Νέο σχέδιο νόμου για φορολογική διαφάνεια: Τι αλλάζει για Δήμους και ψηφιακή οικονομία

Μέχρι τις 14 Απριλίου βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση το νέο σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, με τίτλο «Διοικητική συνεργασία στον τομέα της φορολογίας – Ενσωμάτωση των Οδηγιών (ΕΕ) 2023/2226 και 2025/872». Το νομοσχέδιο, που εντάσσεται στο ευρωπαϊκό πλαίσιο ενίσχυσης της διαφάνειας και της καταπολέμησης της φοροδιαφυγής, αποτελεί ουσιαστικά την ενσωμάτωση της DAC7 (Digital Market Act), της πιο πρόσφατης εξέλιξης της ευρωπαϊκής οδηγίας για την ανταλλαγή φορολογικών πληροφοριών. Οι αλλαγές είναι σημαντικές, καθώς επεκτείνονται σε νέους τομείς όπως τα κρυπτοστοιχεία, οι ψηφιακές πλατφόρμες και οι διασυνοριακές δραστηριότητες.

Το σχέδιο νόμου τροποποιεί τον ν. 4170/2013 και εισάγει ένα εκτεταμένο σύστημα που περιλαμβάνει αυτόματη ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ κρατών-μελών, υποχρεωτική αναφορά στοιχείων από παρόχους υπηρεσιών (όπως crypto και πλατφόρμες), δημιουργία κεντρικών μητρώων και ευρετηρίων (π.χ. για κρυπτοστοιχεία), ενίσχυση ελέγχων και συμμόρφωσης σε φορολογικά δεδομένα, καθώς και αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της διοικητικής συνεργασίας. Παράλληλα, εισάγονται νέες διατάξεις για την προστασία προσωπικών δεδομένων, την επαλήθευση ΑΦΜ και τις υποχρεώσεις αξιοποίησης πληροφοριών από τις αρμόδιες αρχές.

Παρότι το νομοσχέδιο αφορά πρωτίστως τη φορολογική διοίκηση (ΑΑΔΕ και κράτος), δημιουργεί έμμεσες αλλά ουσιαστικές επιπτώσεις στους Δήμους, κυρίως σε τέσσερα επίπεδα. Πρώτον, οι Δήμοι αποκτούν –έμμεσα μέσω του κράτους– πρόσβαση σε πιο ακριβή και διασταυρωμένα οικονομικά δεδομένα, επηρεάζοντας τα τέλη και τα δημοτικά έσοδα (π.χ. από καταστήματα, Airbnb, τουριστικές δραστηριότητες), βοηθώντας στον εντοπισμό αδήλωτης δραστηριότητας και στον καλύτερο σχεδιασμό της τοπικής φορολογικής πολιτικής. Αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για δήμους με έντονη τουριστική ή ψηφιακή οικονομία.

Δεύτερον, με τη νέα οδηγία, οι πλατφόρμες (όπως Airbnb, marketplace κ.λπ.) υποχρεούνται να δηλώνουν στοιχεία, τα οποία διακινούνται διακρατικά. Αυτό σημαίνει ότι οι Δήμοι μπορούν να εντοπίζουν την πραγματική δραστηριότητα ακινήτων, περιορίζοντας τη «γκρίζα ζώνη» στη βραχυχρόνια μίσθωση. Τρίτον, το νέο πλαίσιο ενισχύει τον έλεγχο της οικονομικής δραστηριότητας σε τοπικό επίπεδο και της νομιμότητας των επιχειρήσεων. Οι Δήμοι θα βασίζονται περισσότερο σε διασταυρωμένα δεδομένα και θα καλούνται να λειτουργούν σε ένα πιο αυστηρό περιβάλλον συμμόρφωσης. Τέταρτον, το νομοσχέδιο ενισχύει τη διοικητική συνεργασία μεταξύ αρχών, συμπεριλαμβανομένης της ανταλλαγής στοιχείων, της υποστήριξης ελέγχων και της παροχής πληροφοριών. Οι Δήμοι εντάσσονται έτσι πιο ενεργά στο ενιαίο πληροφοριακό οικοσύστημα του κράτους.

Ωστόσο, παρά τα θετικά, ανακύπτουν και προκλήσεις. Δεν προβλέπεται άμεση θεσμική ενίσχυση ή επιπλέον πόροι για τους Δήμους, ούτε ενίσχυση των υπηρεσιών ελέγχου. Υπάρχει κίνδυνος «μεταφοράς ευθυνών», καθώς οι Δήμοι ενδέχεται να κληθούν να αξιοποιήσουν δεδομένα χωρίς τα απαραίτητα εργαλεία ή το προσωπικό. Επιπλέον, η διαχείριση φορολογικών πληροφοριών απαιτεί αυξημένη συμμόρφωση με GDPR και σαφή όρια αρμοδιοτήτων, θέματα που το νέο νομοσχέδιο δεν αντιμετωπίζει πλήρως. Συνολικά, το νέο νομοσχέδιο, αν και δεν είναι «αυτοδιοικητικό» με στενή έννοια, αναδιαμορφώνει το περιβάλλον λειτουργίας των Δήμων, φέρνοντας περισσότερη διαφάνεια και ενισχύοντας τα εργαλεία ελέγχου, αλλά ταυτόχρονα αυξάνοντας τις απαιτήσεις. Οι Δήμοι καλούνται να προσαρμοστούν σε μια νέα πραγματικότητα, όπου η φορολογική πληροφορία γίνεται κεντρικό εργαλείο διοίκησης, αν και το νομοσχέδιο μπορεί να επιβαρύνει τους δημοτικούς υπαλλήλους με γραφειοκρατικές δράσεις και πιθανές ποινικές ευθύνες.