Νέοι κανόνες για ανήλικους στα social media: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε

Μετά τις πρόσφατες ανακοινώσεις για την απαγόρευση χρήσης Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης από ανήλικους κάτω των 15 ετών, τα αρμόδια υπουργεία έδωσαν στη δημοσιότητα δέκα ερωτήσεις και απαντήσεις που αποσαφηνίζουν τι θα ισχύει από την 1η Ιανουαρίου 2027. Η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή προσπάθεια για την προστασία των νέων από τους κινδύνους του διαδικτύου.

**Γιατί τώρα και γιατί είναι αναγκαία η παρέμβαση;**

Η ανάγκη προστασίας των ανηλίκων από τον εθισμό στο διαδίκτυο αναδείχθηκε από τον Έλληνα πρωθυπουργό στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τον Σεπτέμβριο του 2024. Έκτοτε, η Ελλάδα έχει προωθήσει μέτρα σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένου του μηχανισμού KidsWallet για την επιβεβαίωση ηλικίας, καθώς και την πρόταση για πανευρωπαϊκή ψηφιακή ηλικία ενηλικίωσης. Πολλές χώρες, όπως η Αυστραλία, η Γαλλία και η Ισπανία, υιοθετούν παρόμοια μέτρα, ενώ και η ευρωπαϊκή νομοθεσία κινείται προς αυστηρότερες υποχρεώσεις για τις εταιρείες τεχνολογίας. Η παρέμβαση κρίνεται επιτακτική, καθώς η καθημερινότητα των παιδιών έχει μεταφερθεί στο ψηφιακό περιβάλλον, με πραγματικούς κινδύνους για την ψυχική υγεία, την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη, την ιδιωτικότητα και τα προσωπικά δεδομένα. Στόχος είναι η ενίσχυση του ρόλου των γονέων, προσφέροντάς τους εργαλεία εποπτείας και συναίνεσης.

**Ποιες πλατφόρμες αφορά η παρέμβαση;**

Το μέτρο αφορά όλες τις υπηρεσίες που λειτουργούν ως μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δηλαδή εφαρμογές και ιστοσελίδες όπου οι χρήστες δημιουργούν προφίλ, αλληλεπιδρούν και δημοσιεύουν περιεχόμενο. Οι ορισμοί της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act) θα ακολουθηθούν, καλύπτοντας πλατφόρμες όπως το Facebook, το Instagram και το TikTok.

**Πώς θα εφαρμοστεί;**

Η εφαρμογή θα είναι σταδιακή και θα απαιτήσει συνεργασία με τις πλατφόρμες, καθώς και την εγκατάσταση αξιόπιστων συστημάτων επαλήθευσης ηλικίας. Οι πλατφόρμες θα έχουν την κύρια ευθύνη εγκατάστασης αυτών των μηχανισμών. Το κράτος, μέσω της ΕΕΤΤ, του ΕΣΡ και της Αρχής Προστασίας Δεδομένων, θα εποπτεύει τη συμμόρφωση. Η πλήρης εφαρμογή αναμένεται να ολοκληρωθεί σταδιακά έως το τέλος του 2026, με έναρξη της απαγόρευσης την 1η Ιανουαρίου 2027.

**Ποιες οι κυρώσεις μη συμμόρφωσης;**

Σε περίπτωση παραβίασης της νομοθεσίας, η ΕΕΤΤ διαβιβάζει την υπόθεση στις αρμόδιες ευρωπαϊκές αρχές, οι οποίες μπορούν να επιβάλουν πρόστιμα έως και 6% του παγκόσμιου τζίρου, ημερήσια πρόστιμα, περιορισμούς λειτουργίας, καθώς και πρόστιμα GDPR.

**Τι λένε οι ειδικοί για τους κινδύνους του ψηφιακού εθισμού;**

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η υπερβολική χρήση ψηφιακών μέσων επηρεάζει αρνητικά την ανάπτυξη των παιδιών, οδηγώντας σε άγχος, κατάθλιψη, διαταραχές ύπνου, μοναξιά, κοινωνική σύγκριση, cyberbullying και απομόνωση. Ο ψηφιακός εθισμός θεωρείται πλέον ζήτημα δημόσιας υγείας, συγκρίσιμος με το αλκοόλ ή το κάπνισμα ως προς τον αναπτυξιακό κίνδυνο. Μελέτες δείχνουν συσχέτιση της κατοχής smartphone σε νεαρή ηλικία με αυξημένους κινδύνους κατάθλιψης, ανεπαρκή ύπνο και παχυσαρκία. Πρόσφατες έρευνες του ΟΟΣΑ αναδεικνύουν ανησυχητικά ποσοστά δυσφορίας από κοινοποίηση προσωπικών πληροφοριών, θυματοποίησης από cyberbullying, και παράμελησης άλλων δραστηριοτήτων λόγω social media.

**Τι θα συμβεί -και τι δεν θα συμβεί- μετά την 1η Ιανουαρίου 2027;**

Η πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν θα διακοπεί απότομα. Το ρυθμιστικό πλαίσιο είναι ευρωπαϊκό, με τις ελληνικές αρχές να εποπτεύουν και να καταγγέλλουν παραβάσεις. Ο ρόλος των γονέων είναι κομβικός, καθώς καλούνται να χρησιμοποιήσουν εργαλεία όπως το KidsWallet και να συζητούν με τα παιδιά τους για τη σωστή χρήση της τεχνολογίας.

**Τι έχει κάνει η ΕΕ έως σήμερα;**

Η ΕΕ έχει υιοθετήσει το Digital Services Act (DSA), το οποίο θεσπίζει υποχρεώσεις για τις πλατφόρμες που είναι προσβάσιμες σε ανηλίκους, απαγορεύοντας τη στοχευμένη διαφήμιση και θεσπίζοντας αυξημένες υποχρεώσεις για τις πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες. Επιπλέον, έχει παρουσιάσει κατεύθυνση για τα συστήματα “age verification / age assurance” και προωθεί το EU Digital Identity Wallet. Η Πρόεδρος της Επιτροπής, Ursula von der Leyen, έχει συστήσει ειδική επιτροπή εμπειρογνωμόνων, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ζητήσει γονική συναίνεση για χρήστες κάτω των 16 ετών.

**Γιατί η απαγόρευση δεν μπορεί να ισχύσει από αύριο;**

Η εφαρμογή απαιτεί χρόνο λόγω του ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου. Οι εθνικές ρυθμίσεις αξιολογούνται ως προς τη συμβατότητά τους με το ενωσιακό δίκαιο, ενώ οι παρεμβάσεις είναι τεχνικού χαρακτήρα και απαιτούν διαδικασίες ελέγχου σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

**Ποιες είναι οι παρεμβάσεις που εισηγείται ο Έλληνας πρωθυπουργός στην ευρωπαϊκή νομοθεσία;**

Ο Έλληνας πρωθυπουργός, σε επιστολή του προς την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ζητά την επέκταση του ευρωπαϊκού πιλοτικού προγράμματος επαλήθευσης ηλικίας, την υποχρεωτική χρήση του ενιαίου μηχανισμού από πλατφόρμες με χρήστες κάτω των 15 ετών, τη θέσπιση ευρωπαϊκού «ψηφιακού ορίου ενηλικίωσης» στα 15 έτη, την υποχρεωτική επανεπαλήθευση της ηλικίας ανά εξάμηνο και τη δημιουργία ενός απλοποιημένου μηχανισμού για την αξιολόγηση περιστατικών και την επιβολή κυρώσεων.

**Χρονοδιάγραμμα**

Το χρονοδιάγραμμα περιλαμβάνει τρίμηνη ευρωπαϊκή διαβούλευση (Β’ τρίμηνο 2026), ψήφιση νόμου (Γ’ τρίμηνο 2026), εντατική εθνική διπλωματική προσπάθεια (Β’ έως Δ’ τρίμηνο 2026), περίοδο συμμόρφωσης των εταιρειών (Γ’ έως Δ’ τρίμηνο 2026) και έναρξη εφαρμογής της απαγόρευσης (Α’ τρίμηνο 2027).