Η διαδρομή του Στέφανου Ληναίου και ο αγώνας της τέχνης κατά της δικτατορίας

Η πορεία του Στέφανου Ληναίου δεν αποτελεί απλώς τη διαδρομή ενός καταξιωμένου ηθοποιού, αλλά την ιστορία ενός ανθρώπου που αρνήθηκε να σωπάσει. Από τα πρώτα του βήματα στο σανίδι μέχρι τις σκοτεινές ημέρες της δικτατορίας, ο Ληναίος υπηρετούσε ακλόνητα την πεποίθηση ότι η τέχνη δεν αποτελεί διακοσμητικό στοιχείο, αλλά πράξη ευθύνης, μνήμης και αντίστασης.

Σε συνέντευξή του το 2018 στο Αθηναϊκό Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΑΠΕ-ΜΠΕ), ο σπουδαίος καλλιτέχνης ανακάλεσε τη δράση του τον Αύγουστο του 1967, όταν μαζί με τη σύζυγό του, Έλλη Φωτίου, επέλεξαν τον δρόμο της αυτοεξορίας, χρησιμοποιώντας τα πραγματικά τους επώνυμα, Μυτιληναίος και Μυτιληναίου. «Γυρίσαμε όλα τα πανεπιστήμια, δίνοντας ρεσιτάλ ποίησης για την ελευθερία, από τον Όμηρο ως τον Σεφέρη και τον Ρίτσο, όμως με το πέρας των εκδηλώσεων μιλούσαμε στους φοιτητές για την πραγματική κατάσταση στην Ελλάδα», εξομολογήθηκε ο ίδιος.

Με την επιστροφή τους, ίδρυσαν το θέατρο ΟΡΒΟ, στοχεύοντας στο ανέβασμα έργων που θα καυτηρίαζαν έμμεσα τα τεκταινόμενα. Οι απαγορεύσεις ήταν συνεχείς. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του έργου «Αυτοψία», όπου οι ηθοποιοί, δεμένοι με γάζες που παρέπεμπαν στον γύψο του Παπαδόπουλου, τις αφαιρούσαν σταδιακά κατά τη διάρκεια της παράστασης, υψώνοντας τα χέρια τους σε μια κραυγή διαμαρτυρίας. Η παράσταση κατέβηκε μέσα σε τρεις μόλις ημέρες.

Ο Στέφανος Ληναίος περιέγραψε επίσης την ένταση της περιόδου στο θέατρο Άλφα, ειδικά την περίοδο του Πολυτεχνείου το 1973. Το θέατρο αποτέλεσε ασφαλές καταφύγιο για τους διωκόμενους φοιτητές, ενώ οι συσκέψεις στο φουαγέ του έγιναν κομβικές για τον αντιδικτατορικό αγώνα. Παρά τις απειλές των οργάνων του καθεστώτος, όπως ο Μάλλιος, ο Ληναίος επέμεινε στην στάση του, επισημαίνοντας με μετριοφροσύνη: «Ό,τι γράψετε, να το γράψετε στο πληθυντικό. Γιατί η γενιά εκείνη τα έκανε όλα και μέσα σε αυτούς κι εμείς».