ΕΣΠΑ μετά το 2027: Ο κίνδυνος να χαθεί ο ρόλος των Δήμων στον σχεδιασμό έργων
Στο επίκεντρο η σύγκρουση για τον έλεγχο των ευρωπαϊκών πόρων και η αβεβαιότητα για τη χρηματοδότηση των τοπικών υποδομών.
Έντονος προβληματισμός επικρατεί στους κόλπους της Αυτοδιοίκησης σχετικά με το νέο μοντέλο διαχείρισης των ευρωπαϊκών πόρων μετά το 2027. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει μια ριζικά διαφορετική αρχιτεκτονική για τον κοινοτικό προϋπολογισμό της περιόδου 2028–2034, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για το αν οι Περιφέρειες και οι Δήμοι θα διατηρήσουν τον ρόλο τους στον σχεδιασμό και την κατανομή των κονδυλίων.
Η κεντρική φράση-κλειδί που κυριαρχεί στη συζήτηση είναι η **διαχείριση ευρωπαϊκών πόρων**, καθώς η πίεση στον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι πρωτοφανής. Με τις δαπάνες να κατευθύνονται πλέον κατά προτεραιότητα σε τομείς όπως η άμυνα, η ασφάλεια και η ενεργειακή μετάβαση, τα διαθέσιμα κονδύλια για την παραδοσιακή Πολιτική Συνοχής εμφανίζονται συμπιεσμένα. Η πρόταση της Κομισιόν, που παρουσιάστηκε στις 16 Ιουλίου 2025, προωθεί τη δημιουργία ενός «Εθνικού και Περιφερειακού Σχεδίου Εταιρικής Σχέσης» (NRPP), υιοθετώντας μια λογική αντίστοιχη με το Ταμείο Ανάκαμψης, όπου οι επενδύσεις συνδέονται άμεσα με κεντρικά εθνικά αποτελέσματα και μεταρρυθμίσεις.
Για τους Δήμους, η αλλαγή αυτή ενέχει κινδύνους. Στο τρέχον ΕΣΠΑ 2021–2027, οι 13 ελληνικές Περιφέρειες διαχειρίζονται αυτόνομα προγράμματα που χρηματοδοτούν κρίσιμα έργα, όπως σχολικές υποδομές, ύδρευση, αποχέτευση και παρεμβάσεις βιώσιμης κινητικότητας. Η ανησυχία των αιρετών επικεντρώνεται στο ενδεχόμενο οι αποφάσεις να συγκεντρωθούν στην κεντρική κυβέρνηση, αγνοώντας τις εξειδικευμένες ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.
Επιπλέον, η οικονομική αβεβαιότητα εντείνεται από την επικείμενη ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης, του οποίου η τελική ημερομηνία οροσήμων ήταν η 31η Αυγούστου 2026. Με το εργαλείο αυτό να αποσύρεται, ο ανταγωνισμός για τους εναπομείναντες πόρους αναμένεται να κορυφωθεί. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ήδη ζητήσει την αύξηση της χρηματοδότησης για την Πολιτική Συνοχής, αντιδρώντας στις περικοπές που προτείνει η Επιτροπή, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών διεκδικεί νομικές εγγυήσεις ώστε οι τοπικές αρχές να μην υποβαθμιστούν σε απλούς εκτελεστές κεντρικών εντολών.