Από το Δόγμα Μονρόε στον Μαδούρο: Η Ιστορία των Αμερικανικών Παρεμβάσεων στη Λατινική Αμερική

Η πρόσφατη επιχείρηση των δυνάμεων των ΗΠΑ για τη σύλληψη και μεταφορά στις Ηνωμένες Πολιτείες του πρώην προεδρικού ζεύγους της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο και Σίλια Φλόρες, με την κατηγορία σωρείας κακουργημάτων, έρχεται να προστεθεί σε μια μακρά λίστα αμερικανικών παρεμβάσεων στη Λατινική Αμερική. Παραδοσιακά, η Ουάσιγκτον δικαιολογούσε αυτές τις ενέργειες επικαλούμενη την απειλή της περιφερειακής ασφάλειας, ιδιαίτερα κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, με φόβους για τον κομμουνιστικό κίνδυνο.

Η αφετηρία αυτών των παρεμβάσεων είναι η εφαρμογή του «Δόγματος Μονρόε», μιας πολιτικής που διαμορφώνει την εξωτερική πολιτική, την πολιτική ασφάλειας και άμυνας των ΗΠΑ για το Δυτικό Ημισφαίριο από το 1823. Η στρατηγική εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ, που δημοσιεύθηκε πέρυσι, επιβεβαιώνει την πρόθεση επαναβεβαίωσης και επιβολής του «Δόγματος Μονρόε» για την αποκατάσταση της αμερικανικής υπεροχής στην περιοχή.

Πριν από 200 χρόνια, ο Πρόεδρος Τζέιμς Μονρόε υιοθέτησε το Δόγμα για να αποτρέψει ευρωπαϊκές αποικιακές επιδιώξεις στην αμερικανική ήπειρο, προειδοποιώντας τις ευρωπαϊκές δυνάμεις να μην αναμειγνύονται στις υποθέσεις της περιοχής. Αργότερα, το 1904, ο Πρόεδρος Θίοντορ Ρούσβελτ επέκτεινε το Δόγμα, υποστηρίζοντας το δικαίωμα των ΗΠΑ να παρεμβαίνουν στρατιωτικά σε χώρες της Λατινικής Αμερικής για την αποτροπή «χρόνιων αδικιών και αστάθειας». Με αυτή την ανανέωση, οι ΗΠΑ αυτοπροσδιορίστηκαν ως οι θεματοφύλακες της ασφάλειας στην ήπειρο.

Η πρώτη ουσιαστική αμερικανική παρέμβαση στο πλαίσιο του διευρυμένου «Δόγματος Μονρόε» σημειώθηκε στη Βενεζουέλα. Το 1903, οι ΗΠΑ απάντησαν στον ναυτικό αποκλεισμό που επέβαλαν η Βρετανία, η Γερμανία και η Ολλανδία, απαιτώντας την αποπληρωμή δανείων. Η αμερικανική ναυτική δύναμη πέτυχε την άρση του αποκλεισμού, ενώ ο δικτάτορας Τσιπριάνο Κάστρο ανατράπηκε λίγα χρόνια αργότερα. Η νέα κυβέρνηση υπέγραψε συμφωνίες ευνοϊκές για τις ΗΠΑ στην εκμετάλλευση του πετρελαίου της χώρας.

Οι παρεμβάσεις των ΗΠΑ στην «περιοχή δικαιοδοσίας» τους εντάθηκαν, οδηγώντας στη γέννηση του όρου «Μπανανία» (Banana Republic). Δύο μεγάλες αμερικανικές εταιρείες, η United Fruit Co. και η Cuyamel Fruit Co., που δραστηριοποιήθηκαν στην Ονδούρα, θεωρούνται αιτία του πραξικοπήματος του 1911. Οι «Μπανανίες» χαρακτηρίζονταν από αυταρχικά καθεστώτα, οικονομίες ελεγχόμενες από ξένες επιχειρήσεις και μαριονέτες κυβερνήσεις, συχνά με τη μεθόδευση πραξικοπημάτων από την Ουάσιγκτον. Χώρες όπως η Γουατεμάλα, η Ονδούρα και ο Ισημερινός απέκτησαν αυτόν τον χαρακτηρισμό.

Ένα κλασικό παράδειγμα είναι η εκδίωξη του προέδρου της Γουατεμάλα, Χακόμπο Άρμπενς Γκουσμάν, το 1954. Η αγροτική μεταρρύθμιση που σχεδίαζε, η οποία θα εθνικοποιούσε περιουσίες εταιρειών όπως η United Fruit Co., οδήγησε στην υποστήριξη των ΗΠΑ στην ανατροπή του. Ο Πρόεδρος Ντουάιτ Αϊζενχάουερ θεώρησε την κυβέρνηση Γκουσμάν κομμουνιστική απειλή, ενώ η CIA υποστήριξε την εγκατάσταση του Κάρλος Καστίγιο Άρμας ως προέδρου, ο οποίος ανέτρεψε τις μεταρρυθμίσεις.