Η ιλαρά παραμένει απειλή στην Ευρώπη: Προειδοποιήσεις και συστάσεις για εμβολιασμό

Η ιλαρά συνεχίζει να κυκλοφορεί σε όλη την Ευρώπη, με τη συντριπτική πλειονότητα των κρουσμάτων να αφορά ανεμβολίαστα ή ατελώς εμβολιασμένα άτομα. Παρόλο που ο αριθμός των περιστατικών το 2025 παρουσίασε σημαντική μείωση σε σχέση με το 2024, η νόσος παραμένει ενεργή, προκαλώντας σοβαρές επιπλοκές και θανάτους.

Δεδομένης της εποχικής αύξησης της ιλαράς στα τέλη του χειμώνα και στις αρχές της άνοιξης, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC) σε συνεργασία με τον Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) απευθύνουν έκκληση σε όλους τους πολίτες να ελέγξουν εγκαίρως την εμβολιαστική τους κατάσταση και να διασφαλίσουν ότι είναι πλήρως προστατευμένοι. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα βρέφη και τα μικρά παιδιά που δεν έχουν ακόμη ολοκληρώσει τον εμβολιασμό τους. Ο ΕΟΔΥ υπογραμμίζει ότι η διατήρηση υψηλής εμβολιαστικής κάλυψης στον πληθυσμό, μέσω δύο δόσεων του εμβολίου MMR, αποτελεί το θεμελιώδες μέτρο για την αποτροπή νέων εξάρσεων και την προστασία των πιο ευάλωτων ομάδων.

Σύμφωνα με την τελευταία μηνιαία έκθεση του ECDC, το 2025 καταγράφηκαν 7.655 περιστατικά ιλαράς σε 30 ευρωπαϊκές χώρες, με απολογισμό οκτώ θανάτων (τέσσερις στη Γαλλία, τρεις στη Ρουμανία και έναν στις Κάτω Χώρες). Αν και ο αριθμός αυτός είναι αισθητά μειωμένος σε σύγκριση με το 2024, όπου είχαν δηλωθεί άνω των 35.000 κρουσμάτων και 23 θάνατοι, παραμένει σχεδόν διπλάσιος σε σχέση με το 2023. Όπως και το προηγούμενο έτος, η πλειονότητα των νοσούντων, περίπου οκτώ στους δέκα, ήταν ανεμβολίαστοι. Αυτό αναδεικνύει την κρίσιμη σημασία του εμβολιασμού με δύο δόσεις του εμβολίου MMR για την πρόληψη της νόσου, καθώς και την ανάγκη για εμβολιαστική κάλυψη του πληθυσμού άνω του 95% με δύο δόσεις, ώστε να επιτευχθεί η ανοσία της αγέλης και να αποτραπεί η μετάδοση.

Ειδικότερα, περίπου το 30% των ασθενών με ιλαρά εμφανίζει τουλάχιστον μία επιπλοκή, με τουλάχιστον έναν στους τέσσερις να χρήζει νοσηλείας. Τα βρέφη και τα μικρά παιδιά παραμένουν ιδιαίτερα ευάλωτα, με τα παιδιά κάτω των πέντε ετών να αποτελούν περίπου το 40% των περιστατικών για το 2025. Τα βρέφη κάτω του ενός έτους, που δεν είναι ακόμη σε ηλικία να εμβολιαστούν, είναι η ομάδα με τη μεγαλύτερη ευαλωτότητα τόσο στην ίδια την ιλαρά όσο και στις επιπλοκές της.

Η κατανομή των περιστατικών ανά ηλικία, σύμφωνα με δεδομένα του ECDC για τον Δεκέμβριο του 2025, δείχνει ότι το 4% αφορά βρέφη κάτω του ενός έτους, το 22% παιδιά 1-4 ετών, το 7% παιδιά 5-9 ετών, το 5% παιδιά 10-14 ετών, το 4% εφήβους 15-19 ετών, το 26% ενήλικες 20-29 ετών και το 32% ενήλικες άνω των 30 ετών.

Στην Ελλάδα, το 2024 δηλώθηκαν 38 κρούσματα ιλαράς, χωρίς θανάτους. Στην πλειονότητά τους (72%), τα κρούσματα αφορούσαν ανεμβολίαστα ή ατελώς εμβολιασμένα άτομα ελληνικής υπηκοότητας. Οι ηλικιακές ομάδες των 45-64 ετών (13 κρούσματα) και 25-44 ετών (11 κρούσματα) παρουσίασαν τη μεγαλύτερη συχνότητα, ενώ το 25% των κρουσμάτων ήταν παιδιά και έφηβοι. Σημειώνεται ότι το 30% των κρουσμάτων ήταν εργαζόμενοι σε μονάδες υγείας και το 19% αφορούσε Ρομά. Το 50% των κρουσμάτων ήταν ενδημικά, ενώ τα υπόλοιπα εισαγόμενα ή επαφές με εισαγόμενο κρούσμα.

Το 2025, στην Ελλάδα δηλώθηκαν τέσσερα κρούσματα ιλαράς, χωρίς θανάτους. Τα περιστατικά αφορούσαν άτομα ηλικίας 25 έως 45 ετών. Ένα κρούσμα ήταν εισαγόμενο, ενώ τα υπόλοιπα τρία είχαν άγνωστη προέλευση και αφορούσαν Έλληνες πολίτες. Τρία από αυτά τα κρούσματα ήταν ανεμβολίαστα ή ατελώς εμβολιασμένα, ενώ το τέταρτο αφορούσε ανοσοκατεσταλμένο ασθενή. Ένα από τα περιστατικά καταγράφηκε σε εργαζόμενο σε μονάδα φροντίδας υγείας, υπογραμμίζοντας τη συνεχιζόμενη σημασία του εμβολιασμού για τους επαγγελματίες υγείας.

Σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών, συνιστώνται δύο δόσεις του εμβολίου MMR μετά την ηλικία των 12 μηνών. Η δεύτερη δόση χορηγείται μεταξύ 24 και 35 μηνών, με δυνατότητα νωρίτερης χορήγησης εφόσον έχουν παρέλθει τουλάχιστον τέσσερις εβδομάδες από την πρώτη. Παιδιά και έφηβοι που δεν έχουν λάβει τη δεύτερη δόση καλούνται να την αναπληρώσουν άμεσα. Τα άτομα που γεννήθηκαν πριν από το 1970 θεωρούνται άνοσα. Όσοι γεννήθηκαν μετά το 1970 πρέπει να έχουν λάβει δύο δόσεις MMR, εκτός αν υπάρχει αντένδειξη ή ιστορικό νόσησης. Σε περιόδους επιδημίας ή πριν από ταξίδι σε χώρα όπου ενδημεί η ιλαρά, συστήνεται μία δόση MMR σε βρέφη 6-11 μηνών, με επανεμβολιασμό δύο δόσεων μετά τον 12ο μήνα. Δεδομένου ότι απαιτούνται έως δύο εβδομάδες μετά τον εμβολιασμό για την επίτευξη προστασίας, συνιστάται ο έλεγχος της εμβολιαστικής κάλυψης αρκετό καιρό πριν από κάθε ταξίδι. Ομάδες με αυξημένο κίνδυνο, όπως εργαζόμενοι σε υγεία, εκπαιδευτικοί, φοιτητές, όσοι ταξιδεύουν στο εξωτερικό και μέλη οικογενειών ατόμων με ανοσοκαταστολή, πρέπει να είναι πλήρως εμβολιασμένοι, εκτός αντενδείξεων.

Στο πλαίσιο στοχευμένων δράσεων, από τις 29 Σεπτεμβρίου έως τις 24 Οκτωβρίου 2025, ο ΕΟΔΥ πραγματοποίησε εμβολιαστικές εκστρατείες σε καταυλισμούς και οικισμούς Ρομά, όπου εξετάστηκαν πάνω από 1.100 παιδιά και πραγματοποιήθηκαν περισσότεροι από 480 εμβολιασμοί κατά της ιλαράς, της ερυθράς και της παρωτίτιδας (MMR), συμβάλλοντας στην ενίσχυση της εμβολιαστικής κάλυψης.