Αρχαία μυστικά αποκαλύπτονται στα νερά της Καρπάθου
Σημαντικά ευρήματα από υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα που χρονολογούνται άνω των 26 αιώνων
Το Υπουργείο Πολιτισμού, μέσω της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων και σε συνεργασία με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών), διεξήγαγε από τον Οκτώβριο του 2025 συστηματική, αναγνωριστική, υποβρύχια, αρχαιολογική έρευνα στη θαλάσσια περιοχή της Καρπάθου. Η δράση αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο ευρύτερου ερευνητικού προγράμματος που ξεκίνησε το 2019, με σκοπό την πλήρη χαρτογράφηση της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς στο Νοτιοανατολικό Αιγαίο.
Η Κάρπαθος, ένας τόπος με πλούσια ιστορία που αναφέρεται ήδη από τα ομηρικά έπη και έχει εμπνεύσει δημιουργούς όπως ο Ιούλιος Βερν, συνεχίζει να αποτελεί πεδίο εξερεύνησης. Κατά την πρώτη συστηματική υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο νησί, Έλληνες και διεθνείς ερευνητές εξερεύνησαν περιοχές όπου σώζονται ορατά κατάλοιπα της αρχαίας Βρυκούντος και της αρχαίας Νισύρου, δύο εκ των τεσσάρων πόλεων που συνέθεταν την περίφημη «τετράπολη Κάρπαθο», σύμφωνα με τον Στράβωνα.
Με περισσότερες από 120 καταδύσεις σε βάθη που κυμαίνονταν από 3 έως 45 μέτρα, στην ευρύτερη περιοχή της Βόρειας Καρπάθου και της νήσου Σαρίας, η ερευνητική ομάδα εντόπισε και κατέγραψε υποβρύχια πολιτιστικά κατάλοιπα που καλύπτουν μια χρονική περίοδο άνω των 26 αιώνων. Τα ευρήματα εκτείνονται από την αρχαϊκή περίοδο (τέλη 7ου αι. π.Χ.) έως το πρώτο μισό του 19ου αιώνα μ.Χ.
Μεταξύ των σημαντικότερων ευρημάτων συγκαταλέγονται τέσσερα αρχαία και ένα νεότερο ναυάγιο, εμπορικά αγγεία, κατάλοιπα αρχαίων λιμενικών εγκαταστάσεων, καθώς και περισσότερες από είκοσι βυζαντινές άγκυρες. Η ανακάλυψη αυτή, σε συνδυασμό με τα πλούσια οικιστικά και εκκλησιαστικά κατάλοιπα του Τριστόμου, ρίχνει νέο φως στη σημασία της περιοχής κατά την Ύστερη Αρχαιότητα.
Στην αποστολή συμμετείχαν πάνω από σαράντα επιστήμονες από διάφορους κλάδους, συμπεριλαμβανομένης μιας ομάδας αρχαιολόγων από το Εθνικό Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών Ερευνών του Μεξικού (INAH) και προσωπικού του Ναυτικού Μουσείου της Νορβηγίας (NMM).
Το έργο υποστηρίχθηκε οικονομικά από τη Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, την ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή, το Baltic Exchange Charitable Foundation και τις εταιρείες Revoil ΑΕΕΠ και Σκλαβενίτης ΑΕΕ. Επιπλέον, πολύτιμη υποστήριξη σε υπηρεσίες, προσωπικό και τεχνολογικό εξοπλισμό παρείχαν το 2025 οι: Asso.subsea, ΟΦΥΠΕΚΑ, Δήμος Καρπάθου, Δήμος Ηρωικής Νήσου Κάσου, Instituto Nacional de Antropología e Historia de Mexico, Norwegian Maritime Museum, Blue Star Ferries, Qualco Foundation, Map, Apnea, Karpathos Diving Center, Γιώργος Βενιέρης, Τράτα, Carraro 1927 και Trip Tailors.
Τέλος, στο πλαίσιο του ίδιου πολυετούς προγράμματος, ολοκληρώθηκε η καινοτόμος δράση «Προστασία της Υποβρύχιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς από τις Επιπτώσεις της Κλιματικής Αλλαγής», η οποία περιλάμβανε υποβρύχια συντήρηση ιστορικών ευρημάτων στη θάλασσα της Κάσου. Το έργο χρηματοδοτήθηκε από το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη (Πρωτοβουλία 21).