Νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης: Σαφήνεια αρμοδιοτήτων και ψηφιακή εποχή

Ο κεντρικός ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΤΑ) ως το πρώτο σημείο επαφής του πολίτη με το κράτος αναδείχθηκε με έμφαση από τον Υπουργό Εσωτερικών, Θοδωρή Λιβάνιο, κατά τη διάρκεια συζήτησης στην ΕΣΗΕΑ για τον νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης. Ο Υπουργός υπογράμμισε ότι η καθημερινότητα των πολιτών, από απλές διοικητικές συναλλαγές έως μεγάλα έργα υποδομής, διαμορφώνεται πρωτίστως σε επίπεδο δήμων και περιφερειών, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη για μια βαθιά και συνολική μεταρρύθμιση του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου.

Το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο, με νομοθετήματα δεκαετιών, όπως το βασιλικό διάταγμα του 1958 για την οικονομική διαχείριση, κρίνεται απαρχαιωμένο. Σε έναν κόσμο που έχει αλλάξει ριζικά, με την επικράτηση των ψηφιακών συναλλαγών, της τεχνολογίας και των απαιτήσεων διαφάνειας, το παλιό σύστημα δημιουργεί στρεβλώσεις, καθυστερήσεις και γραφειοκρατία. Ο Κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων του 2006, παρά τις αποσπασματικές αναθεωρήσεις, όπως εκείνη του «Καλλικράτη», δεν επιτεύχθηκε ποτέ μια πλήρης, ενιαία κωδικοποίηση των αρμοδιοτήτων και των κανόνων λειτουργίας.

Ένα από τα βασικά προβλήματα που τέθηκαν είναι το ασαφές τοπίο αρμοδιοτήτων, ιδιαίτερα στις περιφέρειες, οι οποίες λειτουργούν ως πολυσυλλεκτικοί φορείς: κρατική περιφέρεια, πρώην νομαρχία και αυτοδιοικητικός θεσμός. Αυτή η πολυδιάστατη φύση οδηγεί σε σύγχυση, διαφορετικές ερμηνείες του νόμου και ανομοιογενή άσκηση ελέγχου νομιμότητας σε όλη τη χώρα. Ο κ. Λιβάνιος τόνισε την ανάγκη για σαφή καταγραφή όλων των αρμοδιοτήτων, προσδιορίζοντας ποιος φορέας έχει τι, πότε του αποδόθηκε και βάσει ποιου νομοθετικού πλαισίου. Ακόμη και έμπειροι αιρετοί, όπως ανέφερε, αγνοούν σήμερα αρμοδιότητες που τυπικά έχουν απονεμηθεί αλλά ποτέ δεν ασκήθηκαν, επειδή δεν είχαν καταγραφεί.

Στην καρδιά της μεταρρύθμισης βρίσκεται η δημιουργία ενός νέου, ενιαίου Κώδικα Αυτοδιοίκησης, ένα εγχείρημα τεράστιας κλίμακας που θα κωδικοποιήσει περίπου 800-900 άρθρα και πάνω από 1.000 νομοθετήματα σε ένα ενιαίο κείμενο. Ο στόχος είναι η διαφάνεια και η σαφήνεια σε κάθε μελλοντική αλλαγή, ώστε αιρετοί, εργαζόμενοι, πολίτες και το κεντρικό κράτος να γνωρίζουν ποιος κάνει τι και γιατί, περιορίζοντας τον έλεγχο σκοπιμότητας και εστιάζοντας αποκλειστικά στον συνταγματικά προβλεπόμενο έλεγχο νομιμότητας.

Η απλοποίηση της οικονομικής διοίκησης και η ψηφιακή μετάβαση είναι εξίσου σημαντικές. Ο Υπουργός περιέγραψε ένα σύστημα όπου η έναρξη ενός έργου απαιτούσε έως και 7-8 αποφάσεις συλλογικών οργάνων, με καθυστερήσεις μηνών. Οι προωθούμενες αλλαγές αποσκοπούν στην δραστική απλοποίηση των διαδικασιών, επιταχύνοντας την απορρόφηση εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων. Παράλληλα, προχωρά η πλήρης ψηφιοποίηση του ελέγχου νομιμότητας, με αυστηρές προθεσμίες, ενιαία ερμηνεία αποφάσεων και μείωση του διοικητικού φόρτου, όπως αποδεικνύει το παράδειγμα των «10 κιλών χαρτιών» που συνοδεύουν σήμερα μια απλή αναμόρφωση προϋπολογισμού.

Αναφορικά με την αυξανόμενη αποχή στις αυτοδιοικητικές εκλογές, ο κ. Λιβάνιος παρουσίασε την πρόταση για εκλογή σε έναν γύρο, σε συνδυασμό με νέες μορφές συμμετοχής, όπως η ηλεκτρονική ψήφος σε ειδικά εκλογικά τμήματα. Αυτές οι αλλαγές στοχεύουν στη μείωση της ταλαιπωρίας των πολιτών και στην ενίσχυση της δημοκρατικής συμμετοχής.

Ολοκληρώνοντας, ο Υπουργός τόνισε ότι η ενδυνάμωση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης είναι μια βαθιά πολιτική επιλογή, όχι απλώς τεχνικό ζήτημα. Σαφείς αρμοδιότητες, προβλέψιμοι πόροι και σύγχρονα διοικητικά εργαλεία αποτελούν τη βάση για μια αυτοδιοίκηση ικανή να ανταποκριθεί στις ανάγκες των πολιτών. «Μια ισχυρή αυτοδιοίκηση σημαίνει μια ισχυρή χώρα», κατέληξε, αναδεικνύοντας τον νέο Κώδικα ως το θεμέλιο αυτής της μετάβασης.