Νέα μελέτη αποκαλύπτει: Οι άνδρες είναι πιο ευάλωτοι στις πλημμύρες
Η έρευνα, που καλύπτει τέσσερις δεκαετίες σε Ευρώπη και Μεσόγειο, καταγράφει σημαντικά υψηλότερη θνησιμότητα ανδρών σε πλημμυρικά φαινόμενα, με την Ελλάδα να παρουσιάζει αυξημένη αναλογία.
Μια νέα, διεθνής επιστημονική μελέτη ρίχνει φως σε μια κρίσιμη, αν και συχνά παραγνωρισμένη, πτυχή των φυσικών καταστροφών: τη σχέση μεταξύ φύλου, κινδύνου και τρωτότητας απέναντι στις πλημμύρες. Η έρευνα, η οποία δημοσιεύεται στο επιστημονικό περιοδικό Weather, Climate, and Society της Αμερικανικής Μετεωρολογικής Εταιρείας, ανέλυσε δεδομένα τεσσάρων δεκαετιών (1980-2020) από 12 περιοχές της Ευρώπης και της Μεσογείου.
Ενόψει της κλιματικής αλλαγής και της αυξανόμενης συχνότητας ακραίων καιρικών φαινομένων, η νέα αυτή έρευνα υπογραμμίζει ότι τα επίπεδα κινδύνου διαφοροποιούνται σημαντικά μεταξύ ανδρών και γυναικών. Συγκεκριμένα, σε ευρωπαϊκό και μεσογειακό επίπεδο, οι άνδρες αποτελούν το 61% των θυμάτων από πλημμύρες, με μια αναλογία 1,6 άνδρες προς 1 γυναίκα. Στην Ελλάδα, η ανάλυση για την περίοδο 1980-2020 καταγράφει ακόμη υψηλότερη αναλογία, 1,9 άνδρες για κάθε 1 γυναίκα, ξεπερνώντας τον μέσο όρο των εξεταζόμενων περιοχών.
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από μια διεπιστημονική ομάδα επιστημόνων γεωλογίας, γεωγραφίας, διαχείρισης κινδύνου, περιβαλλοντικής οικονομίας και ψυχολογίας, προερχόμενων από την Ελλάδα, την Ιταλία και τη Γαλλία. Η ανάλυση βασίστηκε στην βάση δεδομένων FFEM-DB, η οποία περιλαμβάνει 2.875 καταγεγραμμένους θανάτους από πλημμύρες. Επικεφαλής της ερευνητικής προσπάθειας ήταν ο επίκουρος καθηγητής Μιχάλης Διακάκης (ΕΚΠΑ) και η δρ Κατερίνα Παπαγιαννάκη (Ινστιτούτο Ερευνών Περιβάλλοντος & Βιώσιμης Ανάπτυξης/Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών).
**Πού και πώς συμβαίνουν οι θάνατοι**
Η διαφοροποίηση στις επιπτώσεις των πλημμυρών δεν περιορίζεται μόνο στον αριθμό των θυμάτων, αλλά επεκτείνεται και στις συνθήκες υπό τις οποίες αυτά εκδηλώνονται. Η έρευνα αποκαλύπτει ότι οι άνδρες παρουσιάζουν σημαντικά μεγαλύτερη συχνότητα θανάτων σε δρόμους, κατά τη διάρκεια μετακινήσεων ή κατά τη διάσχιση πλημμυρισμένων ρεμάτων. Η διάσχιση πλημμυρισμένου ρέματος καταγράφεται περίπου διπλάσια στους άνδρες σε σύγκριση με τις γυναίκες, ενώ είναι επίσης συχνότερη η εμπλοκή σε περιστατικά όπου αγνοήθηκαν επίσημες προειδοποιήσεις. Επιπλέον, οι θάνατοι που συνδέονται με επαγγελματική δραστηριότητα σε εξωτερικούς χώρους είναι πολλαπλάσιοι στους άνδρες.
Η μελέτη συμπεραίνει ότι οι άνδρες τείνουν να αναλαμβάνουν υψηλότερο ρίσκο, να υπερεκτιμούν τις ικανότητές τους, ιδίως σε συνθήκες οδήγησης, και να αγνοούν συχνότερα τις προειδοποιήσεις. «Η μελέτη συζητά τα ευρήματα αυτά και υπό το πρίσμα κοινωνικών προτύπων (social norms) που συνδέονται με προσδοκίες ανάληψης δράσης και αυξημένη κινητικότητα των ανδρών σε εξωτερικούς χώρους», επισημαίνουν οι ερευνητές.
Η ανάλυση καταδεικνύει ότι το έμφυλο χάσμα δεν είναι τυχαίο. Οι άνδρες καταγράφονται συχνότερα σε ενεργές, εξωτερικές καταστάσεις υψηλού κινδύνου, ιδιαίτερα κατά τις μετακινήσεις και τη διάσχιση πλημμυρισμένων ρεμάτων. «Τα μοτίβα αυτά παραμένουν σταθερά σε διαφορετικές χώρες και χρονικές περιόδους», σημειώνει ο καθηγητής Μιχάλης Διακάκης.
**Οι γυναίκες και ο εσωτερικός χώρος**
Αντίστοιχα, για τις γυναίκες, τα δεδομένα παρουσιάζουν διαφορετικές τάσεις. Καταγράφεται 19% μεγαλύτερη πιθανότητα εγκλωβισμού σε πλημμυρισμένο εσωτερικό χώρο και 24% υψηλότερη παρουσία σε περιστατικά που συνέβησαν κατά τη διάρκεια ύπνου. Η κατανομή των περιστατικών υποδεικνύει μεγαλύτερη σύνδεση των γυναικών-θυμάτων με εσωτερικούς χώρους και καταστάσεις περιορισμένης κινητικότητας. «Τα δεδομένα αναδεικνύουν δύο διακριτά πρότυπα έκθεσης. Στους άνδρες κυριαρχεί η εξωτερική κινητικότητα και η ενεργή εμπλοκή. Στις γυναίκες καταγράφονται συχνότερα περιστατικά σε εσωτερικούς χώρους, με μεγαλύτερη παρουσία εγκλωβισμών ή περιστατικών κατά τη διάρκεια ύπνου», εξηγεί η Δρ Κατερίνα Παπαγιαννάκη.
**Ηλικία και σύγκλιση**
Στις ηλικίες άνω των 64 ετών, αυτή η διαφορά μεταξύ των φύλων περιορίζεται σημαντικά. Η σύγκλιση αυτή, σύμφωνα με την έρευνα, αποδίδεται στη μείωση της κινητικότητας και της επαγγελματικής έκθεσης στις μεγαλύτερες ηλικίες, καθώς και σε πιο παρόμοια πρότυπα καθημερινής ζωής μεταξύ ανδρών και γυναικών. Με τον περιορισμό των διαφορών στις μετακινήσεις, την εργασία και την ενεργή ανάληψη ρίσκου, μειώνεται αναλογικά και η απόκλιση στη θνησιμότητα.
Παράλληλα, η στατιστική ανάλυση καταγράφει μια ασθενή, αλλά υπαρκτή, αυξητική τάση στους ετήσιους θανάτους και για τα δύο φύλα τις τελευταίες δεκαετίες. Η μελέτη καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα πρότυπα έκθεσης στον πλημμυρικό κίνδυνο διαφοροποιούνται σαφώς ανά φύλο. «Η κατανόηση αυτών των διαφορών αποτελεί βασικό στοιχείο για την επιστημονική προσέγγιση της διαχείρισης πλημμυρικού κινδύνου», τονίζουν οι ερευνητές.