Το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης αποκτά νέο εργαλείο ευελιξίας για δαπάνες ήσσονος αξίας

Με τη δημοσίευση της απόφασης για τον καθορισμό δαπανών ήσσονος αξίας στο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης (Ε.Π.Α.) 2021–2025, θεσπίζεται ένα σαφές και λειτουργικό πλαίσιο για την κάλυψη μικρών αλλά κρίσιμων δαπανών που προκύπτουν κατά την υλοποίηση έργων. Η ρύθμιση αυτή έρχεται να καλύψει ένα διαχρονικό κενό, δίνοντας λύσεις σε πρακτικά προβλήματα που συχνά οδηγούσαν σε καθυστερήσεις ή διοικητικά αδιέξοδα.

**Τι είναι οι «δαπάνες ήσσονος αξίας»**

Η απόφαση ορίζει ως δαπάνες ήσσονος αξίας εκείνες που:
* Είναι πρόσθετες ή συμπληρωματικές.
* Είναι απολύτως αναγκαίες για την ολοκλήρωση ενός έργου.
* Δεν μεταβάλλουν ουσιωδώς το φυσικό αντικείμενο, το χρονοδιάγραμμα ή τον συνολικό προϋπολογισμό.

Με απλά λόγια, πρόκειται για μικρές παρεμβάσεις που δεν αλλάζουν το έργο, αλλά χωρίς αυτές το έργο δεν μπορεί να ολοκληρωθεί ομαλά.

**Ποιες δαπάνες καλύπτονται**

Η απόφαση εξειδικεύει τις βασικές κατηγορίες που μπορούν να χρηματοδοτηθούν:
* Αναθεωρήσεις τιμών συμβάσεων.
* Αρχαιολογικές εργασίες ή υποχρεωτικές παρεμβάσεις.
* Δικαιώματα προαίρεσης που είχαν ήδη προβλεφθεί.
* Δαπάνες οργανισμών κοινής ωφέλειας (ΔΕΗ, ΕΥΔΑΠ κ.λπ.).
* Καθυστερήσεις (υπερημερία) του κυρίου του έργου.
* Ζημιές από ανωτέρα βία (π.χ. φυσικές καταστροφές).

Η συγκεκριμένη κατηγοριοποίηση είναι κρίσιμη, καθώς περιορίζει τον κίνδυνο αυθαίρετων αυξήσεων κόστους.

**Όρια και δημοσιονομικός έλεγχος**

Η απόφαση θέτει σαφές «ταβάνι»:
Οι δαπάνες αυτές δεν μπορούν να υπερβαίνουν τον συνολικό προϋπολογισμό του αντίστοιχου προγράμματος ή των ενταγμένων έργων έως 31.12.2025. Αυτό σημαίνει ότι δεν δημιουργείται νέα δημοσιονομική επιβάρυνση, αλλά γίνεται ανακατανομή εντός των ήδη εγκεκριμένων πόρων.

**Διαδικασία έγκρισης – Τι πρέπει να κάνουν οι φορείς**

Η διαδικασία είναι συγκεκριμένη και ψηφιοποιημένη:
1. Ο φορέας υλοποίησης υποβάλλει αίτημα μέσω του ΟΠΣ-ΕΠΑ.
2. Συνοδεύεται από τεχνική και οικονομική τεκμηρίωση.
3. Η αρμόδια διαχειριστική αρχή αξιολογεί το αίτημα.
4. Εφόσον εγκριθεί, εκδίδεται τροποποιημένη απόφαση ένταξης.

Σημαντική πρόβλεψη: Δαπάνες που πραγματοποιούνται χωρίς προηγούμενη έγκριση δεν χρηματοδοτούνται από το ΕΠΑ.

**Τι σημαίνει για τους Δήμους και τους φορείς της Αυτοδιοίκησης**

Η απόφαση έχει ιδιαίτερη σημασία για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, προσφέροντας:
1. **Λιγότερες καθυστερήσεις έργων:** Μικρές αλλά κρίσιμες δαπάνες (π.χ. μετατόπιση δικτύων ή αρχαιολογικά ευρήματα) δεν θα «παγώνουν» έργα.
2. **Μεγαλύτερη διοικητική ασφάλεια:** Οι δήμοι αποκτούν σαφές πλαίσιο για το τι επιτρέπεται και τι όχι.
3. **Περιορισμός αυθαιρεσιών:** Η αυστηρή κατηγοριοποίηση και η υποχρεωτική τεκμηρίωση μειώνουν τον κίνδυνο κακής διαχείρισης.
4. **Ενίσχυση απορρόφησης πόρων:** Τα έργα μπορούν να ολοκληρώνονται πιο γρήγορα, άρα αυξάνεται η απορρόφηση του ΕΠΑ.

**Κρίσιμη επισήμανση**

Η απόφαση δεν ανοίγει «παράθυρο» για αυξήσεις προϋπολογισμών, αλλά λειτουργεί ως εργαλείο ευελιξίας μέσα σε αυστηρά όρια. Η επιτυχία της θα εξαρτηθεί από την ορθή τεκμηρίωση των αιτημάτων, την ταχύτητα των διαχειριστικών αρχών και τον έλεγχο εφαρμογής.

Η νέα ρύθμιση αποτελεί ένα σημαντικό διοικητικό εργαλείο εξορθολογισμού του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης. Για πρώτη φορά, οι «μικρές» δαπάνες –που συχνά προκαλούσαν τα μεγαλύτερα προβλήματα– εντάσσονται σε ένα σαφές, θεσμικό πλαίσιο. Για τους δήμους και τους φορείς υλοποίησης, η απόφαση αυτή μπορεί να αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα επιτάχυνσης έργων, υπό την προϋπόθεση ότι θα αξιοποιηθεί σωστά και με πειθαρχία.