ΠΑΣΟΚ: 52 χρόνια από την ιστορική διακήρυξη της 3ης του Σεπτέμβρη
Από τον Ανδρέα Παπανδρέου έως τον Νίκο Ανδρουλάκη, μια αναδρομή στην πορεία του κινήματος που άλλαξε το πολιτικό σκηνικό της χώρας.
Η 3η Σεπτεμβρίου 1974 αποτελεί σημείο καμπής για την ελληνική πολιτική ιστορία, καθώς τότε ο Ανδρέας Παπανδρέου εξήγγειλε την ίδρυση του ΠΑΣΟΚ. Με την εμβληματική διακήρυξη που έθετε ως πυλώνες την εθνική ανεξαρτησία, τη λαϊκή κυριαρχία, την κοινωνική απελευθέρωση και τη δημοκρατική διαδικασία, το κίνημα ξεκίνησε μια διαδρομή που σφράγισε τη μεταπολίτευση.
Η πρώτη μεγάλη εκλογική επιτυχία ήρθε τον Οκτώβριο του 1981 με το σύνθημα της «Αλλαγής» και το περιβόητο «συμβόλαιο με τον λαό». Οι πρώτες κυβερνήσεις του Ανδρέα Παπανδρέου υλοποίησαν τομές καθοριστικής σημασίας, όπως η αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης, η ίδρυση του ΕΣΥ και η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Παράλληλα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η χώρα διαπραγματεύτηκε ευνοϊκότερους όρους ένταξης, εξασφαλίζοντας τα Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα και το πρώτο κοινοτικό πλαίσιο στήριξης, γνωστό ως «πακέτο Ντελόρ».
Το 1993, ο ιδρυτής του κόμματος επέστρεψε στην εξουσία, προωθώντας σημαντικές κρατικές μεταρρυθμίσεις, με κορυφαία τη δημιουργία του ΑΣΕΠ. Τον Ιανουάριο του 1996, για λόγους υγείας, ο Ανδρέας Παπανδρέου παραιτήθηκε από την πρωθυπουργία, με την Κοινοβουλευτική Ομάδα να εκλέγει τον Κώστα Σημίτη, εγκαινιάζοντας την περίοδο του εκσυγχρονισμού. Αργότερα, τον Ιανουάριο του 2004, ο Γιώργος Παπανδρέου ανέλαβε την ηγεσία, οδηγώντας το κόμμα στην κυβέρνηση το 2009, μέσα σε μια ιδιαίτερα δύσκολη οικονομική συγκυρία που οδήγησε στην ενεργοποίηση του Μηχανισμού Στήριξης.
Από τον Μάρτιο του 2012, υπό την προεδρία του Ευάγγελου Βενιζέλου, το ΠΑΣΟΚ εισήλθε σε μια παρατεταμένη κρίση, προσπαθώντας να διαχειριστεί το πολιτικό κόστος των αποφάσεών του. Τον Ιούνιο του 2015, η Φώφη Γεννηματά ανέλαβε την ηγεσία, επιχειρώντας την ανασυγκρότηση μέσω του σχήματος του Κινήματος Αλλαγής. Από τον Δεκέμβριο του 2021, πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ είναι ο Νίκος Ανδρουλάκης, ο οποίος, δίνοντας έμφαση στην ενότητα και την πολιτική αυτονομία, επανέφερε τα ιστορικά σύμβολα του κόμματος. Μετά την επανεκλογή του τον Οκτώβριο του 2024, η αυτόνομη πορεία της παράταξης παραμένει αδιαπραγμάτευτη, με το τελευταίο συνέδριο να ξεκαθαρίζει πως δεν υφίσταται προοπτική συγκυβέρνησης με τη Νέα Δημοκρατία.