Ανησυχία για την παγκόσμια αγορά ενέργειας: Κίνδυνος εκτόξευσης τιμών πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια
Στρατηγικός αναλυτής προειδοποιεί για απειλή διαταραχής της ναυτιλίας στα Στενά του Ορμούζ και εξηγεί γιατί η Ευρώπη πρέπει να αναζητήσει εγχώριες λύσεις.
Η προοπτική μιας παρατεταμένης κρίσης από τον πόλεμο στο Ιράν, σε συνδυασμό με την απειλή σοβαρής διαταραχής της ναυτιλίας στα Στενά του Ορμούζ, βυθίζει την παγκόσμια αγορά ενέργειας σε ζώνη αβεβαιότητας. Υπάρχει σοβαρός κίνδυνος οι τιμές του πετρελαίου να ξεπεράσουν ξανά τα 100 δολάρια το βαρέλι, φτάνοντας ακόμη και τα 120-140 δολάρια τις επόμενες εβδομάδες, σύμφωνα με εκτιμήσεις.
Ο Τζον Συτιλίδης, στρατηγικός αναλυτής με έδρα την Ουάσινγκτον και πρώην συνεργάτης του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, τόνισε σε συνέντευξή του στο protothema.gr ότι το πραγματικό πρόβλημα δεν έγκειται μόνο στην τιμή, αλλά στην εμπιστοσύνη της αγοράς ότι οι ροές από τον Περσικό Κόλπο θα παραμείνουν ασφαλείς και σταθερές.
Στη συζήτηση που είχε με τον Γιώργο Μιχαηλίδη, ο κ. Συτιλίδης έθεσε ένα κρίσιμο ερώτημα για την Ευρώπη και την Ελλάδα: Γιατί η Γηραιά Ήπειρος να συνεχίζει να βασίζεται στην ενεργειακή της ασφάλεια σε ασταθείς γεωπολιτικές περιοχές, όταν διαθέτει δυνατότητες αξιοποίησης εγχώριων πόρων και μείωσης της εξάρτησής της από εξωτερικούς κλυδωνισμούς;
Το σοκ της τιμής του πετρελαίου
Ο αναλυτής περιέγραψε μια αγορά που πλέον τιμολογεί όχι μόνο το βαρέλι, αλλά και τον κίνδυνο οι παραδόσεις να γίνουν απρόβλεπτες. Ακόμη και αν οι τιμές υποχωρήσουν, η νευρικότητα θα παραμείνει όσο δεν υπάρχει μακροπρόθεσμη διαβεβαίωση για την ασφάλεια του περάσματος του Ορμούζ. Το ουσιαστικό όριο δεν είναι ένας μαγικός αριθμός, αλλά η αβεβαιότητα που μπορεί να οδηγήσει σε δομικά προβλήματα, επηρεάζοντας ναύλους, ασφάλιστρα, συμβόλαια και, τελικά, το παγκόσμιο κόστος προϊόντων και υπηρεσιών.
Η «ροή» είναι το πραγματικό πρόβλημα – όχι η προσφορά
Ο κ. Συτιλίδης επέμεινε ότι η επάρκεια προσφοράς δεν αρκεί. Σχολιάζοντας την απόφαση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας για αξιοποίηση 400 εκατομμυρίων βαρελιών από τα αποθεματικά, επεσήμανε ότι το ζήτημα είναι εάν το πετρέλαιο και το LNG μπορούν να φτάνουν σταθερά και με ασφάλεια στις αγορές. «Το πρόβλημα είναι η ροή», τόνισε, εξηγώντας ότι χωρίς εξασφαλισμένη τροφοδοσία, οι επιπτώσεις εκτείνονται πέρα από τα καύσιμα, επηρεάζοντας πετροχημικά, λιπάσματα και πολλά προϊόντα καθημερινής χρήσης. Το κλείσιμο ή η αβεβαιότητα στα Στενά του Ορμούζ δεν αποτελεί απλώς «γεωπολιτικό επεισόδιο», αλλά έναν μηχανισμό που μπορεί να προκαλέσει ευρείες αναταράξεις σε εφοδιαστικές αλυσίδες, παραγωγή και μεταφορές.
Τα στρατηγικά αποθέματα «αγοράζουν χρόνο», δεν λύνουν το θέμα
Η μαζική αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων από τον IEA θεωρείται χρήσιμο, αλλά περιορισμένο εργαλείο. Μπορεί να λειτουργήσει βραχυπρόθεσμα, αποτρέποντας μια εκρηκτική άνοδο, αλλά δεν αρκεί για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης, αν το πρόβλημα της ροής παραμένει. Η εικόνα των αποθεμάτων διαφέρει ανά χώρα, με την Ιαπωνία, την Κίνα και τις ΗΠΑ να παρουσιάζουν διαφορετικές καταστάσεις.
Η Ευρώπη μετά τη Ρωσία
Η απόφαση της Ε.Ε. να μειώσει τη ρωσική ενεργειακή εξάρτηση θεωρείται στρατηγικά λογική. Ωστόσο, ανοίγει ένα νέο, δύσκολο ερώτημα: Γιατί η Ευρώπη να ανταλλάξει μία εξάρτηση με μία άλλη, όταν διαθέτει αναξιοποίητο ενεργειακό δυναμικό;
Ως παράδειγμα αναφέρθηκε η Νορβηγία, η οποία αξιοποίησε συστηματικά τους υδρογονάνθρακες της Βόρειας Θάλασσας, χρηματοδοτώντας την οικονομία της και δημιουργώντας τεράστια «δημοσιονομικά μαξιλάρια». Σε αυτό το πλαίσιο, υποστηρίζεται ότι η Ελλάδα και άλλες ευρωπαϊκές χώρες οφείλουν να στραφούν πρώτα στις εγχώριες πηγές για να αυξήσουν την αυτάρκεια, στη συνέχεια να βασίζονται σε φιλικές χώρες και να εξετάσουν συνολικά το ενεργειακό μείγμα, συμπεριλαμβανομένης της πυρηνικής ενέργειας. Η στόχευση είναι η επαναβιομηχανοποίηση και η ανάκτηση γεωπολιτικού βάρους από μια Ευρώπη που, κατά την εκτίμηση του αναλυτή, έχει χάσει έδαφος τα τελευταία 15-20 χρόνια.
Η αμερικανική διάσταση
Στις ΗΠΑ, οι αυξήσεις στην αντλία μετατρέπονται γρήγορα σε πολιτικό πρόβλημα, καθιστώντας την ενέργεια ταυτόχρονα οικονομικό σοκ, κοινωνική πίεση και κριτήριο πολιτικής αντοχής. Ο Ντόναλντ Τραμπ, με αντιφατικά σήματα ως προς τη λήξη του πολέμου, δεν είναι ο μόνος παράγοντας που καθορίζει τις εξελίξεις. Η Τεχεράνη έχει τη δική της δυνατότητα κλιμάκωσης ή «παγώματος» της κατάστασης, ιδίως μέσω της πίεσης σε θαλάσσιες οδούς και ενεργειακές υποδομές της ευρύτερης περιοχής.