Νομικό αλαλούμ στους δήμους: Η εγκύκλιος που «ακυρώνει» ψήφους δημοτικών συμβούλων

Μόλις μία ημέρα μετά τη δημοσίευση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, το πρώτο «παρατράγουδο» στις δημαιρεσίες είναι ήδη γεγονός, αναδεικνύοντας το κλασικό πλέον πρόβλημα των εγκυκλίων που επιχειρούν να προσθέσουν διατάξεις πέρα από όσα ορίζει ο νόμος. Δημοτικές Αρχές, βασιζόμενες σε συγκεκριμένη εγκύκλιο, στέρησαν το δικαίωμα ψήφου από ανεξάρτητους δημοτικούς συμβούλους κατά τη συγκρότηση της δημοτικής επιτροπής, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις και νομικό αλαλούμ.

Το ζήτημα εστιάζεται στην εγκύκλιο 9, η οποία στη σελίδα 5 αναφέρει πως σε περίπτωση ανεξαρτητοποίησης, οι σύμβουλοι δεν μπορούν ούτε να προταθούν ως υποψήφιοι ούτε να συμμετάσχουν στην εκλογική διαδικασία. Ωστόσο, ο Νόμος 5314/2026, στο άρθρο 116, ορίζει ρητά ότι κάθε δημοτικός σύμβουλος διατηρεί το απεριόριστο δικαίωμα ψήφου κατά συνείδηση. Η εγκύκλιος, αν και έχει ερμηνευτικό χαρακτήρα, υπερβαίνει σε αυτή την περίπτωση το γράμμα του νόμου, καθώς η απώλεια του δικαιώματος του «εκλέγεσθαι» (υποψηφιότητα) δεν συνεπάγεται αυτομάτως και την αφαίρεση του «εκλέγειν» (ψήφος).

Όπως εύστοχα σχολίασε πρόεδρος δικαστηρίου, «δεν θα μας μάθει ένας υπάλληλος του Υπουργείου Εσωτερικών να διαβάζουμε νόμους». Το πρόβλημα αποκτά πλέον θεσμικές διαστάσεις, καθώς τίθεται ζήτημα νομιμότητας της σύνθεσης των δημοτικών επιτροπών: είτε οι επιτροπές όπου ψήφισαν ανεξάρτητοι είναι άκυρες, είτε εκείνες όπου αποκλείστηκαν είναι εξίσου διάτρητες.

Σύμφωνα με τον Νόμο 5314/2026, οι ανεξάρτητοι σύμβουλοι συμμετέχουν κανονικά στη διαδικασία εκλογής της μειοψηφίας. Η εμμονή σε μια ερμηνεία που δεν προβλέπεται ρητά στον νόμο, θέτει τις αποφάσεις των δήμων σε κίνδυνο δικαστικής ακύρωσης, εφόσον ένας ιδιώτης προσφύγει επικαλούμενος παράνομη σύνθεση οργάνου. Τελικά, όπως επισημαίνουν και αυτοδιοικητικοί παράγοντες, η υποχρέωση προς τον νόμο υπερισχύει οποιασδήποτε εγκυκλίου, η οποία δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη βούληση του νομοθέτη.