Η διάρκεια της κρίσης στη Μέση Ανατολή καθορίζει το οικονομικό αποτύπωμα

Ο χρόνος είναι ο παράγοντας που θα καθορίσει το πραγματικό αποτύπωμα της κρίσης στην οικονομία. «Το κλειδί είναι ένα: η διάρκεια», σημειώνουν στελέχη του οικονομικού επιτελείου, όταν καλούνται να εκτιμήσουν τις επιπτώσεις από την πολεμική σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, η οποία συνεχίζεται ήδη για περισσότερο από μία εβδομάδα.

Στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους, όπου έχει συγκροτηθεί κεντρικός μηχανισμός παρακολούθησης των εξελίξεων, οι αρμόδιοι παρακολουθούν τις διεθνείς εξελίξεις σχεδόν σε πραγματικό χρόνο. Παράλληλα, εξετάζονται διαφορετικά σενάρια για το πώς η κρίση μπορεί να επηρεάσει βασικούς δείκτες της ελληνικής οικονομίας. Σε αυτή τη φάση, σύμφωνα με κυβερνητικά στελέχη, η κατάσταση αντιμετωπίζεται με ψυχραιμία και χωρίς βιαστικές κινήσεις. Ωστόσο, η κυβέρνηση δηλώνει έτοιμη να παρέμβει εφόσον οι εξελίξεις το απαιτήσουν, προκειμένου να στηριχθούν νοικοκυριά και επιχειρήσεις που ενδεχομένως θα επηρεαστούν από την κρίση.

Το μεγαλύτερο σημείο ανησυχίας αφορά τις τιμές της ενέργειας. Για τον λόγο αυτό, σύμφωνα με πληροφορίες, το ζήτημα του ενεργειακού κόστους αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο των συζητήσεων στο Eurogroup της Δευτέρας. Το θέμα υπήρχε ήδη στην ατζέντα της συνεδρίασης σε διευρυμένη σύνθεση με τη συμμετοχή της ΕΚΤ, όμως πλέον εκτιμάται ότι θα αποκτήσει ακόμα μεγαλύτερη βαρύτητα. Το ίδιο αναμένεται να συμβεί και στη Σύνοδο Κορυφής της Ευρωζώνης στις 19 Μαρτίου.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν αποκλείεται να εξεταστούν ακόμη και έκτακτες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση πιθανών ανατιμήσεων στα καύσιμα και στο ηλεκτρικό ρεύμα. Η ανησυχία εστιάζει κυρίως στη στρατηγική σημασία των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% έως 30% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Οποιαδήποτε διαταραχή στη διέλευση των ενεργειακών φορτίων από την περιοχή επηρεάζει άμεσα τις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Για την ελληνική οικονομία, ένα ενδεχόμενο ενεργειακό σοκ θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις. Η αύξηση των τιμών ενέργειας θα τροφοδοτούσε εκ νέου τον πληθωρισμό, θα περιόριζε την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών και θα αύξανε το κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων. Οι πιέσεις θα ήταν ιδιαίτερα αισθητές σε τομείς όπως η βιομηχανία, η αγροτική παραγωγή και οι μεταφορές.

Ένα δυσμενές σενάριο, που περιλαμβάνεται στον προϋπολογισμό, προβλέπει σημαντικές επιπτώσεις εάν η τιμή του πετρελαίου διατηρηθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, η ιδιωτική κατανάλωση εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει κατά 0,7% σε σχέση με το βασικό σενάριο, το οποίο προβλέπει αύξηση κατά 1% το 2026. Παράλληλα, οι επενδύσεις θα παρουσιάσουν μείωση περίπου 0,9%.

Οι εισαγωγές, σε πραγματικούς όρους, θα μειωθούν λόγω της υποχώρησης της εγχώριας ζήτησης. Ωστόσο, σε ονομαστικούς όρους θα αυξηθούν κατά περίπου 7,4%, γεγονός που θα επιδεινώσει το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών κατά περίπου 0,2 ποσοστιαίες μονάδες. Παράλληλα, ο πληθωρισμός θα κινηθεί σημαντικά υψηλότερα, φτάνοντας το 4,7% έναντι 2,2% που προβλέπεται στο βασικό σενάριο. Η οικονομική ανάπτυξη θα επιβραδυνθεί, με το πραγματικό ΑΕΠ να περιορίζεται στο 1,9% αντί της πρόβλεψης για 2,4%.

Την ίδια στιγμή, το ονομαστικό ΑΕΠ θα αυξηθεί λόγω του υψηλότερου πληθωρισμού, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε βελτίωση του δημοσιονομικού ισοζυγίου και σε μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ κατά περίπου 1,4 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το βασικό σενάριο. Ωστόσο, για να επιβεβαιωθεί το σενάριο της ανάπτυξης στο 1,9%, οι διεθνείς τιμές πετρελαίου θα πρέπει να παραμείνουν κοντά στα 100 δολάρια ανά βαρέλι για διάστημα περίπου ενός έτους.

Πέρα από τις άμεσες οικονομικές επιπτώσεις, μια παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε να προκαλέσει και δευτερογενείς επιδράσεις σε κρίσιμους κλάδους της οικονομίας. Ο τουρισμός είναι ένας από αυτούς, καθώς σε περιόδους περιφερειακής έντασης οι διεθνείς ταξιδιωτικές ροές συχνά εμφανίζουν επιβράδυνση, ακόμη και όταν ο προορισμός θεωρείται ασφαλής, όπως συμβαίνει με την Ελλάδα.

Η αβεβαιότητα επηρεάζει επίσης τις επενδυτικές αποφάσεις, ενώ ήδη παρατηρείται άνοδος στα ασφάλιστρα κινδύνου στη ναυτιλία. Ταυτόχρονα, αυξήσεις καταγράφονται και στις τιμές των λιπασμάτων, εξέλιξη που ενδέχεται να μετακυλήσει το πρόσθετο κόστος στην αγροτική παραγωγή.

Όπως επισήμανε και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης από το βήμα της Βουλής, τα αρμόδια υπουργεία βρίσκονται σε ετοιμότητα για την ενεργοποίηση προληπτικών παρεμβάσεων, αλλά και μέτρων στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Σε πρώτο επίπεδο προβλέπονται εντατικοί έλεγχοι από την Ανεξάρτητη Αρχή που εποπτεύει την αγορά, κυρίως στον τομέα των καυσίμων. Παράλληλα, θα υπάρχει συνεχής παρακολούθηση των αποθεμάτων τόσο στα ενεργειακά προϊόντα όσο και σε βασικά αγαθά πρώτης ανάγκης.

Εφόσον η τιμή του πετρελαίου παραμείνει κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι για διάστημα περίπου ενός μήνα, σχεδιάζεται να ενεργοποιηθούν μέτρα στήριξης μέσω επιδοτήσεων τύπου pass. Παρά τις ανησυχίες για τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, κυβερνητικά στελέχη επισημαίνουν ότι το βασικό πακέτο φοροελαφρύνσεων που σχεδιάζεται για το 2027, ύψους 800 έως 900 εκατομμυρίων ευρώ, δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση.

Το ερώτημα που παραμένει ανοικτό είναι εάν θα μπορέσει να δημιουργηθεί και ένα πρόσθετο δημοσιονομικό περιθώριο μέσω της ενίσχυσης της μάχης κατά της φοροδιαφυγής, στην περίπτωση που η πολεμική κρίση επηρεάσει αρνητικά τα φορολογικά έσοδα. Μέχρι στιγμής, όπως σημειώνουν αρμόδιοι παράγοντες, η ελληνική οικονομία διαθέτει αντοχές. Σε διαφορετική περίπτωση, προσθέτουν, ενδέχεται να χρειαστούν συντονισμένες παρεμβάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο.