Διπλωματικός “χορός” ΗΠΑ-Ιράν για το πυρηνικό πρόγραμμα

Λίγο πριν την αναχώρησή του από το Ισλαμαμπάντ, ο αντιπρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Τζέι Ντι Βανς, χαρακτήρισε την Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη ως «διαφορετικούς κόσμους», εστιάζοντας κυρίως στις εγγυήσεις για τη μη απόκτηση πυρηνικού όπλου από το Ιράν, τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα. Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες που δόθηκαν στη δημοσιότητα μετά την 21ωρη επίσκεψη του Βανς στο Πακιστάν, όπως αναφέρουν οι New York Times, η αμερικανική πλευρά δεν επιδιώκει μια μόνιμη απαγόρευση στον εμπλουτισμό ουρανίου. Αντιθέτως, έχει προτείνει μια 20ετή «αναστολή» κάθε πυρηνικής δραστηριότητας, επιτρέποντας παράλληλα στο Ιράν να διατηρήσει το δικαίωμα παραγωγής πυρηνικού καυσίμου, στο πλαίσιο της Συνθήκης Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων.

Η Τεχεράνη, απαντώντας, επανέφερε την πρόταση για αναστολή έως πέντε ετών, όπως επιβεβαίωσαν δύο ανώτεροι Ιρανοί αξιωματούχοι και ένας Αμερικανός αξιωματούχος. Παρόμοια πρόταση είχε κατατεθεί τον Φεβρουάριο κατά τη διάρκεια αποτυχημένων διαπραγματεύσεων στη Γενεύη, γεγονός που είχε οδηγήσει τον Ντόναλντ Τραμπ στην απόφαση για στρατιωτική επίθεση κατά του Ιράν λίγες ημέρες αργότερα.

Πέρα από το πυρηνικό πρόγραμμα, οι συνομιλίες καλύπτουν και άλλα κρίσιμα ζητήματα, όπως η αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και η παύση της υποστήριξης του Ιράν σε οργανώσεις όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ. Ωστόσο, ο πυρήνας της διαφωνίας παραμένει η άρνηση της Τεχεράνης να εγκαταλείψει τις πυρηνικές της φιλοδοξίες, να αποσυναρμολογήσει τις εγκαταστάσεις της ή να απομακρύνει τα αποθέματα εμπλουτισμένου καυσίμου από τη χώρα.

Το γεγονός ότι οι δύο πλευρές εστιάζουν πλέον στη χρονική διάρκεια της αναστολής θεωρείται ως ένδειξη ότι υπάρχει περιθώριο για επίτευξη συμφωνίας. Σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters, ένας νέος γύρος διαπραγματεύσεων αναμένεται να λάβει χώρα εκ νέου στο Ισλαμαμπάντ προς το τέλος της τρέχουσας εβδομάδας ή στις αρχές της επόμενης, αν και ο Λευκός Οίκος διευκρίνισε ότι καμία συνάντηση δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί.

**Ο φόβος του Τραμπ για μια συμφωνία τύπου 2015**

Για τον Ντόναλντ Τραμπ, ενέχει ο κίνδυνος μια νέα συμφωνία να μοιάζει με αυτή του 2015 για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, από την οποία αποχώρησε το 2018, χαρακτηρίζοντάς την «φρικτή και μονόπλευρη». Η συμφωνία εκείνη, γνωστή ως Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA), προέβλεπε σταδιακή αύξηση του επιτρεπόμενου εμπλουτισμού ουρανίου έως το 2030, όταν οι περιορισμοί θα εξέπιπταν, αν και το Ιράν θα εξακολουθούσε να δεσμεύεται από τη Συνθήκη Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων.

Ο Ρομπ Μάλεϊ, ο οποίος συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις του 2015 και αργότερα ηγήθηκε της προσπάθειας της κυβέρνησης Τζο Μπάιντεν για επαναφορά συμφωνίας, δήλωσε ότι ακόμη και μια πολυετής πλήρης αναστολή πυρηνικής δραστηριότητας θα αποτελούσε ένα πιο αυστηρό πλαίσιο από το JCPOA.

Η ιστορία των σχέσεων ΗΠΑ – Ιράν χαρακτηρίζεται από επανειλημμένες προσπάθειες καθυστέρησης της απόκτησης πυρηνικού όπλου από την Τεχεράνη, είτε μέσω κυβερνοεπιθέσεων που προκάλεσαν καταστροφή φυγοκεντρητών, είτε μέσω κυρώσεων και διπλωματικών συμφωνιών. Το αποτέλεσμα είναι ότι το Ιράν χρειάστηκε περισσότερο χρόνο για να φτάσει κοντά στην απόκτηση πυρηνικού όπλου σε σύγκριση με άλλες χώρες που επιδίωξαν αντίστοιχο πρόγραμμα, όπως η Βόρεια Κορέα, η Ινδία, το Πακιστάν ή το Ισραήλ.

Ο Τζέι Ντι Βανς ανέφερε ότι διεξήχθησαν «ορισμένες καλές συνομιλίες» με το Ιράν στο Πακιστάν, σημειώνοντας ότι η εξέλιξη εξαρτάται από την ευελιξία της Τεχεράνης. Όπως δήλωσε στο Fox News, το Ιράν έδειξε διάθεση συμβιβασμού, αλλά «δεν προχώρησε αρκετά».

Η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λέβιτ, τόνισε ότι οι «κόκκινες γραμμές» των ΗΠΑ παραμένουν σαφείς και υποστήριξε ότι η πίεση προς το Ιράν αυξάνεται, λόγω του ναυτικού αποκλεισμού που εφαρμόζει η Ουάσιγκτον, επηρεάζοντας τις εξαγωγές πετρελαίου.

**Το σημείο τριβής των 440 κιλών εμπλουτισμένου ουρανίου**

Ένα ακόμη σημείο τριβής αφορά την απαίτηση των ΗΠΑ να απομακρυνθούν από το Ιράν περίπου 440 κιλά ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι δεν θα χρησιμοποιηθούν για στρατιωτικούς σκοπούς. Φέρεται μάλιστα ότι ο Ντόναλντ Τραμπ εξετάζει την αποστολή χερσαίων δυνάμεων στην Ισφαχάν για την ασφάλιση του υλικού, το οποίο φυλάσσεται σε υπόγειες εγκαταστάσεις.

Η Τεχεράνη επιμένει ότι το καύσιμο πρέπει να παραμείνει εντός της χώρας, προτείνοντας όμως την αραίωσή του, ώστε να μην μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή πυρηνικού όπλου. Αυτή η διαδικασία θα επιμήκυνε σημαντικά τον χρόνο που απαιτείται για την κατασκευή πυρηνικής κεφαλής, διατηρώντας παράλληλα στο Ιράν τον έλεγχο του υλικού, το οποίο θα μπορούσε μελλοντικά να εμπλουτιστεί εκ νέου σε επίπεδα κοντά στο 90%, που είναι απαραίτητα για την παραγωγή όπλου.