Αυτοδιοίκηση: Είναι ο νέος Κώδικας η γέφυρα για την πραγματική αυτονομία;
Θεσμική αναβάθμιση ή κατ' επίφαση αποκέντρωση; Τα κρίσιμα ερωτήματα για τον νέο Κώδικα και τη σχέση των δήμων με το κεντρικό κράτος.
Η ενσωμάτωση της Ευρωπαϊκής Χάρτας Τοπικής Αυτονομίας στον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελεί για την ηγεσία της ΚΕΔΕ ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της πρόσφατης μεταρρύθμισης. Σε επίπεδο θεσμικής αρχιτεκτονικής, οι νέες διατάξεις όντως θεμελιώνουν με μεγαλύτερη σαφήνεια τη διοικητική αυτοτέλεια, συνδέοντας την Τοπική Αυτοδιοίκηση με την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας. Ωστόσο, το κεντρικό ζήτημα που παραμένει αναπάντητο είναι το κατά πόσο αυτή η θεωρητική θωράκιση μεταφράζεται σε πραγματική εξουσία.
Η «τοπική αυτονομία» δοκιμάζεται στην πράξη, καθώς τα κρίσιμα εργαλεία ανάπτυξης παραμένουν προσδεδεμένα στο κεντρικό κράτος. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο χωροταξικός και πολεοδομικός σχεδιασμός —το κατεξοχήν εργαλείο διαμόρφωσης του μέλλοντος κάθε περιοχής— εξακολουθεί να καθορίζεται κεντρικά. Οι δήμοι συχνά περιορίζονται σε ρόλο αποδέκτη αποφάσεων που λαμβάνονται «άνωθεν», ενώ στρατηγικές επενδύσεις και χρήσεις γης υπακούουν σε εθνικές προτεραιότητες, ακόμη και όταν αλλοιώνουν δραστικά το περιβάλλον ή την τοπική οικονομία.
Ανάλογο προβληματισμό προκαλεί η οικονομική διάσταση. Η Ευρωπαϊκή Χάρτα επιτάσσει επαρκείς ίδιους πόρους, όμως στην Ελλάδα οι δήμοι παραμένουν εξαρτημένοι από τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους. Η έλλειψη πραγματικής φορολογικής αυτονομίας, σε συνδυασμό με το νέο πλαφόν που περιορίζει τη μεταβίβαση πόρων παράλληλα με τις αρμοδιότητες, ενισχύει την αίσθηση ενός συστήματος ελεγχόμενης αποκέντρωσης.
Επιπλέον, η διαχείριση μεγάλων αναπτυξιακών πεδίων, όπως οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, αποκαλύπτει το έλλειμμα αυτοδιοικητικής βούλησης, καθώς οι κεντρικές αδειοδοτικές διαδικασίες παρακάμπτουν τις τοπικές κοινωνίες. Παράλληλα, το χρόνιο ζήτημα του ελέγχου παραμένει δυσεπίλυτο: οι δήμοι κινούνται σε έναν λαβύρινθο εποπτείας και κανονιστικών περιορισμών, όπου η νομιμότητα συχνά υποχωρεί μπροστά στη σκοπιμότητα.
Όπως επισημαίνει ο Χάρης Κουγιουμτζόπουλος, διευθυντής του myota.gr, η ουσία της αυτονομίας δεν κρίνεται από τις διακηρύξεις, αλλά από το ποιος έχει τον τελικό λόγο στον χώρο και τους πόρους. Τα βήματα του νέου Κώδικα είναι αναμφίβολα θετικά, αλλά η μετάβαση από τη θεωρία στην πράξη απαιτεί μια γενναία αναθεώρηση της σχέσης κράτους και δήμων.
Δείτε εδώ την Χάρτη των Τοπικών Αυτονομιών
Δείτε εδώ τον Κυρωτικό Νόμο 1850/1989 Ευρωπαϊκή Χάρτα Τοπικής Αυτονομίας