Το Δόγμα Μονρόε επανέρχεται: Νέο γεωπολιτικό παιχνίδι για τις ΗΠΑ

Με ένα σαφές γεωπολιτικό μήνυμα, το υπουργείο Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών ανάρτησε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης φωτογραφία του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, συνοδευόμενη από τη φράση «Αυτό είναι το δικό μας ημισφαίριο». Στη λεζάντα της ανάρτησης, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ τόνισε ότι «αυτό είναι ΤΟ δικό ΜΑΣ ημισφαίριο» και υπογράμμισε πως ο πρόεδρος Τραμπ «δεν θα επιτρέψει να τεθεί σε κίνδυνο η ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών».

Η επιχείρηση των Ηνωμένων Πολιτειών στη Βενεζουέλα δεν αποτελεί μεμονωμένο επεισόδιο, αλλά την πιο ωμή, σύγχρονη εκδοχή ενός δόγματος που διατρέχει σχεδόν δύο αιώνες αμερικανικής πολιτικής: του Δόγματος Μονρόε. Από το 1823, το δόγμα αυτό όρισε τη Λατινική Αμερική ως ζώνη ζωτικών συμφερόντων των ΗΠΑ, εξελισσόμενο με τον χρόνο από αμυντική διακήρυξη σε εργαλείο επιβολής.

Το Δόγμα Μονρόε ως συνεχής πολιτική, όχι ως απλή ανάμνηση, φάνηκε από τις αρχές του 20ού αιώνα με το Ερμηνευτικό παράρτημα Ρούζβελτ, όταν οι ΗΠΑ αυτοανακηρύχθηκαν επιτηρητές της «τάξης» στη Λατινική Αμερική. Κατά τον Ψυχρό Πόλεμο, το δόγμα υιοθέτησε αντικομμουνιστικό μανδύα, ενώ μετά το 1991, απέκτησε τη γλώσσα της δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της καταπολέμησης του εγκλήματος. Η ουσία, ωστόσο, παρέμεινε ίδια: καμία ανταγωνιστική δύναμη δεν πρέπει να αποκτήσει στρατηγικό βάθος κοντά στις ΗΠΑ.

Σήμερα, ο κύριος ανταγωνιστής δεν είναι η Μόσχα, αλλά το Πεκίνο. Και η Βενεζουέλα, με τα τεράστια ενεργειακά της αποθέματα, τις ροές πετρελαίου προς την Ασία και τη γεωπολιτική της αξία, μετατράπηκε σε κόμβο αυτού του ανταγωνισμού. Η επιχείρηση στο Καράκας δεν αφορά μόνο το καθεστώς ή τον ίδιο τον Μαδούρο, αλλά στέλνει το μήνυμα ότι η αμερικανική «εγγύς περιφέρεια» δεν είναι διαπραγματεύσιμη και ότι η πολιτική αυτή δεν σταματά με τον Τραμπ.

Η διαδρομή που ακολουθείται είναι γνώριμη: Κυρώσεις, διπλωματική απομόνωση, οικονομική πίεση και απόπειρες εσωτερικής αλλαγής. Όταν αυτά δεν αποδίδουν, ακολουθούν τα τετελεσμένα. Η σύλληψη ενός εν ενεργεία αρχηγού κράτους με στρατιωτικά μέσα δεν αποτελεί απλώς κλιμάκωση, αλλά ρήξη με τη ρητορική της “τάξης βασισμένης σε κανόνες” που οι ΗΠΑ επικαλούνται επί δεκαετίες.

Εδώ, το Δόγμα Μονρόε δείχνει τη σύγχρονη εκδοχή του, λιγότερο ως διακήρυξη και περισσότερο ως πρακτική. Δεν εφαρμόζεται πάντα ονομαστικά, αλλά επιχειρησιακά. Δεν περιλαμβάνει πραξικοπήματα τύπου Ψυχρού Πολέμου, αλλά «χειρουργικές» επιχειρήσεις που παράγουν άμεσα πολιτικό αποτέλεσμα.

Το Δόγμα Μονρόε, που γεννήθηκε το 1823, ήταν αρχικά μια φαινομενικά απλή, αμυντική δήλωση του προέδρου Τζέιμς Μονρόε, ο οποίος διακήρυξε ότι η αμερικανική ήπειρος δεν είναι πλέον ανοιχτή σε ευρωπαϊκή αποικιοκρατία, με αντάλλαγμα οι ΗΠΑ να μην παρεμβαίνουν στις ευρωπαϊκές υποθέσεις. Παρόλο που στα χαρτιά ήταν μια πράξη αυτοπροστασίας, στην πράξη εξελίχθηκε σε κάτι πολύ διαφορετικό.