Ηφαίστεια σε άλλα ουράνια σώματα: Ανακαλύφθηκε σωλήνας λάβας στην Αφροδίτη

Η ηφαιστειακή δραστηριότητα, που θεωρούσαμε χαρακτηριστικό μόνο της Γης, αποδεικνύεται ότι είναι ένα φαινόμενο ευρύτερο του ηλιακού μας συστήματος. Ίχνη της, όπως οι σωλήνες λάβας, έχουν εντοπιστεί και στον Άρη, αλλά και στη Σελήνη. Τώρα, ερευνητές του Πανεπιστημίου του Τρέντο ανακοίνωσαν την ανακάλυψη ενός άδειου σωλήνα λάβας στα βάθη της Αφροδίτης, ενός πλανήτη όπου η επιφάνεια και η γεωλογία του έχουν διαμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό από ηφαιστειακές διεργασίες.

Η συγκεκριμένη κοιλότητα εντοπίστηκε μέσω προηγμένης ανάλυσης δεδομένων ραντάρ και τα αποτελέσματα της έρευνας δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications. «Οι γνώσεις μας για την Αφροδίτη παραμένουν περιορισμένες και μέχρι σήμερα δεν είχαμε την ευκαιρία να παρατηρήσουμε άμεσα διεργασίες που λαμβάνουν χώρα κάτω από την επιφάνεια του «δίδυμου» πλανήτη της Γης. Ο εντοπισμός μιας ηφαιστειακής κοιλότητας έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς μας επιτρέπει να επιβεβαιώσουμε θεωρίες που επί χρόνια βασίζονταν μόνο σε υποθέσεις», εξήγησε ο Λορέντσο Μπρουτσόνε, συντονιστής της έρευνας και καθηγητής Τηλεπικοινωνιών στο Πανεπιστήμιο του Τρέντο. «Η ανακάλυψη αυτή συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση των διεργασιών που διαμόρφωσαν την εξέλιξη της Αφροδίτης και ανοίγει νέες προοπτικές για τη μελέτη του πλανήτη», πρόσθεσε.

Ο εντοπισμός σωλήνων λάβας εκτός Γης παρουσιάζει σημαντικές δυσκολίες. Αυτές οι υπόγειες δομές παραμένουν συνήθως κρυφές και γίνονται ορατές μόνο όταν καταρρεύσει μέρος της οροφής τους, δημιουργώντας ένα άνοιγμα στην επιφάνεια. Τέτοιες καταρρεύσεις αποκαλύπτουν τόσο την ύπαρξη του σωλήνα όσο και πιθανή είσοδο σε αυτόν. Στην περίπτωση της Αφροδίτης, η αναζήτηση είναι ακόμη πιο απαιτητική. Ο πλανήτης καλύπτεται από πυκνά σύννεφα που εμποδίζουν την άμεση παρατήρηση της επιφάνειας με συμβατικές κάμερες, αναγκάζοντας τους επιστήμονες να βασίζονται αποκλειστικά σε εικόνες ραντάρ.

Μεταξύ 1990 και 1992, το διαστημικό σκάφος Magellan της NASA χαρτογράφησε την επιφάνεια της Αφροδίτης με το ραντάρ συνθετικού διαφράγματος που διέθετε. «Αναλύσαμε τις εικόνες ραντάρ του Magellan σε περιοχές όπου υπάρχουν ενδείξεις τοπικών καταρρεύσεων, χρησιμοποιώντας μια τεχνική απεικόνισης που αναπτύξαμε για τον εντοπισμό και τον χαρακτηρισμό υπόγειων αγωγών κοντά σε επιφανειακά ανοίγματα», ανέφερε ο κ. Μπρουτσόνε.

Η ανάλυση αποκάλυψε την ύπαρξη ενός μεγάλου υπόγειου αγωγού στην περιοχή του Nyx Mons, η οποία φέρει το όνομα της αρχαιοελληνικής θεάς της νύχτας. Η δομή αυτή ερμηνεύεται ως πιθανός σωλήνας λάβας (pyroduct), με εκτιμώμενη διάμετρο περίπου ενός χιλιομέτρου, πάχος οροφής τουλάχιστον 150 μέτρων και κενό βάθους όχι μικρότερου των 375 μέτρων.

Οι φυσικές και ατμοσφαιρικές συνθήκες της Αφροδίτης φαίνεται να ευνοούν τον σχηματισμό τέτοιων δομών. Ο πλανήτης έχει χαμηλότερη βαρύτητα και πυκνότερη ατμόσφαιρα από τη Γη, παράγοντες που θα μπορούσαν να διευκολύνουν τη γρήγορη δημιουργία μιας παχιάς μονωτικής κρούσας αμέσως μετά την εκροή της λάβας. Ο σωλήνας που εντοπίστηκε φαίνεται να είναι ευρύτερος και ψηλότερος από αντίστοιχες δομές που έχουν παρατηρηθεί στη Γη ή προβλεφθεί για τον Άρη. Το μέγεθός του προσεγγίζει το ανώτατο όριο όσων έχουν προταθεί —και σε μία περίπτωση παρατηρηθεί— στη Σελήνη. Αυτό δεν θεωρείται παράδοξο, καθώς στην Αφροδίτη έχουν εντοπιστεί κανάλια λάβας μεγαλύτερα και μακρύτερα από εκείνα άλλων πλανητών.