Ο μηχανισμός CBAM και η αύξηση κόστους στα τρόφιμα

Ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), αν και δεν είναι ευρέως γνωστός, αναμένεται να επιβαρύνει σημαντικά το κόστος των τροφίμων στα σούπερ μάρκετ. Η ένωση των Ευρωπαίων αγροτών, Copa-Cogeca, είχε προειδοποιήσει εδώ και χρόνια για τις συνέπειες, και τώρα, με τη λειτουργία του CBAM, οι εισαγωγές λιπασμάτων στην Ευρώπη έχουν καταρρεύσει, απειλώντας με νέο κύμα ανατιμήσεων.

Σύμφωνα με τους κανόνες του CBAM, οι εισαγωγές λιπασμάτων στην ΕΕ υπόκεινται σε επιπλέον κόστος, ανάλογο των εκπομπών CO₂ κατά την παραγωγή τους. Τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι αποκαλυπτικά: από την έναρξη λειτουργίας του μηχανισμού τον Ιανουάριο του 2026, οι εισαγωγές αζωτούχων λιπασμάτων στην ΕΕ παρουσίασαν κατακόρυφη πτώση 80%, φτάνοντας μόλις 179.877 τόνους από 1.183.728 τόνους τον ίδιο μήνα του προηγούμενου έτους. Τα αζωτούχα λιπάσματα αντιπροσωπεύουν το 46% της συνολικής κατανάλωσης λιπασμάτων στην Ευρώπη.

Ταυτόχρονα, οι τιμές των λιπασμάτων που παράγονται εντός ΕΕ αυξήθηκαν τον Ιανουάριο του 2026 κατά 25% σε σύγκριση με τον μέσο όρο του 2024. Η Copa-Cogeca επισημαίνει ότι, δεδομένου ότι τα λιπάσματα αποτελούν το 15% έως 30% του κόστους εισροών των αγροτών, η κατάσταση αυτή ενέχει τον κίνδυνο μιας μεγάλης κρίσης στον αγροτικό τομέα.

Ο μηχανισμός CBAM επηρεάζει κυρίως τις εισαγωγές από τρίτες χώρες, οι οποίες αποτελούσαν τη βασική εναλλακτική λύση μετά τον περιορισμό των εισαγωγών από τη Ρωσία και τη Λευκορωσία, παραδοσιακούς προμηθευτές λιπασμάτων. Οι κυρώσεις που επέβαλαν οι Βρυξέλλες, με στόχο τη μείωση της εξάρτησης, περιλαμβάνουν σταδιακά αυξανόμενους δασμούς κατά την περίοδο 2025-2028. Συγκεκριμένα, από την 1η Ιουλίου 2025 έως 30 Ιουνίου 2026, προβλέπεται επιπλέον κόστος €40-45 ανά τόνο, ενώ οι δασμοί αναμένεται να αυξηθούν περαιτέρω τα επόμενα χρόνια, φτάνοντας έως και €315-€430 ανά τόνο μέχρι το 2028, ανάλογα με τον τύπο του λιπάσματος.

Το αυξημένο κόστος των λιπασμάτων μετακυλίεται αναπόφευκτα σε ολόκληρη την αλυσίδα τροφίμων, επιβαρύνοντας τις τελικές τιμές για τους καταναλωτές. Σε καλλιέργειες όπως τα σιτηρά, το καλαμπόκι και τα κηπευτικά, όπου τα λιπάσματα αποτελούν σημαντικό μέρος του κόστους παραγωγής, οι αυξήσεις δύσκολα απορροφώνται.

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εκτιμά ότι μια αύξηση 10% στις τιμές των λιπασμάτων μπορεί να προκαλέσει άνοδο περίπου 7% στις τιμές των δημητριακών το επόμενο τρίμηνο. Το Ινστιτούτο Milton Friedman στην Ιταλία εκφράζει έντονη αντίθεση στις νέες κυρώσεις, χαρακτηρίζοντάς τις ως «επιβλαβή κρατική παρέμβαση» που πλήττει αγρότες και καταναλωτές. Η έκθεση του Ινστιτούτου προειδοποιεί ότι «περαιτέρω κυρώσεις κινδυνεύουν να τροφοδοτήσουν ένα νέο κύμα πληθωρισμού σε βασικά τρόφιμα».

Επιπλέον, η απώλεια ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής γεωργίας είναι μια κρίσιμη επίπτωση. Οι παραγωγοί της ΕΕ, αντιμέτωποι με υψηλότερο κόστος, βλέπουν τους μη Ευρωπαίους ανταγωνιστές τους να διατηρούν φθηνότερο κόστος παραγωγής. Αυτό οδηγεί σε αύξηση των εισαγωγών και μείωση των εξαγωγών, όπως παρατηρήθηκε το 2022 με την αύξηση 34% των εισαγωγών ζάχαρης και την κατάρρευση 31% των ευρωπαϊκών εξαγωγών.