Ο πόλεμος κατά του Ιράν: Από την επιλογή σύγκρουσης στην αμφίβολη επόμενη μέρα

Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, επέλεξε την ένοπλη σύγκρουση αντί της διπλωματίας, κηρύσσοντας πόλεμο κατά του Ιράν, κάτι που το Foreign Affairs χαρακτηρίζει ως κίνηση για την κατάκτηση ιστορικής πρωτοκαθεδρίας. Το Ιράν, αντιλαμβανόμενο τη φύση της μάχης ως αγώνα επιβίωσης, αντέδρασε άμεσα με πυραυλικές επιθέσεις και drones κατά του Ισραήλ, αμερικανικών βάσεων στη Μέση Ανατολή και στόχων σε χώρες του Κόλπου.

Η σύγκρουση έχει πλέον εξελιχθεί σε περιφερειακό πόλεμο με παγκόσμιες επιπτώσεις, προκαλώντας αναταραχή στις αγορές πετρελαίου και χρηματοοικονομικές διαταραχές, προβλήματα στις αλυσίδες εφοδιασμού, στο θαλάσσιο εμπόριο και στις αερομεταφορές. Παράλληλα, αυξάνονται οι κίνδυνοι για Αμερικανούς πολίτες και οι θάνατοι στο Ιράν. Αυτοί οι κίνδυνοι ήταν προβλέψιμοι πολύ πριν την έναρξη της σύγκρουσης, γεγονός που εξηγεί εν μέρει γιατί προηγούμενοι πρόεδροι απέφυγαν να οδηγήσουν τις ΗΠΑ σε τόσο επικίνδυνα μονοπάτια.

Το αβέβαιο τέλος και οι υπεραισιόδοξες προβλέψεις

Ο τρόπος λήξης του πολέμου παραμένει αβέβαιος, αλλά οι Ηνωμένες Πολιτείες θα κληθούν να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες. Η ανάλυση των σχεδίων της διοίκησης Τραμπ για «την επόμενη μέρα» αποκαλύπτει ότι βασίζονται σε υπερβολικά αισιόδοξες υποθέσεις για το πώς ο πόλεμος θα μεταμορφώσει το Ιράν και τη Μέση Ανατολή. Ο Τραμπ, από τις 28 Φεβρουαρίου, πιστεύει ότι η συνεχής αποδυνάμωση της ιρανικής ηγεσίας και του στρατού θα οδηγήσει σε εξέγερση του λαού και ανατροπή του καθεστώτος. Ακόμη και αν αυτό δεν συμβεί, η λογική της διοίκησης είναι ότι ένα αποδυναμωμένο Ιράν θα απορροφηθεί από εσωτερικά προβλήματα, καθιστώντας το ανίκανο να απειλήσει την περιοχή ή τα αμερικανικά συμφέροντα. Η αφαίρεση του σημερινού ιρανικού καθεστώτος, κατά την Ουάσιγκτον, θα αφαιρέσει μια σημαντική πηγή αστάθειας, ανοίγοντας τον δρόμο για μια πιο φιλική προς τις ΗΠΑ Μέση Ανατολή.

Ωστόσο, το αποτέλεσμα του πολέμου αναμένεται να διαφέρει σημαντικά από αυτές τις αισιόδοξες προβλέψεις. Μετά τη λήξη των βομβαρδισμών, το Ιράν και η περιοχή ενδέχεται να είναι σε χειρότερη κατάσταση. Οι συγκρούσεις μπορεί να δημιουργήσουν κενό εξουσίας στην Τεχεράνη, να επιδεινώσουν τις σχέσεις των αμερικανικών συμμάχων με την Ουάσιγκτον και να έχουν επιπτώσεις σε άλλες παγκόσμιες συγκρούσεις. Οι κίνδυνοι αυξάνονται όσο διαρκεί ο πόλεμος, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη για άμεση εκεχειρία.

Η δεκαετιών κόντρα Ιράν – Ηνωμένων Πολιτειών

Λίγοι στις Ηνωμένες Πολιτείες θα θρηνούσαν για την κατάρρευση ενός καθεστώτος που ιδρύθηκε σε αντι-αμερικανική ιδεολογία και στηρίζει την τρομοκρατία. Η εχθρότητα ΗΠΑ–Ιράν, που ξεκίνησε με την Ιρανική Επανάσταση του 1979, έχει διαρκέσει περισσότερο από τον Ψυχρό Πόλεμο. Ωστόσο, η αντικατάσταση του καθεστώτος με ένα φιλοαμερικανικό μέσω στρατιωτικής δύναμης είναι αμφίβολη. Το Ιράν δεν είναι Βενεζουέλα. Μετά τις δολοφονίες ανώτερων Ιρανών ηγετών από ΗΠΑ και Ισραήλ, ο Τραμπ παραδέχτηκε ότι «οι περισσότεροι από τους ανθρώπους που είχαμε κατά νου ως πιθανούς νέους ηγέτες είναι νεκροί».

Η σημασία του Ιράν στον περιφερειακό ιστό

Η απομάκρυνση του Ιράν από το παιχνίδι θα έχει τεράστιες επιπτώσεις. Η Χεζμπολάχ θα υποστεί σοβαρό πλήγμα, δεδομένων των επενδύσεων του Ιράν. Η πτώση του Σύρου δικτάτορα Μπασάρ αλ-Άσαντ στα τέλη του 2024 είχε ήδη διαταράξει τη ροή όπλων και κεφαλαίων από το Ιράν προς τη Χεζμπολάχ μέσω Συρίας. Η πλήρης απώλεια ιρανικής στήριξης, σε συνδυασμό με την πίεση ενός ανανεωμένου ισραηλινού στρατιωτικού επιθετικού σχεδίου στο Λίβανο, θα περιορίσει τους πόρους της Χεζμπολάχ, δίνοντας την ευκαιρία στην κυβέρνηση του Λιβάνου να μειώσει την επιρροή της.

Ανεξέλεγκτη βία και μαχητικές ομάδες

Ωστόσο, η στρατιωτική δραστηριότητα στην περιοχή δεν θα εξαφανιστεί. Το αντι-ισραηλινό αίσθημα, που τροφοδοτεί τη στρατολόγηση σε ομάδες όπως η Χεζμπολάχ, έχει ενισχυθεί από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του Ισραήλ στη Γάζα και στην ευρύτερη περιοχή. Αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει τη Χεζμπολάχ να επιβιώσει και να πυροδοτήσει τη δημιουργία νέων μαχητικών ομάδων. Μαχητικές ομάδες που δεν υποστηρίζονται από το Ιράν, συμπεριλαμβανομένων σουνιτικών εξτρεμιστικών κινημάτων όπως το Ισλαμικό Κράτος, θα παραμείνουν πρόκληση.

Οι σχέσεις της περιοχής με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ

Η ελπίδα ότι ο πόλεμος θα οδηγήσει τις χώρες της περιοχής πιο κοντά στις ΗΠΑ ή σε κανονικοποίηση σχέσεων με το Ισραήλ μπορεί να αποδειχθεί αβάσιμη. Το Ιράν έχει επιτεθεί σχεδόν σε όλους τους γείτονές του, χτυπώντας βάσεις των ΗΠΑ, κρίσιμες υποδομές πετρελαίου και φυσικού αερίου, οικονομικούς στόχους, κέντρα δεδομένων της Amazon στα ΗΑΕ και αστικές περιοχές σε Ντόχα και Ντουμπάι. Ο στόχος της Τεχεράνης είναι να επιβάλει κυρώσεις στους Αμερικανούς συμμάχους, πιέζοντας την Ουάσιγκτον να τερματίσει τον πόλεμο. Αυτή η στρατηγική μπορεί μόνο να ενισχύσει την αντιπάθεια πολλών αραβικών κρατών προς το Ιράν και να καθυστερήσει τη νέα προσέγγιση Ιράν–Σαουδικής Αραβίας–ΗΑΕ.

Αντίκτυπος στα αμερικανικά συμφέροντα και τις βάσεις

Τα κράτη του Κόλπου θα πρέπει να διατηρήσουν κάποια σχέση με το Ιράν μετά τον πόλεμο. Ωστόσο, η απογοήτευση από το Ιράν δεν σημαίνει αυτόματα νίκη των ΗΠΑ. Αντίθετα, η σύγκρουση μπορεί να ενισχύσει τη λαϊκή δυσφορία εναντίον των ΗΠΑ και του Ισραήλ στην περιοχή. Η παρουσία αμερικανικών βάσεων, που στόχευε να προστατεύσει τις χώρες του Κόλπου, τις καθιστά στόχους. Αν οι χώρες αυτές θεωρήσουν ότι οι ΗΠΑ δεν τις υπερασπίστηκαν επαρκώς ή ότι έδωσαν προτεραιότητα στις ανάγκες του Ισραήλ, η δυσαρέσκεια προς την Ουάσιγκτον θα αυξηθεί.

Δυσαρέσκεια, πολιτική αναταραχή, παγκόσμιες συνέπειες και διεθνείς ισορροπίες

Ο πόλεμος μπορεί να ανατρέψει τα κοινά αισθήματα των πληθυσμών της περιοχής. Υπάρχει ήδη η εντύπωση ότι το Ισραήλ δρα με ατιμωρησία. Οι διεθνείς νόμοι και κανόνες που περιορίζουν τη χρήση βίας είχαν ήδη υπονομευθεί από την υποκρισία ΗΠΑ–Ευρώπης στην καταδίκη της Ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία αλλά όχι της ισραηλινής επίθεσης στη Γάζα. Η Κίνα και η Ρωσία μπορούν να επωφεληθούν από τον δεσμό των ΗΠΑ σε αυτόν τον πόλεμο.

Η επόμενη μέρα στη «νέα» Μέση Ανατολή

Δεν υπάρχει μαγική λύση για μια σταθερή Μέση Ανατολή. Ο πόλεμος επιλογής που υπόσχεται να απελευθερώσει την περιοχή από την ιρανική απειλή μπορεί να έχει ανεπιθύμητες συνέπειες και να βλάψει τα αμερικανικά συμφέροντα. Η διοίκηση Τραμπ πρέπει τώρα να περιορίσει τις αρνητικές συνέπειες: να βοηθήσει τις γειτονικές χώρες να δεχτούν πρόσφυγες, να ενισχύσει τις αμυντικές δυνατότητες και να αποκαταστήσει υποδομές. Πέρα από τον έλεγχο ζημιών, κάθε άλλη φιλοδοξία είναι μη ρεαλιστική. Οι Αμερικανοί πολίτες σε μεγάλο ποσοστό αντιτίθενται στον πόλεμο. Ο πόλεμος αυτός πιθανόν να παρατείνει τη ζωή της παλιάς Μέσης Ανατολής, ανεξάρτητα από αλλαγές στην ιρανική ηγεσία.