Η κρίση στη Μέση Ανατολή απειλεί την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια
Ο πόλεμος στα Στενά του Ορμούζ μπορεί να προκαλέσει παγκόσμιο σοκ στα λιπάσματα, αυξάνοντας τις τιμές των τροφίμων.
Η σύγκρουση στο Ιράν και ευρύτερα στη Μέση Ανατολή, αν και μόλις ξεκίνησε, έχει ήδη αρχίσει να προκαλεί παγκόσμιες επιπτώσεις. Πέρα από τις αναμενόμενες συνέπειες στις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, η κρίση στην περιοχή, και ειδικότερα στα Στενά του Ορμούζ, απειλεί να δημιουργήσει ένα σοκ στην αγορά λιπασμάτων, θέτοντας σε κίνδυνο την επισιτιστική ασφάλεια και οδηγώντας σε άνοδο τις τιμές των τροφίμων.
Η Μέση Ανατολή αποτελεί μία από τις σημαντικότερες παραγωγικές περιοχές λιπασμάτων παγκοσμίως, ενώ τα Στενά του Ορμούζ είναι μια ζωτικής σημασίας ναυτιλιακή οδός για τις εξαγωγές τους. Περίπου το 35% των παγκόσμιων εξαγωγών ουρίας, του πιο διαδεδομένου αζωτούχου λιπάσματος που υποστηρίζει σχεδόν το ήμισυ της παγκόσμιας παραγωγής τροφίμων, διέρχεται από αυτά τα στενά. Επιπλέον, από την ίδια διαδρομή μεταφέρεται το 45% των παγκόσμιων εξαγωγών θείου, απαραίτητου για την παραγωγή φωσφορικών λιπασμάτων, καθώς και σημαντικές ποσότητες αμμωνίας, βασικού συστατικού για τα αζωτούχα λιπάσματα.
Σύμφωνα με τον Σβέιν Τόρε Χόλσεθερ, CEO της Yara, η μη πρόσβαση των αγροτών σε λιπάσματα μπορεί να οδηγήσει σε μείωση των αποδόσεων των καλλιεργειών έως και 50% ήδη από την πρώτη συγκομιδή. Ο Ρατζ Πατέλ, ειδικός στα συστήματα τροφίμων, εκτιμά ότι η διαταραχή μπορεί να προκαλέσει αύξηση στις τιμές του ψωμιού εντός έξι έως δέκα εβδομάδων, των αυγών μέσα σε λίγους μήνες και του χοιρινού ή του κοτόπουλου σε περίπου έξι μήνες.
Οι τιμές των λιπασμάτων έχουν ήδη εκτοξευθεί. Η τιμή της κοκκώδους ουρίας στη Μέση Ανατολή έχει αυξηθεί κατά περίπου 130 δολάρια, φτάνοντας τα 575-650 δολάρια ανά τόνο, ενώ οι τιμές εξαγωγής της Αιγύπτου έχουν αυξηθεί κατά περίπου 125 δολάρια, στα 610-625 δολάρια ανά τόνο. Σημαντική άνοδο καταγράφουν και τα ευρωπαϊκά συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για την αμμωνία, με ένα φορτίο 1.000 τόνων να διαπραγματεύεται στα 725 δολάρια ανά τόνο, περίπου 130 δολάρια υψηλότερα από τα μέσα Φεβρουαρίου.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η τρέχουσα διαταραχή μπορεί να αποδειχθεί πιο επιβαρυντική από το σοκ στις αγορές τροφίμων που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Όπως σημειώνει ο Κρις Λόσον, επικεφαλής του τομέα λιπασμάτων στην CRU, η διαφορά σήμερα είναι ότι ο πιθανός αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ αποτελεί ένα πραγματικό φυσικό εμπόδιο για το παγκόσμιο εμπόριο.
Η αναστάτωση έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει την παραγωγή. Η QatarEnergy διέκοψε την παραγωγή θείου, αμμωνίας και ουρίας στο συγκρότημα Ras Laffan μετά από επίθεση με drone. Το Ιράν έχει θέσει εκτός λειτουργίας ολόκληρη την παραγωγή αμμωνίας του, ενώ παραγωγοί σε άλλες χώρες της περιοχής εξετάζουν τη μείωση της παραγωγής τους. Η κατάσταση επιδεινώνεται από τις αυξημένες τιμές ενέργειας, με το φυσικό αέριο, βασική πρώτη ύλη για την παραγωγή αζωτούχων λιπασμάτων, να έχει διπλασιαστεί σε λίγες ημέρες για την Yara στην Ευρώπη.
Αυτή η “τέλεια καταιγίδα” έρχεται σε μια κρίσιμη περίοδο για τους αγρότες, που προετοιμάζονται για την εαρινή εφαρμογή λιπασμάτων. Καθυστερήσεις στις αποστολές μπορεί να οδηγήσουν σε σημαντικές αυξήσεις στις τιμές, μείωση των ποσοτήτων εφαρμογής ή αλλαγές στα μείγματα καλλιεργειών. Οι αγρότες στην Ευρώπη αντιμετωπίζουν ήδη την κλιματική κρίση, το κόστος παραγωγής και τον ανταγωνισμό, ενώ ακόμη και μέτριες μειώσεις στη χρήση αζώτου μπορούν να προκαλέσουν δυσανάλογα μεγάλες μειώσεις στην παραγωγή.
Οι συνέπειες θα μετακυλιστούν στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, τις αγορές ζωοτροφών, την παραγωγή κρέατος, τα βιοκαύσιμα και τελικά στις τιμές των τροφίμων. Αν και κάποιες χώρες διαθέτουν αποθέματα λιπασμάτων, πολλές εξαρτώνται από εισαγωγές, όπως η Ινδία, η Βραζιλία και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Στην Αφρική, όπου η χρήση λιπασμάτων είναι ήδη χαμηλή, μια περαιτέρω αύξηση τιμών θα επιδεινώσει την επισιτιστική ανασφάλεια.
Η αλλαγή τόπου παραγωγής λιπασμάτων δεν μπορεί να γίνει άμεσα, καθώς η κατασκευή νέων εργοστασίων απαιτεί χρόνια. Στο ενδιάμεσο, οι τιμές θα αυξηθούν, οι ροές εμπορίου θα ανακατευθυνθούν και οι αποφάσεις για τη σπορά θα ληφθούν υπό αβεβαιότητα. Η πληθωριστική πίεση στις τιμές των τροφίμων, που ιστορικά συνδέεται με κοινωνικές αναταραχές, μπορεί να ενταθεί.
Ενώ τα σοκ στην αγορά λιπασμάτων δεν έχουν την ίδια άμεση επίδραση με αυτά του πετρελαίου, οι συνέπειές τους μπορεί να αποδειχθούν πιο αποσταθεροποιητικές μακροπρόθεσμα. Το πετρέλαιο τροφοδοτεί τα αυτοκίνητα, αλλά το άζωτο τροφοδοτεί τις καλλιέργειες. Αν τα Στενά του Ορμούζ κλείσουν, η πιο σημαντική τιμή ενδεχομένως δεν θα είναι αυτή του Brent, αλλά το κόστος για να τραφεί ο κόσμος.