέντρο», το οποίο απεικονίζει τη συγγένεια μεταξύ των γενετικών αλληλουχιών και την εξελικτική τους πορεία, φτάνοντας μέχρι τον κοινό πρόγονό τους. Αυτή η ανάλυση επιβεβαίωσε ότι όλοι οι ύστεροι Νεάντερταλ μοιράζονται την ίδια καταγωγή.

Η γενετική ανάλυση συμπληρώθηκε με αρχαιολογικά δεδομένα για την παρουσία των Νεάντερταλ στην Ευρώπη, τα οποία αντλήθηκαν από τη βάση δεδομένων ROAD. Η ROAD αποτελεί μέρος του διεπιστημονικού προγράμματος ROCEEH της Ακαδημίας Επιστημών της Χαϊδελβέργης, με έδρα το Πανεπιστήμιο του Τίμπιγκεν και το ερευνητικό ίδρυμα «Senckenberg Nature Research Society» σε συνεργασία με το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Φρανκφούρτης.

Τα αποτελέσματα της μελέτης, όπως δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό PNAS, υποδεικνύουν ότι περίπου 75.000 χρόνια πριν, οι δυσμενείς κλιματικές συνθήκες της Εποχής των Παγετώνων προκάλεσαν μια δραματική μείωση των πληθυσμών των Νεάντερταλ στην Ευρώπη. Ένας μικρός αριθμός επιβίωσε, βρίσκοντας καταφύγιο σε μια περιοχή που αντιστοιχεί στη σημερινή νοτιοδυτική Γαλλία. Δέκα χιλιάδες χρόνια αργότερα, οι απόγονοι αυτού του μικρού πληθυσμού επανεξαπλώθηκαν σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ωστόσο, αυτή η κοινή καταγωγή είχε ως συνέπεια την περιορισμένη γενετική ποικιλομορφία. Στην πραγματικότητα, σχεδόν όλοι οι ύστεροι Νεάντερταλ που εξετάστηκαν, από την Ιβηρική Χερσόνησο έως τον Καύκασο, ανήκουν στην ίδια μιτοχονδριακή γενεαλογία.

Επιπλέον, η έρευνα εντόπισε στοιχεία για μια απότομη μείωση του πληθυσμού των Νεάντερταλ πριν από περίπου 45.000 χρόνια. Ο πληθυσμός τους έφτασε στο χαμηλότερο σημείο του περίπου 42.000 χρόνια πριν, λίγο μόλις πριν από την τελική τους εξαφάνιση. Ο καθηγητής Κόσιμο Ποστ (Cosimo Posth) του Πανεπιστημίου του Τίμπιγκεν, επικεφαλής της μελέτης, επισημαίνει ότι αυτή η μετακίνηση πληθυσμών στην ύστερη φάση της ιστορίας των Νεάντερταλ «μείωσε σημαντικά τη γενετική ποικιλομορφία των Ευρωπαίων Νεάντερταλ και θα μπορούσε να έχει καθοριστικές επιπτώσεις στην εξαφάνισή τους».