Πόλεμος πετρελαίου: Το Ιράν «πίνει» το πικρό ποτήρι του αποκλεισμού του Τραμπ

Η παγκόσμια οικονομία βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα πικρό ποτήρι, αφού το Ιράν, χρησιμοποιώντας τα Στενά του Ορμούζ ως μοχλό πίεσης για να αναγκάσει τις Ηνωμένες Πολιτείες να υποχωρήσουν στην εκστρατεία τους εναντίον του, βλέπει τώρα τον εαυτό του να βρίσκεται στην αντίθετη θέση. Από τη στιγμή που ο Ντόναλντ Τραμπ επέβαλε αποκλεισμό στην είσοδο και έξοδο από τα βασικά λιμάνια του Ιράν, οι όροι αντιστράφηκαν. Αναλυτές χαρακτηρίζουν την κίνηση αυτή ως «επικίνδυνο τζογάρισμα».

Το ζητούμενο για τον Τραμπ δεν περιορίζεται στον οικονομικό στραγγαλισμό του Ιράν. Πέρα από τον αναμενόμενο πόνο που θα προκληθεί στην Τεχεράνη με τον αιφνίδιο σταματημό των βασικών εξαγωγών της – το πετρέλαιο αποτελεί το 50% των εξαγώγιμων προϊόντων του Ιράν και χρηματοδοτεί σε τεράστιο βαθμό το καθεστώς, τους εξοπλισμούς και τον κρατικό προϋπολογισμό – υπάρχει η πιθανότητα να προσβλέπει στην πίεση που θα ασκηθεί στην κινεζική οικονομία από τη στέρηση του ιρανικού πετρελαίου. Δεδομένου ότι η ανάπτυξη της κινεζικής οικονομίας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ιρανικό πετρέλαιο, ο Τραμπ προσδοκά αντίδραση από το Πεκίνο και άσκηση επιρροής προς την Τεχεράνη, προκειμένου να κάνει υποχωρήσεις και να συμφωνήσει με την Ουάσινγκτον.

Ο Βανς περιγράφει χαρακτηριστικά την κατάσταση ως «επιπλέον οικονομική μόχλευση» από τις ΗΠΑ, ως απάντηση στην «οικονομική τρομοκρατία» στην οποία, όπως έδειξε ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, μπορούν και εκείνοι να συμμετάσχουν.

Με μόλις εννέα ημέρες να απομένουν στην εύθραυστη εκεχειρία, ο Τραμπ πιστεύει ότι σύντομα θα υπάρξει διπλωματική παρέμβαση από τον Σι Τζινπίνγκ προς το Ιράν, βασικό εμπορικό εταίρο της Κίνας. Καθώς η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη εισάγει περίπου το ένα τρίτο του πετρελαίου που χρειάζεται από την Τεχεράνη, ακόμα και εν μέσω πολέμου και αποκλεισμού των στενών του Ορμούζ, ο αποκλεισμός αυτού του πετρελαίου θα προκαλέσει ξαφνικό σοκ στην κινεζική οικονομία, οδηγώντας σε μια μίνι ενεργειακή κρίση. Η Κίνα θα αναγκαστεί να αναζητήσει νέους προμηθευτές για να διατηρήσει σταθερή τη ροή του πετρελαίου.

Η στρατηγική του Τραμπ βασίζεται στην ιδέα ότι η πίεση που θα προκληθεί στην Κίνα θα την ωθήσει να πιέσει το Ιράν, χρησιμοποιώντας όλη την πειθώ και τη «γοητεία» που διαθέτει το Πεκίνο, για να αναγκάσει την Τεχεράνη να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, έτοιμη να δεχτεί τους βασικούς όρους των ΗΠΑ, και κυρίως να δεσμευτεί ότι θα παραιτηθεί από οποιαδήποτε προσπάθεια απόκτησης πυρηνικών όπλων.

Ωστόσο, υπάρχει και η πιθανότητα του «backfire». Ο αποκλεισμός στα Στενά και τα λιμάνια του Ιράν αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, κάτι που θα μπορούσε να θεωρηθεί ως προσπάθεια της πρώτης να εμποδίσει την περαιτέρω ανάπτυξή της. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένταση μεταξύ Πεκίνου και Ουάσινγκτον, με τους Κινέζους να αντιδρούν, όπως συνέβη στον εμπορικό πόλεμο με τους δασμούς και τον αποκλεισμό εξαγωγής τεχνολογίας, που οδήγησε στον αποκλεισμό εξαγωγής σπανίων γαιών από την Κίνα.

Η Κίνα, ο μεγαλύτερος αγοραστής πετρελαίου του Ιράν, συνεχίζει να παραλαμβάνει φορτία μέσω των Στενών, ακόμη και μετά την έναρξη του πολέμου. Ο αποκλεισμός αυτός θα προκαλέσει δυσαρέσκεια στο Πεκίνο, λένε αναλυτές. Μια γενική απαγόρευση για τα δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν ιρανικό αργό απειλεί να διακόψει αυτόν τον εφοδιασμό, αναζωπυρώνοντας τις εντάσεις ΗΠΑ-Πεκίνου εν όψει της προγραμματισμένης επίσκεψης του Τραμπ στην Κίνα. Αναλυτές αμφιβάλλουν για την ετοιμότητα του Τραμπ για μια τέτοια κλιμάκωση, θεωρώντας πιθανή μια υποχώρησή του.

Το «backfire» όμως μπορεί να προέλθει και από τους συμμάχους της Ουάσινγκτον. Η Σαουδική Αραβία, πρώτη που αντέδρασε στο μπλόκο των Στενών του Ορμούζ, πιέζει την Ουάσινγκτον να άρει τον αποκλεισμό και να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Το βασίλειο ανησυχεί ότι η κίνηση του Τραμπ μπορεί να έχει τα αντίθετα αποτελέσματα, ωθώντας το Ιράν σε κλιμάκωση των πολεμικών του ενεργειών και σε διατάραξη της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας πετρελαίου, με πιθανό αποκλεισμό και άλλων σημαντικών ναυτιλιακών διαδρομών, όπως το πέρασμα Μπαμπ αλ-Μαντέμπ της Ερυθράς Θάλασσας.

Η αντίδραση της Σαουδικής Αραβίας αντανακλά τη νευρικότητα στις παγκόσμιες αγορές, με την τιμή του πετρελαίου να ανεβαίνει ξανά στα 100 δολάρια, και τις αγορές να πέφτουν. Επίσης, καταδεικνύει το σοκ που βίωσαν οι χώρες του Κόλπου, συνειδητοποιώντας μετά τις επιθέσεις του Ιράν ότι δεν υπάρχει η «κουβέρτα ασφαλείας» που θεωρούσαν ότι απολάμβαναν από τις ΗΠΑ.

Σε κάθε περίπτωση, ο Ντόναλντ Τραμπ στέλνει ένα μήνυμα αποφασιστικότητας στην Τεχεράνη, δείχνοντας ότι είναι αποφασισμένος να προκαλέσει αυτός τη σοβαρή διατάραξη της παγκόσμιας οικονομίας που απείλησε το Ιράν, βαθαίνοντας το πετρελαϊκό σοκ που ήδη βιώνει η παγκόσμια οικονομία. Η κυκλοφορία των πετρελαιοφόρων μέσω του στενού, που είχε αρχίσει να αυξάνεται μετά την εκεχειρία, σταμάτησε ξανά λίγες ώρες μετά την ανακοίνωση του μπλόκου, με τουλάχιστον δύο πλοία να κάνουν στροφή.

Παράλληλα, καθώς οι επενδυτές προεξοφλούσαν περαιτέρω συρρίκνωση της προσφοράς στον Περσικό Κόλπο, το αργό πετρέλαιο σημείωνε νέα άνοδο. Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης WTI των ΗΠΑ για παράδοση τον Μάιο αυξήθηκαν άνω του 8% στα 104,40 δολάρια το βαρέλι, ενώ το Brent σημείωσε άνοδο άνω του 7% στα 101,86 δολάρια.

Η εντολή του προέδρου Τραμπ δόθηκε μετά την κατάρρευση των διαπραγματεύσεων μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης, χωρίς να επιτευχθεί συμφωνία σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, τον έλεγχο της θαλάσσιας οδού και τις συνεχιζόμενες επιθέσεις του Ισραήλ εναντίον της Χεζμπολάχ.

Το ρίσκο για την παγκόσμια οικονομία παραμένει. Περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου διερχόταν από το Στενό του Ορμούζ. Η μείωση αυτής της ροής έχει ανατρέψει τις αλυσίδες εφοδιασμού για πετρέλαιο, λιπάσματα, ενδύματα και βιομηχανικά προϊόντα. Αναλυτές προειδοποιούν ότι η εκκαθάριση της συσσώρευσης θα μπορούσε να διαρκέσει εβδομάδες. Ένας πλήρης αποκλεισμός θα επιδεινώσει την κατάσταση, οδηγώντας τις τιμές του πετρελαίου σε περίπου 150 δολάρια ανά βαρέλι, σύμφωνα με τον Τρίτα Πάρσι.

Εκτός από το αργό πετρέλαιο, οι τιμές των εμπορευμάτων για λιπάσματα και ήλιο αναμένεται να συνεχίσουν να ανεβαίνουν, τροφοδοτώντας τον πληθωρισμό. Αξιωματούχοι του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας προειδοποίησαν για υποβάθμιση των προβλέψεων για την παγκόσμια ανάπτυξη και αύξηση των προβλέψεων για τον πληθωρισμό, με τις αναδυόμενες αγορές να πλήττονται περισσότερο. Η Barclays αναφέρει ότι οι οικονομικές επιπτώσεις από επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις και λιμάνια στο Ιράν και σε άλλες χώρες του Κόλπου ενδέχεται να συνεχίσουν να ασκούν πίεση στην προσφορά στις αναδυόμενες αγορές της Ασίας.