Η παγκόσμια αναταραχή στις αγορές χρέους: Ιαπωνία και ΗΠΑ υπό πίεση

Οι επεκτατικές δημοσιονομικές πολιτικές που υιοθετούνται από μεγάλες οικονομίες παγκοσμίως ασκούν αυξητική πίεση στις αποδόσεις των κρατικών τους ομολόγων, προκαλώντας ευρύτερες διαταραχές στις διεθνείς αγορές χρέους και συναλλάγματος. Αυτές οι εξελίξεις έχουν άμεσο αντίκτυπο σε όλες τις οικονομίες, καθώς οι επενδυτές γίνονται ολοένα και πιο επιφυλακτικοί απέναντι σε μεγάλα δημοσιονομικά ελλείμματα, ειδικά όταν αυτά συνδυάζονται με υψηλό και αυξανόμενο δημόσιο χρέος.

Ενδεικτικό της τάσης αυτής είναι η σταθερή αύξηση στην απόδοση των 10ετών ιαπωνικών ομολόγων από το 2023. Μόλις την περασμένη εβδομάδα, η απόδοση αυτή σημείωσε άνοδο 30 μονάδων βάσης, φτάνοντας το 2,37%, μετά τις προεκλογικές εξαγγελίες της πρωθυπουργού Σανάε Τακαΐτσι για κατάργηση του φόρου κατανάλωσης 8% στα τρόφιμα. Το γεγονός αυτό λαμβάνει χώρα σε μια περίοδο όπου το δημόσιο χρέος της Ιαπωνίας πλησιάζει το 240% του ΑΕΠ, καθιστώντας το το υψηλότερο μεταξύ των αναπτυγμένων οικονομιών. Το χρέος της Ιαπωνίας υπερβαίνει σταθερά το 200% του ΑΕΠ από την κρίση του 2008-2009, ενώ στο παρελθόν αγοραζόταν από εγχώριους επενδυτές με απόδοση οριακά πάνω από το μηδέν, λόγω του αρνητικού ή οριακά θετικού πληθωρισμού. Ωστόσο, μετά την ενεργειακή κρίση, ο πληθωρισμός στην Ιαπωνία αυξήθηκε, φτάνοντας περίπου το 3% κατά μέσο όρο την περίοδο 2023-2025. Με το δημόσιο χρέος σε υψηλά επίπεδα και τον πληθωρισμό να αυξάνεται, η επεκτατική δημοσιονομική πολιτική της ιαπωνικής κυβέρνησης αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο απωλειών για τους επενδυτές, οι οποίοι σπεύδουν να πωλήσουν το ιαπωνικό χρέος, με αποτέλεσμα την πτώση των τιμών των ομολόγων και την αύξηση των αποδόσεων κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες από το 2023.

Παράλληλα, τα αμερικανικά ομόλογα (Treasuries) διατηρούνται σε υψηλά επίπεδα απόδοσης, εξαιτίας των πολύ υψηλών ελλειμμάτων και της ταχύτατα αυξανόμενης έκθεσης σε χρέος. Παράγοντες όπως η προσπάθεια του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να επηρεάσει την πολιτική επιτοκίων της Fed και η γενικότερη αβεβαιότητα για την πολιτική του, συμβάλλουν στην κατάσταση αυτή. Η απόδοση των 10ετών Treasuries αυξήθηκε κατά 15 μονάδες βάσης στο 4,29% την περασμένη εβδομάδα, περίοδο κατά την οποία κορυφώθηκε η αντιπαράθεση με την Ευρώπη για το μέλλον της Γροιλανδίας και ασκήθηκε ποινική δίωξη κατά του Προέδρου της Fed, Τζερόμ Πάουελ. Παρότι μειωμένη κατά περίπου 28 μ.β. σε σχέση με ένα χρόνο πριν, η απόδοση παραμένει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, καθώς το δημοσιονομικό έλλειμμα εκτιμάται ότι διαμορφώθηκε το 2025 στο 5,9% του ΑΕΠ και το χρέος στο 124%, με προοπτική να φτάσει στο 240% το 2030, σύμφωνα με τον οίκο Scope. Η εντυπωσιακή αύξηση των τόκων για την εξυπηρέτηση του αμερικανικού χρέους ενισχύει περαιτέρω αυτή τη δυναμική.

Οι πωλήσεις ιαπωνικών και αμερικανικών ομολόγων οδήγησαν σε σημαντική υποχώρηση των ισοτιμιών των αντίστοιχων νομισμάτων, τα οποία, ειδικά το δολάριο, αποτελούσαν για δεκαετίες σταθερά σημεία αναφοράς για τους επενδυτές. Το αμερικανικό νόμισμα υποχώρησε στο χαμηλότερο επίπεδο έναντι άλλων μεγάλων νομισμάτων εδώ και πολλά χρόνια, με την ισοτιμία του ευρώ να ξεπερνά τα 1,20 δολάρια. Αντίστοιχα, το ιαπωνικό γιεν κατρακύλησε, ενώ υπήρξαν φήμες για κοινή παρέμβαση στήριξης από Τόκιο και Ουάσιγκτον. Ως αποτέλεσμα, το δολάριο και το γιεν έχουν χάσει, τουλάχιστον προσφάτως, τον ρόλο του ασφαλούς επενδυτικού καταφυγίου, όπου οι επενδυτές κατέφευγαν σε περιόδους κρίσης και αβεβαιότητας. Τώρα, συμβαίνει το αντίθετο, καθώς οι επενδυτές επιδιώκουν να απομακρυνθούν από αυτά τα νομίσματα, φοβούμενοι περαιτέρω υποχώρηση των ισοτιμιών τους.

Μοναδικό νόμισμα που διατηρεί τον ρόλο του ασφαλούς καταφυγίου είναι το ελβετικό φράγκο, το οποίο ενισχύθηκε έναντι όλων των νομισμάτων, με την ισοτιμία του ευρώ να υποχωρεί κάτω από τα 0,92 φράγκα. Τα 10ετή ελβετικά ομόλογα είναι τα μόνα με απόδοση κοντά στο μηδέν (0,18%), καθώς η Ελβετία παρουσιάζει μηδενικό πληθωρισμό και ισχυρά δημοσιονομικά δεδομένα.

Ο αντίκτυπος από την αύξηση των αποδόσεων των ιαπωνικών ομολόγων στην ευρωπαϊκή αγορά κρατικών τίτλων ήταν περιορισμένος και τελικά απορροφήθηκε. Στην Ελλάδα, η απόδοση των 10ετών τίτλων του δημοσίου διαμορφώθηκε την Παρασκευή στο 3,46%, περίπου στα ίδια επίπεδα με τους αντίστοιχους γαλλικούς και ιταλικούς τίτλους, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία της ισχυρής δημοσιονομικής θέσης της χώρας. Ο οικονομολόγος του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM), Matthias Gnewuch, τόνισε σε ανάλυσή του ότι τα ελληνικά ομόλογα έχουν ενοποιηθεί πλέον με τα ομόλογα των άλλων χωρών της Ευρωζώνης. «Για χώρες, όπως η Ελλάδα, αυτή η επανένταξη σηματοδοτεί ένα πιο σημαντικό επίτευγμα: ισχυρότερη εμπιστοσύνη των αγορών, μειωμένες αποδόσεις των κρατικών ομολόγων και βελτιωμένες συνθήκες χρηματοδότησης που υποστηρίζονται από διαρκή οικονομική ανάκαμψη και δημοσιονομικά πλεονάσματα», σημείωσε, προσθέτοντας ότι η ενοποίηση έχει ως αποτέλεσμα η απόδοση των ελληνικών ομολόγων να επηρεάζεται από την πορεία των αποδόσεων των γερμανικών τίτλων.