Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο: Νέες χρηματοδοτήσεις για την πράσινη μετάβαση και την αντιμετώπιση κοινωνικών επιπτώσεων
Το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας θέτει σε δημόσια διαβούλευση σχέδιο νόμου που δημιουργεί θεσμικό πλαίσιο για τη διαχείριση ευρωπαϊκών εργαλείων, με τη Τοπική Αυτοδιοίκηση να διαδραματίζει καίριο ρόλο.
Η δημόσια διαβούλευση για το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, με τίτλο «Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, Ταμείο Εκσυγχρονισμού και άλλες διατάξεις», ολοκληρώνεται στις 23 Μαρτίου 2026. Το νομοσχέδιο αυτό θέτει τις βάσεις για τη διαχείριση δύο κρίσιμων ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων, εστιάζοντας στην πράσινη μετάβαση και στην αντιμετώπιση των κοινωνικών συνεπειών της κλιματικής αλλαγής.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, καθώς οι δήμοι αναμένεται να πρωτοστατήσουν στην υλοποίηση έργων και δράσεων που θα χρηματοδοτηθούν από τα νέα αυτά ταμεία. Οι τομείς προτεραιότητας περιλαμβάνουν την ενεργειακή μετάβαση, την καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας και την προώθηση της βιώσιμης κινητικότητας.
Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο (Social Climate Fund) αποτελεί ένα νέο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο, δημιουργημένο στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και του πακέτου πολιτικών «Fit for 55». Σκοπός του είναι η παροχή στήριξης σε νοικοκυριά, μικρές επιχειρήσεις και ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, προκειμένου να διαχειριστούν τις προκλήσεις που συνεπάγεται η ενεργειακή μετάβαση.
Το ελληνικό νομοσχέδιο προβλέπει τη δημιουργία ενός αποτελεσματικού διοικητικού μηχανισμού για την αξιοποίηση αυτών των πόρων. Οι βασικοί στόχοι περιλαμβάνουν τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, την αύξηση της ενεργειακής απόδοσης, την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την ενίσχυση των κοινωνικών ομάδων που πλήττονται από το αυξημένο κόστος ενέργειας και μεταφορών. Οι χρηματοδοτήσεις θα είναι διαθέσιμες για την περίοδο 2026–2032.
Κεντρικό σημείο του νομοσχεδίου είναι η σύσταση Ειδικής Υπηρεσίας Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου και Ταμείου Εκσυγχρονισμού, η οποία θα υπάγεται στο Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Η υπηρεσία αυτή θα αναλάβει τον σχεδιασμό, τον συντονισμό και την παρακολούθηση των προγραμμάτων, τη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καθώς και την αξιολόγηση και εκταμίευση των επενδυτικών προτάσεων. Η δομή της θα περιλαμβάνει Συντονιστική Αρχή, Διεύθυνση Συντονισμού, Μονάδα Διοικητικής Υποστήριξης και Αυτοτελές Τμήμα Νομικής Υποστήριξης, με προβλεπόμενες 47 θέσεις προσωπικού και δυνατότητα αποσπάσεων από φορείς της Γενικής Κυβέρνησης.
Οι δυνατότητες που ανοίγονται για τους δήμους είναι σημαντικές. Μέσω του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου και του Ταμείου Εκσυγχρονισμού, οι δήμοι μπορούν να υλοποιήσουν παρεμβάσεις όπως: ενεργειακή αναβάθμιση δημοτικών κτιρίων και σχολείων, εγκατάσταση φωτοβολταϊκών, δημιουργία ενεργειακών κοινοτήτων, καθώς και μέτρα αντιμετώπισης της ενεργειακής φτώχειας, όπως επιδοτήσεις και προγράμματα ενεργειακής εξοικονόμησης. Επιπλέον, προβλέπονται χρηματοδοτήσεις για πράσινες μεταφορές (ηλεκτροκίνηση, υποδομές φόρτισης, βιώσιμη αστική κινητικότητα) και βιώσιμη αστική ανάπτυξη (πράσινες υποδομές, ψηφιακά εργαλεία διαχείρισης ενέργειας).
Το νομοσχέδιο ενισχύει επίσης την τεχνική υποστήριξη των δήμων, επιτρέποντας αποσπάσεις υπαλλήλων σε φορείς που υλοποιούν Ολοκληρωμένες Χωρικές Επενδύσεις (ΟΧΕ) και προβλέποντας τη συμμετοχή της ΜΟΔ Α.Ε. για την υποστήριξη της Συντονιστικής Αρχής. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς πολλοί δήμοι αντιμετωπίζουν ελλείψεις σε τεχνική επάρκεια.
Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο θα λειτουργεί συμπληρωματικά με άλλα ευρωπαϊκά προγράμματα, όπως το ΕΣΠΑ 2021-2027, το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το Σχέδιο Δίκαιης Μετάβασης και το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα, με στόχο την αποφυγή διπλής χρηματοδότησης και τη μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας.
Το υπό διαβούλευση νομοσχέδιο δημιουργεί ένα σημαντικό χρηματοδοτικό πλαίσιο για την αυτοδιοίκηση την επόμενη δεκαετία. Η επιτυχία του θα εξαρτηθεί από την ικανότητα των δήμων να ωριμάσουν έργα, την επάρκεια των διοικητικών μηχανισμών και την αποτελεσματική συνεργασία μεταξύ κρατικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών. Η αξιοποίηση των πόρων του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου προσφέρει μια ουσιαστική ευκαιρία για την πράσινη και κοινωνικά δίκαιη μετάβαση των ελληνικών πόλεων.