Νέα εποχή για το κληρονομικό δίκαιο: Αναθεώρηση και αντιμετώπιση της απαξίωσης ακινήτων

Στην Ελλάδα, το κληρονομικό δίκαιο υφίσταται μια εκ βάθρων αναθεώρηση μετά από σχεδόν ογδόντα χρόνια, με σκοπό την ευθυγράμμισή του με τις σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές πραγματικότητες. Οι προωθούμενες αλλαγές στοχεύουν πρωτίστως στον περιορισμό της απαξίωσης ακινήτων που παραμένουν αναξιοποίητα, καθώς και στην αποτροπή δυσχερών καταστάσεων για τους κληρονόμους, οι οποίοι συχνά αδυνατούν ή δεν επιθυμούν να αναλάβουν τη διαχείρισή τους.

Κεντρικό σημείο της μεταρρύθμισης αποτελεί η ουσιαστική κατάργηση του καθεστώτος του «εξ αδιαιρέτου», γνωστού και ως «αδελφομοίρια». Μέχρι σήμερα, η έλλειψη συμφωνίας μεταξύ των συγκληρονόμων για την αξιοποίηση ενός ακινήτου οδηγούσε συχνά στην παραίτηση από τη χρήση και τη διαχείρισή του, αφήνοντάς το σε αδράνεια. Με το νέο νομικό πλαίσιο, ορίζεται ότι αντί όλοι οι κληρονόμοι να αποκτούν ποσοστό συγκυριότητας, ένας εξ αυτών θα μπορεί να λάβει το ακίνητο, ενώ οι υπόλοιποι θα αποζημιώνονται είτε χρηματικά είτε με άλλα περιουσιακά στοιχεία ισοδύναμης αξίας. Αυτή η ρύθμιση αποτρέπει την πολυδιάσπαση της περιουσίας και διευκολύνει την αποτελεσματική της αξιοποίηση. Για παράδειγμα, εάν ένας γονέας μεταβιβάζει ένα ακίνητο σε ένα από τα παιδιά του, το άλλο παιδί δεν θα καθίσταται αυτομάτως συγκύριος μέσω της νόμιμης μοίρας, αλλά θα λαμβάνει ισοδύναμη αποζημίωση. Σε περιπτώσεις διαφωνίας, η Δικαιοσύνη θα επεμβαίνει για να καθορίσει το ύψος της αποζημίωσης και να επιλύσει τη συγκυριότητα.

Ο πρωταρχικός στόχος είναι η καταπολέμηση του κατακερματισμού των ακινήτων σε ατομικά ποσοστά, ένα φαινόμενο που έχει εγκλωβίσει χιλιάδες ιδιοκτησίες σε αχρησία. Παράλληλα, επαναπροσδιορίζονται τα μερίδια που δικαιούνται σύζυγοι και τέκνα.

Αλλαγές στα μερίδια και τα δικαιώματα των συζύγων:
Στην περίπτωση που συνκληρονόμοι είναι τα παιδιά και ο επιζών σύζυγος, το ποσοστό του τελευταίου αυξάνεται από 25% σε 33% εάν υπάρχει ένα παιδί. Αν τα παιδιά είναι δύο ή περισσότερα, η αναλογία παραμένει η ισχύουσα, με 25% για τον σύζυγο και 75% για τα τέκνα. Επίσης, θεσπίζεται δικαίωμα παραμονής στην κοινή οικία για τον επιζώντα σύζυγο ή σύντροφο, ακόμη και χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης, για τουλάχιστον τρία χρόνια, εκτός αν υπάρξει διαφορετική συμφωνία με τους κληρονόμους.

Νέες ρυθμίσεις για συντρόφους και αξιοποίηση περιουσίας:
Ιδιαίτερη καινοτομία αφορά στα ζευγάρια που συζούν χωρίς επίσημη δέσμευση. Εάν δεν υπάρχουν παιδιά ή άλλοι στενοί συγγενείς, ο επιζών σύντροφος θα μπορεί να κληρονομήσει το σύνολο της περιουσίας, εμποδίζοντας έτσι τη μεταβίβασή της στο Δημόσιο. Επιπλέον, εισάγεται η δυνατότητα για τους ιδιοκτήτες να μεταβιβάζουν εν ζωή την κύρια ή εξοχική τους κατοικία, εισπράττοντας το αντίτιμο και συμφωνώντας με τον αγοραστή στην παραμονή τους στο ακίνητο έως το τέλος της ζωής τους. Εναλλακτικά, μπορούν να συνεχίσουν να διαμένουν καταβάλλοντας ενοίκιο, αποφεύγοντας έτσι την αναγκαστική μετακόμιση και τη διαταραχή της καθημερινότητάς τους.