Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν: Στροφή προς τη συμφιλίωση εν μέσω πιέσεων

Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν φαίνεται να βρίσκονται σε ένα σταυροδρόμι, όπου οι περιορισμένες εναλλακτικές οδεύουν προς την επίτευξη συμφωνίας. Η αυξανόμενη οικονομική πίεση, οι στρατιωτικές απώλειες και οι εσωτερικές πολιτικές ανάγκες και των δύο πλευρών ενισχύουν την πιθανότητα ενός συμβιβασμού, ειδικά καθώς η κατάπαυση του πυρός πλησιάζει στο τέλος της.

Ο πρώτος γύρος συνομιλιών, που διεξήχθη στο Ισλαμαμπάντ, αν και μαραθώνιος, εκτιμάται ότι λειτούργησε ως ένα στρατηγικό βήμα για την ενίσχυση της διαπραγματευτικής θέσης των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο ναυτικός αποκλεισμός ιρανικών λιμανιών, που ακολούθησε σχεδόν άμεσα, υποδηλώνει ότι ο Λευκός Οίκος είχε ήδη προετοιμάσει την κλιμάκωση της πίεσης προς την Τεχεράνη. Αν και οι οικονομικές επιπτώσεις αυτού του αποκλεισμού μπορεί να χρειαστούν χρόνο για να γίνουν πλήρως αισθητές, ακόμα και μια μερική αποτελεσματικότητά του αναμένεται να επιβαρύνει περαιτέρω την ήδη επισφαλή οικονομία του Ιράν, καθώς και των συμμάχων του, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, η οποία εξαρτάται από τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου.

Στο μεταξύ, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, εμφανίζεται να επιδιώκει ενεργά μια συμφωνία, αντιμετωπίζοντας την αυξανόμενη πολιτική πίεση στο εσωτερικό της χώρας, η οποία τροφοδοτείται από την άνοδο του πληθωρισμού και των τιμών των καυσίμων.

Παρά την εικόνα ανθεκτικότητας που προβάλλεται, το Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπο με σοβαρές στρατιωτικές και πολιτικές απώλειες, μετά από δεκάδες ημέρες βομβαρδισμών που φέρονται να έχουν πλήξει πάνω από 13.000 στόχους. Η ηγεσία των Φρουρών της Επανάστασης έχει υποστεί σημαντικές απώλειες, ενώ η απουσία από δημόσια εμφάνιση του Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ο οποίος θεωρείται πιθανός διάδοχος του ανώτατου ηγέτη, εντείνει την αβεβαιότητα σχετικά με την κατάσταση της ηγεσίας. Η πραγματική δύναμη της Τεχεράνης, παρά την έντονη ρητορική, φαίνεται να βασίζεται περισσότερο στην αντοχή παρά σε μια καθαρή στρατιωτική επικράτηση.

Σε περιφερειακό επίπεδο, το Ιράν βρίσκεται επίσης σε δυσχερή θέση, καθώς έχει εμπλακεί στρατιωτικά σε αρκετές χώρες της περιοχής του Κόλπου. Το Ιράκ παρουσιάζεται διχασμένο ως προς τη στάση του, ενώ το Πακιστάν, που λειτουργεί ως διαμεσολαβητής, διατηρεί αμυντική συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία, γεγονός που υπογραμμίζει τα περιορισμένα περιθώρια ελιγμών της Τεχεράνης. Η επιρροή του Ιράν βασίζεται κυρίως στην ικανότητά του να επιβιώνει και να διατηρεί μια περιφερειακή παρουσία, παρά σε ένα σαφές στρατιωτικό πλεονέκτημα.

Τα Στενά του Ορμούζ και το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένουν κεντρικά σημεία διαπραγμάτευσης. Ο αμερικανικός αποκλεισμός λιμανιών έχει περιορίσει την ικανότητα της Τεχεράνης να πιέζει στο θέμα των Στενών του Ορμούζ. Παρόμοια, υπάρχει σύγκλιση ως προς την ιδέα προσωρινής αναστολής του πυρηνικού εμπλουτισμού ουρανίου, με το Ιράν να προτείνει πενταετή περίοδο και τις ΗΠΑ να επιδιώκουν συμφωνία 20 ετών. Τα περίπου 400 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου κατά 60% θεωρούνται, υπό τις τρέχουσες συνθήκες στρατιωτικής επιτήρησης από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, μη άμεσα αξιοποιήσιμα για την κατασκευή πυρηνικού όπλου. Πιθανές λύσεις περιλαμβάνουν την απομάκρυνση του υλικού μέσω της IAEA, τη μεταφορά του στη Ρωσία, την πώλησή του ή τη μείωση του βαθμού εμπλουτισμού, στο πλαίσιο ενός μηχανισμού επαλήθευσης που επιδιώκει η Ουάσιγκτον.

Ο ρόλος του Ισραήλ και η παράμετρος της Χεζμπολάχ προσθέτουν ένα στοιχείο αβεβαιότητας. Η Τεχεράνη επιδιώκει να διασφαλίσει ότι οι σύμμαχοί της, όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, δεν θα δεχθούν περαιτέρω επιθέσεις. Η Χεζμπολάχ έχει αποδείξει ότι διατηρεί επιχειρησιακές δυνατότητες, ενώ η κυβέρνηση του Λιβάνου βρίσκεται σε άμεσες συνομιλίες με το Ισραήλ για πρώτη φορά μετά από χρόνια. Ωστόσο, η Βηρυτός δεν έχει καταφέρει να υλοποιήσει τη δέσμευση για αφοπλισμό της Χεζμπολάχ, γεγονός που ενδέχεται να διατηρήσει εστίες έντασης στην περιοχή.

Τα εμπόδια για μια συμφωνία φαίνεται να συνδέονται περισσότερο με ζητήματα πολιτικής ισορροπίας και διατήρησης κύρους, παρά με ουσιαστικές διαφωνίες. Καμία πλευρά δεν μπορεί να εμφανιστεί ότι υποχωρεί πλήρως, καθώς τόσο η Τεχεράνη όσο και η Ουάσιγκτον επιδιώκουν να παρουσιάσουν το αποτέλεσμα ως πολιτική νίκη. Ο Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκει μια συμφωνία που θα μπορεί να συγκριθεί ευνοϊκά με εκείνη του 2015. Ωστόσο, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα για το πώς θα διαμορφωθεί το Ιράν μετά τον πόλεμο, καθώς η σημαντική φθορά των υποδομών και η ενίσχυση των σκληροπυρηνικών κύκλων ενδέχεται να επηρεάσουν τη μελλοντική στρατηγική της χώρας. Παρότι μια συμφωνία μπορεί να περιορίσει την ικανότητα του Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο, οι εξελίξεις των τελευταίων μηνών ενισχύουν την πεποίθηση των σκληροπυρηνικών κύκλων ότι η χώρα χρειάζεται ισχυρότερη αποτρεπτική ισχύ.