Αλλαγές στον εκλογικό νόμο: Τέλος ο δεύτερος γύρος για δημάρχους, επιστολική ψήφος για απόδημους

Επιβεβαιώνοντας τις σημαντικές αλλαγές στον τρόπο διεξαγωγής των εκλογών και στον νέο εκλογικό νόμο για την αυτοδιοίκηση, ο υπουργός Εσωτερικών, Θεόδωρος Λιβάνιος, μίλησε στην ΕΡΤNews παραμονές της ανάρτησης των σχετικών ρυθμίσεων σε διαβούλευση. Οι παρεμβάσεις στοχεύουν στην διευκόλυνση της συμμετοχής των πολιτών, στην ενίσχυση της συμμετοχής των Ελλήνων του εξωτερικού και, κυρίως, στη ριζική αλλαγή του τρόπου εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών, με την κατάργηση του δεύτερου γύρου. Οι αλλαγές αυτές εντάσσονται στον υπό διαμόρφωση νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο οποίος αναμένεται να φέρει ευρύτερες μεταρρυθμίσεις στη λειτουργία των δήμων και των περιφερειών.

Επιστολική ψήφος για τους Έλληνες του εξωτερικού στις εθνικές εκλογές
Ο υπουργός εξήγησε ότι το πρόσφατο νομοσχέδιο που ψηφίστηκε από τη Βουλή, δίνει τη δυνατότητα στους Έλληνες πολίτες που κατοικούν στο εξωτερικό να ψηφίζουν στις εθνικές εκλογές είτε με φυσική παρουσία είτε με επιστολική ψήφο, όπως συνέβη στις ευρωεκλογές. Οι ψηφοφόροι θα μπορούν να επιλέγουν τον τρόπο ψηφοφορίας κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Σε περίπτωση επιλογής επιστολικής ψήφου, θα λαμβάνουν τον σχετικό φάκελο στο σπίτι τους και θα αποστέλλουν το ψηφοδέλτιο. Σύμφωνα με τον κ. Λιβάνιο, η εμπειρία των ευρωεκλογών έδειξε ότι η επιστολική ψήφος αύξησε σημαντικά τη συμμετοχή των αποδήμων, καθώς ο αριθμός των ψηφισάντων διπλασιάστηκε σε σχέση με προηγούμενες εκλογικές διαδικασίες. Ωστόσο, για τους ψηφοφόρους που βρίσκονται εντός Ελλάδας δεν μπορεί ακόμη να εφαρμοστεί επιστολική ψήφος, καθώς υπάρχουν συνταγματικά ζητήματα. Η κυβέρνηση σκοπεύει να προτείνει σχετική πρόβλεψη στην επόμενη συνταγματική αναθεώρηση, ώστε να μπορεί στο μέλλον να εφαρμοστεί και για όσους βρίσκονται μακριά από τον τόπο όπου ψηφίζουν.

Διευκόλυνση των ετεροδημοτών
Παράλληλα εξετάζονται μέτρα για τη διευκόλυνση των λεγόμενων ετεροδημοτών, δηλαδή όσων εργάζονται ή κατοικούν προσωρινά σε διαφορετικό τόπο από εκείνον όπου είναι εγγεγραμμένοι. Σήμερα, για να δημιουργηθεί εκλογικό τμήμα ετεροδημοτών απαιτείται να συγκεντρωθεί ένας ελάχιστος αριθμός ψηφοφόρων, κάτι που σε πολλές περιπτώσεις καθιστά δύσκολη τη διαδικασία. Το Υπουργείο Εσωτερικών εξετάζει αλλαγές ώστε να μπορούν να δημιουργούνται μικτά εκλογικά τμήματα σε περισσότερα νησιά και μεγάλους δήμους, διευκολύνοντας εργαζόμενους και εποχικούς υπαλλήλους να ασκούν το εκλογικό τους δικαίωμα.

Τριεδρική περιφέρεια αποδήμων από το 2031
Ο υπουργός αναφέρθηκε και στο ζήτημα της εκπροσώπησης των Ελλήνων του εξωτερικού στο ελληνικό κοινοβούλιο. Η πρόταση της κυβέρνησης για δημιουργία τριεδρικής εκλογικής περιφέρειας αποδήμων δεν συγκέντρωσε την απαιτούμενη πλειοψηφία των 200 βουλευτών. Ως αποτέλεσμα, η διάταξη συγκέντρωσε περίπου 162 ψήφους και θα ισχύσει από τις μεθεπόμενες εκλογές, δηλαδή πιθανότατα από το 2031. Μέχρι τότε οι Έλληνες του εξωτερικού θα ψηφίζουν το ψηφοδέλτιο Επικρατείας, όπου τα κόμματα θα πρέπει να συμπεριλαμβάνουν υποψηφίους απόδημους στις πρώτες θέσεις.

Ριζική αλλαγή στις δημοτικές εκλογές: τέλος ο δεύτερος γύρος
Η σημαντικότερη αλλαγή που επιβεβαίωσε ο υπουργός αφορά τις εκλογές στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Οριστικοποιήθηκε από το Υπουργείου Εσωτερικών: Καταργείται ο δεύτερος γύρος εκλογών για δήμους και περιφέρειες και οι εκλογές θα γίνονται σε έναν μόνο γύρο. Δήμαρχος ή περιφερειάρχης θα εκλέγεται εφόσον συγκεντρώσει τουλάχιστον 42% των ψήφων. Αν κανένας συνδυασμός δεν ξεπεράσει το όριο αυτό, θα ενεργοποιείται ένας νέος μηχανισμός καταμέτρησης που βασίζεται στην εναλλακτική ψήφο.

Πώς θα λειτουργεί η «εναλλακτική ψήφος»
Στο νέο σύστημα ο ψηφοφόρος θα μπορεί να επιλέγει: Πρώτη επιλογή συνδυασμού και μία εναλλακτική επιλογή. Αν μετά την πρώτη καταμέτρηση κανένας συνδυασμός δεν ξεπεράσει το 42%, θα παραμείνουν οι δύο πρώτοι και θα εξεταστούν οι δεύτερες επιλογές των ψηφοφόρων των υπόλοιπων συνδυασμών. Με αυτόν τον τρόπο θα προστεθούν οι εναλλακτικές ψήφοι στους δύο επικρατέστερους και θα εκλεγεί εκείνος που συγκεντρώνει τη μεγαλύτερη συνολική υποστήριξη. Ο υπουργός υποστήριξε ότι το μέτρο αυτό επιδιώκει να εξασφαλίσει ισχυρότερη δημοκρατική νομιμοποίηση, χωρίς να απαιτείται δεύτερος γύρος.

Γιατί καταργείται ο δεύτερος γύρος
Σύμφωνα με τον κ. Λιβάνιο, ο δεύτερος γύρος των δημοτικών εκλογών έχει εξελιχθεί σε διαδικασία με πολύ χαμηλή συμμετοχή. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αποχή έφτασε ακόμη και το 60%, γεγονός που θέτει ζητήματα αντιπροσωπευτικότητας. Επιπλέον, συχνά οι πολιτικές συμφωνίες μεταξύ παρατάξεων γίνονταν μεταξύ πρώτου και δεύτερου γύρου, χωρίς να είναι γνωστές στους πολίτες πριν από την ψηφοφορία. Με το νέο σύστημα, όπως σημείωσε, οι συνεργασίες θα πρέπει να είναι διαφανείς και προεκλογικές.

Ηλεκτρονική ψήφος στις δημοτικές εκλογές
Ένα ακόμη μέτρο που εξετάζεται είναι η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψήφου για τις αυτοδιοικητικές εκλογές. Δεν θα πρόκειται για ψηφοφορία από το κινητό ή το σπίτι, αλλά για ειδικά ψηφιακά εκλογικά τμήματα, περίπου 400 σε όλη τη χώρα. Εκεί ο ψηφοφόρος θα μπορεί να ψηφίζει ηλεκτρονικά για τον δήμο όπου είναι εγγεγραμμένος, ακόμη κι αν βρίσκεται σε άλλη πόλη. Το μέτρο στοχεύει κυρίως στη διευκόλυνση των ετεροδημοτών, οι οποίοι σήμερα συχνά αδυνατούν να μετακινηθούν για να ψηφίσουν στον τόπο εγγραφής τους.

Νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης και ξεκαθάρισμα αρμοδιοτήτων
Ο υπουργός προανήγγειλε επίσης τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο οποίος θα επιχειρήσει να αντιμετωπίσει το χρόνιο πρόβλημα της σύγχυσης αρμοδιοτήτων μεταξύ δήμων, περιφερειών και κεντρικού κράτους. Όπως σημείωσε, σε πολλές περιπτώσεις η νομοθεσία εξακολουθεί να αναφέρεται ακόμη και σε νομαρχίες, που έχουν καταργηθεί εδώ και χρόνια, δημιουργώντας σύγχυση για το ποιος είναι υπεύθυνος σε ζητήματα όπως τα αντιπλημμυρικά έργα. Στόχος του νέου κώδικα είναι να υπάρξει σαφής καταγραφή αρμοδιοτήτων και σταδιακά να γίνει μεταφορά αρμοδιοτήτων μαζί με τους απαραίτητους πόρους και προσωπικό.

Στόχος η αύξηση της συμμετοχής
Κεντρικός στόχος των αλλαγών, σύμφωνα με τον υπουργό, είναι η αύξηση της συμμετοχής των πολιτών στις εκλογές. Όπως τόνισε, υπάρχει αφενός η «πολιτική αποχή», δηλαδή η συνειδητή επιλογή κάποιων να μην ψηφίζουν, αλλά υπάρχει και η αποχή που οφείλεται σε πρακτικά εμπόδια, όπως η εργασία ή η απόσταση από τον τόπο ψηφοφορίας. Οι μεταρρυθμίσεις επιχειρούν να περιορίσουν τη δεύτερη κατηγορία, ώστε όσοι θέλουν να συμμετέχουν στη δημοκρατική διαδικασία να μπορούν να το κάνουν πιο εύκολα. Τέλος ο Υπουργός προανήγγειλε και νομοσχέδιο για την επιλογή προϊσταμένων στο δημόσιο.