Η Επόμενη Μέρα του Πολέμου: Μια Νέα Φάση Αποσταθεροποίησης στη Μέση Ανατολή

Ο απόηχος της σύγκρουσης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ισραήλ και Ιράν δεν σηματοδοτεί το τέλος μιας κλασικής αναμέτρησης, αλλά την έναρξη μιας νέας, αβέβαιης φάσης. Αντί για μια ξεκάθαρη γραμμή μεταξύ σύγκρουσης και ειρήνης, βρισκόμαστε μπροσροστά σε μια περίοδο όπου η άμεση αντιπαράθεση μπορεί να μειωθεί σε ένταση, αλλά η περιφερειακή αποσταθεροποίηση αναμένεται να βαθαίνει. Αυτό είναι το πιο κρίσιμο στοιχείο της στιγμής, που επηρεάζει όχι μόνο την ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, αλλά και τον παγκόσμιο ιστό.

Η Μέση Ανατολή βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα αρχιτεκτονική κρίσης, όπου καμία πλευρά δεν αναδύεται με εξασφαλισμένη στρατηγική νίκη. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, παρά την συντριπτική στρατιωτική υπεροχή τους, την αεροπορική και τεχνολογική τους ισχύ, και τη δυνατότητα για βαθιά πλήγματα, αντιμετωπίζουν δυσκολία στην επιβολή πολιτικού αποτελέσματος στην Τεχεράνη χωρίς μια παρατεταμένη και δαπανηρή σύγκρουση.

Από την άλλη πλευρά, το Ιράν, αν και δεν μπορεί να ανταγωνιστεί σε έναν συμβατικό πόλεμο, διαθέτει την ικανότητα να μετατρέψει τη στρατιωτική πίεση σε πολλαπλάσιο κόστος για τους αντιπάλους του. Η στρατηγική του βασίζεται στην έμμεση δράση, τη φθορά, τη διάχυση της κρίσης και τη μεταφορά του βάρους από τα στρατιωτικά πεδία σε θαλάσσιες διαδρομές, αγορές ενέργειας, αμερικανικές βάσεις, συμμάχους της Ουάσινγκτον και το εσωτερικό μέτωπο του Ισραήλ. Η Τεχεράνη στοχεύει στην πολιτική της επιβίωση, στη διατήρηση δομών διοίκησης και περιφερειακών εργαλείων πίεσης, αποτρέποντας έτσι την στρατηγική της κάμψη.

Το πιθανότερο σενάριο για το άμεσο μέλλον είναι μια ατελής αποκλιμάκωση, με λιγότερα ευθέα χτυπήματα και περισσότερη έμμεση σύγκρουση, μέσω αντιπροσώπων, παρενοχλήσεων στη θάλασσα, κυβερνοεπιθέσεων και στοχευμένων πιέσεων σε κρίσιμες υποδομές. Αυτό το σενάριο εξυπηρετεί τόσο την Τεχεράνη, αγοράζοντας χρόνο, όσο και την Ουάσινγκτον, αποφεύγοντας την εμπλοκή σε ένα νέο, εκτεταμένο μέτωπο.

Ένα δεύτερο σενάριο περιλαμβάνει μια σύντομη, αλλά βίαιη κλιμάκωση, με ΗΠΑ και Ισραήλ να επιδιώκουν την καταστροφή κρίσιμων ιρανικών δυνατοτήτων και την επιβολή νέου πλαισίου αποτροπής. Το Ιράν θα απαντούσε με επέκταση της ασύμμετρης πίεσης, χτυπώντας τη ναυτιλία, ενθαρρύνοντας επιθέσεις από πολιτοφυλακές και αυξάνοντας την ένταση μέσω της Υεμένης, υπογραμμίζοντας το δυσανάλογο κόστος για την παγκόσμια οικονομία.

Το πιο ανησυχητικό σενάριο είναι ένας πόλεμος χωρίς σαφές τέλος, ένας αγώνας αντοχής όπου η στρατιωτική υπεροχή δεν οδηγεί σε πολιτική λύση. Εάν το ιρανικό καθεστώς παραμείνει λειτουργικό, η σύγκρουση θα μπορούσε να εισέλθει σε μια μακρά, γκρίζα ζώνη, όπου ο πόλεμος αλλάζει μορφή, καθιστώντας τον ακόμα πιο επικίνδυνο.

Για το Ισραήλ, η αντοχή του εσωτερικού μετώπου είναι εξίσου κρίσιμη με τη στρατιωτική του ισχύ, ειδικά απέναντι σε μια παρατεταμένη ένταση από πολλαπλές κατευθύνσεις. Το μέτωπο Ισραήλ-Χεζμπολάχ, αν και η Χεζμπολάχ έχει φθαρεί, παραμένει ένα σοβαρό στρατηγικό εργαλείο, ικανό να κρατά το Ισραήλ καθηλωμένο και να διασπά την προσοχή του, λειτουργώντας ως όργανο υπερφόρτωσης για την Τεχεράνη.

Στο βόρειο μέτωπο, η παρατεταμένη, αλλά ελεγχόμενη φθορά, με περιοδικές πυραυλικές επιθέσεις και αντίποινα, είναι το πρώτο και πιθανότερο σενάριο. Ένα πιο βαρύ σενάριο αφορά την εμμονή του Ισραήλ στη σύγκρουση με τη Χεζμπολάχ, ανεξαρτήτως της εξέλιξης στο κύριο μέτωπο, ωθώντας τον Λίβανο σε νέα φάση στρατιωτικής πίεσης. Το τρίτο σενάριο περιλαμβάνει συντονισμένη κλιμάκωση, με τη Χεζμπολάχ να ενεργοποιείται επιθετικά για να κορέσει το ισραηλινό αμυντικό πλέγμα, καθιστώντας τον Βορρά κεντρικό επιταχυντή της κρίσης.

Μια σταθερή κατάπαυση πυρός στον Βορρά θα απαιτήσει αλλαγή στο μεταπολεμικό καθεστώς ασφαλείας του Λιβάνου, κάτι που το λιβανικό κράτος δεν μπορεί να επιβάλει μόνο του. Αυτό καθιστά απαραίτητη τη διεθνή εποπτεία, διπλωματική πίεση και σοβαρές διαπραγματεύσεις, αλλιώς ο πόλεμος θα μπει απλώς σε παύση.

Στον Κόλπο, το Ιράν μπορεί να μετατρέψει τη στρατιωτική του αδυναμία σε διεθνή πίεση μέσω της διαταραχής της ροής ενέργειας και της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Το πρώτο σενάριο είναι η ελεγχόμενη ασφυξία, με σταδιακή δημιουργία μη ασφαλούς περιβάλλοντος, αυξάνοντας δραστικά το κόστος χωρίς να παρέχει εύκολη νομιμοποίηση για μαζική δυτική απάντηση.

Το δεύτερο σενάριο είναι η πίεση στις χώρες του Κόλπου, απειλώντας πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και αμερικανική παρουσία, ωθώντας τις μοναρχίες σε ένα δίλημμα μεταξύ αμερικανικής προστασίας και έκθεσης. Το τρίτο σενάριο αφορά τη διεθνοποίηση της ναυτικής κρίσης, με τις ΗΠΑ να ενισχύουν την παρουσία τους και να οργανώνουν πολυεθνικές προστασίες, αν και αυτό δεν θα αποκαταστήσει πλήρως την κανονικότητα, με τα ασφάλιστρα, τις καθυστερήσεις και τον φόβο να παραμένουν.

Για την Ευρώπη, η κρίση αυτή συνεπάγεται ακριβότερη ενέργεια, νέα πίεση στις μεταφορές, πιθανή αναζωπύρωση πληθωριστικών πιέσεων και νέα πολιτική τριβή, καθώς το Ορμούζ μπορεί να μετατρέψει μια περιφερειακή σύγκρουση σε παγκόσμια οικονομική κρίση.

Και στις τρεις πλευρές – ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν – υπάρχει ένα κοινό πρόβλημα: η έλλειψη μιας εύκολης στρατηγικής εξόδου. Ο Ντόναλντ Τραμπ επιθυμεί να εμφανιστεί ισχυρός, αλλά όχι να εγκλωβιστεί σε έναν πόλεμο χωρίς τέλος. Το Ισραήλ θέλει να ξαναχτίσει την αποτροπή, αλλά όχι να ζήσει σε καθεστώς πολλαπλών ανοιχτών μετώπων. Το Ιράν επιδιώκει να αποδείξει ότι παραμένει όρθιο, αλλά όχι να φτάσει σε σημείο εσωτερικής στρατηγικής αποσύνθεσης.

Η επόμενη μέρα δεν θα καθοριστεί μόνο από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, αλλά από το ποια πλευρά θα επιβάλει το αφήγημα της επιβίωσής της. Εάν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ πείσουν ότι το Ιράν έχει χάσει την ικανότητα να απειλεί ουσιαστικά, θα έχουν πετύχει πολιτικό αποτέλεσμα. Εάν η Τεχεράνη πείσει ότι άντεξε και μπορεί να συνεχίσει να τιμωρεί, θα έχει αποτρέψει τη στρατηγική της ήττα.

Το τελικό συμπέρασμα είναι ότι η επόμενη μέρα του πολέμου δεν θα φέρει λύση, αλλά επανατοποθέτηση. Το Ισραήλ θα επιχειρήσει να ξαναγράψει τους κανόνες αποτροπής, οι ΗΠΑ θα αναζητήσουν έναν συνδυασμό σκληρότητας και εξόδου, και το Ιράν θα προσπαθήσει να αποδείξει ότι μπορεί να παράγει κόστος, φόβο και πολιτικό χρόνο. Η Χεζμπολάχ θα παραμείνει ο επικίνδυνος πολλαπλασιαστής πίεσης στον Βορρά, και το Ορμούζ θα είναι το σημείο όπου η περιφερειακή σύγκρουση μπορεί να γίνει παγκόσμια οικονομική κρίση. Η πιο ρεαλιστική πρόβλεψη δεν είναι ούτε η συνολική ειρήνευση ούτε η άμεση περιφερειακή κατάρρευση, αλλά μια γκρίζα ενδιάμεση ζώνη: λιγότερη άμεση συμμετρία, περισσότερη έμμεση πίεση, λιγότερη εικόνα ολοκληρωτικού πολέμου, περισσότερη ουσία φθοράς. Ένας πόλεμος πιο σπασμένος, πιο ασαφής, πιο δαπανηρός, και γι’ αυτό ακριβώς πιο επικίνδυνος. Οι καθαρές νίκες κλείνουν κύκλους, αλλά οι ατελείς πόλεμοι τους αφήνουν ανοιχτούς, με βαθιές πληγές.