Στεγαστική κρίση στην Ελλάδα: Ένα στα δέκα νοικοκυριά δυσκολεύεται να πληρώσει ενοίκιο ή δάνειο
Με το 35,5% του διαθέσιμου εισοδήματος να κατευθύνεται στη στέγαση, η Ελλάδα βρίσκεται στην κορυφή της Ευρώπης σε καθυστερήσεις πληρωμών, σύμφωνα με νέα μελέτη.
Η στεγαστική κρίση στην Ελλάδα έχει φτάσει σε οριακό σημείο, μετατρεπόμενη από πρόβλημα ακρίβειας σε πρόβλημα αδυναμίας πληρωμής για πολλά νοικοκυριά. Σύμφωνα με τα αποκαλυπτικά στοιχεία της νέας μελέτης «Η Στέγαση στην Ελλάδα: Τάσεις, προκλήσεις και προοπτικές», που εκπονήθηκε από τη διαΝΕΟσις σε συνεργασία με το ΙΟΒΕ, ένα στα δέκα νοικοκυριά στη χώρα αντιμετωπίζει δυσκολίες στην έγκαιρη πληρωμή του ενοικίου ή της δόσης του στεγαστικού τους δανείου.
Την ίδια στιγμή, πάνω από το ένα τρίτο του διαθέσιμου εισοδήματος των ελληνικών νοικοκυριών, συγκεκριμένα 35,5%, κατευθύνεται πλέον αποκλειστικά στη στέγαση, συμπεριλαμβανομένων ενοικίων, στεγαστικών δανείων, φόρων και ενεργειακού κόστους κατοικίας. Το ποσοστό αυτό είναι σχεδόν διπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, γεγονός που περιορίζει δραστικά τα περιθώρια για άλλες βασικές ανάγκες και αυξάνει την οικονομική ευαλωτότητα.
Ειδικότερα, το 2024 η Ελλάδα καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση νοικοκυριών με καθυστερήσεις στην πληρωμή ενοικίων ή ενυπόθηκων δανείων, με 10,4%, ενώ ο μέσος όρος της ΕΕ είναι μόλις 1,8%. Η απόσταση από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες είναι εντυπωσιακή, με χώρες όπως η Ρουμανία (5,8%), η Πολωνία (5,7%) και η Κροατία (5,6%) να ακολουθούν, ενώ η Ισπανία βρίσκεται στο 0,6%.
Το πρόβλημα της στέγασης δεν είναι μεμονωμένο, αλλά εντάσσεται σε ένα γενικευμένο οικονομικό στρες των νοικοκυριών. Σχεδόν τέσσερις στους δέκα πολίτες (42,8%) το 2024 ζούσαν σε νοικοκυριά με οφειλές όχι μόνο σε ενοίκια ή στεγαστικά δάνεια, αλλά και σε λογαριασμούς κοινής ωφέλειας και δόσεις αγορών, έναντι 9,2% στην Ευρώπη.
Η πίεση αυτή είναι ιδιαίτερα αισθητή στις αστικές περιοχές (29,1% των νοικοκυριών δαπανούν πάνω από 40% του εισοδήματός τους για στέγαση) αλλά και στην ύπαιθρο (27,7%), γεγονός που υποδηλώνει πανελλαδικό χαρακτήρα της κρίσης. Οι ενοικιαστές πλήττονται ακόμη περισσότερο, με έξι στους δέκα να δαπανούν πάνω από το 40% του εισοδήματός τους για στέγη, ξεπερνώντας το όριο υπέρμετρης επιβάρυνσης. Η ενοικίαση έχει μετατραπεί σε μόνιμη, υψηλού κόστους κατάσταση, με τις αυξήσεις ενοικίων να απορροφώνται άμεσα από τα εισοδήματα.
Ιδιαίτερα ευάλωτα είναι τα μονογονεϊκά νοικοκυριά, με σχεδόν δύο στα τρία να βρίσκονται σε καθεστώς υπέρμετρης στεγαστικής επιβάρυνσης. Η στεγαστική πίεση σε αυτές τις περιπτώσεις έχει σημαντικές κοινωνικές διαστάσεις, επηρεάζοντας την ποιότητα ζωής και τις προοπτικές των παιδιών.
Η μελέτη, αναγνωρίζοντας την πολυπλοκότητα του προβλήματος, απορρίπτει εύκολες λύσεις όπως ένα οριζόντιο πλαφόν στα ενοίκια, τονίζοντας τον κίνδυνο συρρίκνωσης της προσφοράς κατοικιών. Αντιθέτως, προτείνει στοχευμένες παρεμβάσεις, όπως έλεγχος αυξήσεων ενοικίων σε περιοχές με αυξημένη πίεση, σύνδεση της ρύθμισης με την ανάπτυξη κοινωνικής και προσιτής στέγης, και άμεση στήριξη των ενοικιαστών που βρίσκονται στο επίκεντρο της κρίσης.