Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή επιβαρύνει την οικονομία των χωρών-μελών της EBRD

Η συνεχιζόμενη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή αναμένεται να επιβαρύνει σημαντικά την οικονομική δραστηριότητα στις χώρες-μέλη της European Bank for Reconstruction and Development (EBRD). Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της τράπεζας, οι επιπτώσεις θα εκδηλωθούν μέσω της ανόδου των τιμών ενέργειας και λιπασμάτων, των διαταραχών στο εμπόριο και τον τουρισμό, αλλά και των αυστηρότερων χρηματοοικονομικών συνθηκών.

Η έκθεση, με τίτλο «Πιθανός οικονομικός αντίκτυπος της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή», διερευνά πώς οι γεωπολιτικές εντάσεις επηρεάζουν τις αγορές εμπορευμάτων, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τα χρηματοπιστωτικά κανάλια. «Η σύγκρουση δείχνει πόσο γρήγορα οι γεωπολιτικοί κραδασμοί μπορούν να επηρεάσουν τις αγορές ενέργειας, τις αλυσίδες εφοδιασμού και τις χρηματοοικονομικές συνθήκες», δήλωσε η Beata Javorcik, επικεφαλής οικονομολόγος της EBRD.

Η άνοδος των τιμών ενέργειας προστίθεται σε μια ήδη δύσκολη συγκυρία για τη βιομηχανία στην Ευρώπη. Οι ευρύτερες συνέπειες της σύγκρουσης αναμένεται να επιβαρύνουν τους κρατικούς προϋπολογισμούς, που ήδη δοκιμάζονται από υψηλές αμυντικές δαπάνες στην Κεντρική Ευρώπη και αυξημένα κόστη εξυπηρέτησης χρέους στη Νότια και Ανατολική Μεσόγειο και την υποσαχάρια Αφρική. Αυτές οι επιπτώσεις πιθανόν να παραμείνουν και μετά το τέλος των εχθροπραξιών.

Οι τιμές ενέργειας έχουν αυξηθεί απότομα λόγω διακοπών στην παραγωγή και τις μεταφορές στον Περσικό Κόλπο. Παρόλο που οι τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου παραμένουν κάτω από ιστορικά υψηλά, η βραχυπρόθεσμη ζήτηση για ενέργεια είναι σχετικά ανελαστική και οι τιμές θα μπορούσαν να αυξηθούν σημαντικά αν οι διαταραχές συνεχιστούν. Σε περίπτωση που το πετρέλαιο παραμείνει πάνω από 100 δολάρια το βαρέλι για μεγάλο διάστημα και οι διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα για χημικά και μέταλλα συνεχιστούν, η παγκόσμια ανάπτυξη θα μπορούσε να μειωθεί κατά τουλάχιστον 0,4 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ ο πληθωρισμός θα μπορούσε να αυξηθεί πάνω από 1,5 μονάδες. Στο σενάριο αυτό, οι προβλέψεις ανάπτυξης για τις περιοχές της EBRD ενδέχεται να υποχωρήσουν κατά 0,4 μονάδες στην επόμενη εκτίμηση της τράπεζας.

Η αγορά φυσικού αερίου παραμένει τεταμένη, με τα ευρωπαϊκά αποθέματα σημαντικά χαμηλότερα από τα τελευταία χρόνια. Ακόμη και αν η σύγκρουση λήξει γρήγορα, οι τιμές ενδέχεται να παραμείνουν υψηλές, καθώς οι αγοραστές θα αναπληρώνουν τα αποθέματα και η παραγωγή υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) χρειάζεται χρόνο για να επανέλθει.

Οι επιπτώσεις γίνονται αισθητές και στα γεωργικά εφόδια και στις βιομηχανικές αλυσίδες παραγωγής. Σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πρώτων υλών για λιπάσματα διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, αυξάνοντας τον κίνδυνο υψηλότερων τιμών τροφίμων. Οι διαταραχές στο εμπόριο του Κόλπου ενδέχεται επίσης να επηρεάσουν εισροές όπως αλουμίνιο, θείο, ήλιο, πετροχημικά και πλαστικά, προσθέτοντας περαιτέρω πίεση στον πληθωρισμό. Το εμπόριο με το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου (GCC) είναι σημαντικό για πολλές οικονομίες στις περιοχές της EBRD, ενώ το άμεσο εμπόριο με το Ιράν παραμένει περιορισμένο. Οι οικονομίες που εξαρτώνται από τις διαδρομές μέσω των Στενών του Ορμούζ, όπως το Ιράκ, ενδέχεται να αντιμετωπίσουν ιδιαίτερες προκλήσεις, αν και τα υπάρχοντα αποθέματα βασικών εμπορευμάτων, όπως το σιτάρι, παρέχουν κάποιο «μαξιλάρι».

Επιπλέον, ο τουρισμός και οι μεταφορές χρημάτων από εργαζόμενους στο εξωτερικό (remittances) αποτελούν επιπλέον κανάλια μετάδοσης. Οικονομίες που βασίζονται στον τουρισμό, όπως η Ιορδανία, αναμένεται να δουν μείωση στις αφίξεις επισκεπτών, ενώ οι μεταφορές χρημάτων από τις χώρες του GCC – σημαντική πηγή εισοδήματος για χώρες όπως ο Λίβανος, η Ιορδανία και η Αίγυπτος – ενδέχεται να πιεστούν.

Οι χρηματοοικονομικές συνθήκες έχουν επίσης σφίξει, με τις αποδόσεις ομολόγων να αυξάνονται στη Νότια και Ανατολική Μεσόγειο και στην Τουρκία. Οι εκροές κεφαλαίων από ορισμένες οικονομίες μέχρι στιγμής παραμένουν διαχειρίσιμες, αλλά μπορεί να ενταθούν αν οι παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές συνθήκες επιδεινωθούν.

Οι οικονομίες που μπορούν να αμβλύνουν τις επιπτώσεις από τις αλλαγές στους όρους εμπορίου εξαρτώνται από τα δημοσιονομικά και εξωτερικά τους «μαξιλάρια». Οι περιοχές με υψηλή εξάρτηση από εισαγωγές ενέργειας, λιπασμάτων και τροφίμων, ισχυρούς δεσμούς με τον Κόλπο και περιορισμένο δημοσιονομικό χώρο θα επηρεαστούν περισσότερο. Σε αυτές περιλαμβάνονται: Αίγυπτος, Ιράκ, Ιορδανία, Κένυα, Λίβανος, Μολδαβία, Μογγολία, Βόρεια Μακεδονία, Σενεγάλη, Τυνησία, Τουρκία και Ουκρανία.

Μακροπρόθεσμα, η σύγκρουση ενδέχεται να ενισχύσει τη σημασία της ενεργειακής ασφάλειας και να επιταχύνει τη διάσπαση του παγκόσμιου εμπορίου, ειδικά στην ενέργεια και στις κρίσιμες πρώτες ύλες. Ταυτόχρονα, οι υψηλότερες τιμές ενέργειας ήδη δημιουργούν πρόσθετα έσοδα για τις χώρες-εξαγωγείς εμπορευμάτων, όπως η Ρωσία.

Σημειώνεται ότι η Ελλάδα δεν είναι μέλος της EBRD, αν και η τράπεζα έχει επεκτείνει τις δραστηριότητές της σε χώρες της Μεσογείου και της Βόρειας Αφρικής και έχει συνεργαστεί με ελληνικούς φορείς στο παρελθόν. Αντιθέτως, μεταξύ των χωρών – μελών της EBRD βρίσκεται η Κύπρος.