Η υπόθεση Νοριέγα-Μαδούρο: Νομικά προηγούμενα για τις συλλήψεις ηγετών ξένων κρατών

Περισσότερες από τρεις δεκαετίες πριν, η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών προχώρησε σε μια ενέργεια που τότε είχε χαρακτηριστεί σοκαριστική: τη σύλληψη του ηγέτη ενός ξένου κράτους. Επρόκειτο για τον δικτάτορα του Παναμά, Μανουέλ Νοριέγα. Η υπόθεσή του ενδέχεται να αποτελέσει σήμερα οδηγό για εισαγγελείς, συνηγόρους υπεράσπισης και δικαστές που χειρίζονται την υπόθεση του Νικολάς Μαδούρο.

Όπως και ο Μαδούρο, ο Νοριέγα κατηγορήθηκε ότι συμμετείχε σε μεγάλης κλίμακας επιχείρηση διακίνησης ναρκωτικών προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Και όπως ο Μαδούρο, συνελήφθη στο έδαφος της χώρας του, στο πλαίσιο στρατιωτικής επιχείρησης. Οι δικηγόροι του Νοριέγα εξαπέλυσαν άμεσα μια επιθετική υπεράσπιση, κατηγορώντας το υπουργείο Δικαιοσύνης του προέδρου Τζορτζ Χ. Γ. Μπους ότι παραβίασε το διεθνές δίκαιο και τις εγγυήσεις της δίκαιης δίκης, εισβάλλοντας στον Παναμά και συλλαμβάνοντάς τον. Υποστήριξαν επίσης ότι ο Νοριέγα απολάμβανε ασυλίας ως αρχηγός κράτους.

Ο Μαδούρο, τον οποίο οι εισαγγελείς κατηγορούν ότι διηύθυνε «κρατικά υποστηριζόμενες συμμορίες» και διευκόλυνε τη διακίνηση ναρκωτικών στη Βενεζουέλα, είναι πιθανό να εγείρει «μια σειρά σοβαρών ενστάσεων κατά της δίωξης», παρόμοιων με εκείνες που επιχείρησε ο Νοριέγα. Η υπόθεση αναμένεται να περιλαμβάνει «καινοφανή συνταγματικά και ζητήματα διεθνούς δικαίου», τα οποία ενδέχεται να προσελκύσουν κορυφαίους ποινικολόγους υψηλού προφίλ, σύμφωνα με κορυφαίους Αμερικανούς νομικούς και αναλυτές.

Τα επιχειρήματα του Νοριέγα τελικά απέτυχαν. Το 1991 καταδικάστηκε και του επιβλήθηκε ποινή κάθειρξης 40 ετών. Έναν χρόνο αργότερα όμως ομοσπονδιακός δικαστής έκρινε ότι ο πρώην δικτάτορας έπρεπε να θεωρηθεί αιχμάλωτος πολέμου και να απολαμβάνει συγκεκριμένα δικαιώματα στη φυλακή – αν και οι δικαστές δεν έχουν τη δυνατότητα να καθορίζουν συγκεκριμένες φυλακές και η επιβολή τέτοιων αποφάσεων είναι συχνά περιορισμένη.

Καθοριστικός παράγοντας στην αποτυχία της υπεράσπισης ήταν το γεγονός ότι τα αμερικανικά δικαστήρια «αρνήθηκαν να εξετάσουν τη νομιμότητα της ίδιας της εισβολής». Συγκεκριμένα, τα ομοσπονδιακά δικαστήρια έκριναν ότι ο τρόπος με τον οποίο ένας κατηγορούμενος οδηγείται ενώπιον αμερικανικού δικαστηρίου – ακόμη και διά της βίας, ακόμη και από ξένο έδαφος – δεν αναιρεί την ποινική δικαιοδοσία. Αν ο Μαδούρο ισχυριστεί ότι μεταφέρθηκε παράνομα στις Ηνωμένες Πολιτείες, υπάρχει ήδη νομολογία που εξηγεί γιατί οι κατηγορούμενοι μπορούν να δικαστούν, ακόμη και αν οδηγήθηκαν εκεί παρανόμως.

Σε περίπτωση που οι εισαγγελείς κληθούν να δικαιολογήσουν τη σύλληψή του, ενδέχεται να επικαλεστούν υπόμνημα του 1989 από το Γραφείο Νομικού Συμβούλου του υπουργείου Δικαιοσύνης, συνταγμένο από τον Ουίλιαμ Μπαρ. Το υπόμνημα υποστήριζε ότι ο πρόεδρος διαθέτει «συνταγματική εξουσία» να διατάσσει το FBI να συλλαμβάνει πρόσωπα σε ξένες χώρες, ακόμη και αν αυτό παραβιάζει το διεθνές δίκαιο. Ο Μπαρ διετέλεσε υπουργός Δικαιοσύνης τόσο στην κυβέρνηση Μπους όσο και στην πρώτη κυβέρνηση Τραμπ. Το υπόμνημά του παραμένει ιδιαίτερα αμφιλεγόμενο στους νομικούς κύκλους.

Οι πιο δύσκολοι γρίφοι για τους εισαγγελείς θα είναι τα επιχειρήματα του Μαδούρο περί ασυλίας, είτε ως αρχηγός κράτους είτε, ακόμη και αν δεν θεωρηθεί τέτοιος, επειδή τα φερόμενα εγκλήματά του απορρέουν από επίσημες πράξεις που ασκήθηκαν με κρατική εξουσία.

Στην υπόθεση Νοριέγα, τα δικαστήρια αποδέχθηκαν τη θέση της εκτελεστικής εξουσίας ότι δεν δικαιούται ασυλία, λαμβάνοντας υπόψη και τον «κατάφωρα παράνομο χαρακτήρα» των πράξεων που του αποδίδονταν. Υπήρχε, ωστόσο, μία κρίσιμη διαφορά: το Στέιτ Ντιπάρτμεντ δεν αναγνώριζε τον Νοριέγα ως ηγέτη του Παναμά.

Το αν τα δικαστήρια θα επανεξετάσουν αυτό το προηγούμενο λόγω της ιδιότητας του Μαδούρο ως προέδρου μένει να φανεί, αν και το υπουργείο Δικαιοσύνης τον χαρακτήρισε στο κατηγορητήριο που αποσφραγίστηκε το Σάββατο ως «de facto αλλά παράνομο κυβερνήτη» της Βενεζουέλας. Τελικά, η δίωξη ενάντια στον Μαδούρο πολύ δύσκολα θα είναι «περίπατος», όπως αποδείχθηκε πως ήταν η σύλληψή του στο σπίτι του στο Καράκας.