Η ΕΕ αναβαθμίζει τα δίκτυα ενέργειας: Δήμοι και περιφέρειες ζητούν ενεργό ρόλο
Ο εκσυγχρονισμός των υποδομών ηλεκτρικής ενέργειας ως κλειδί για την ενεργειακή ασφάλεια και την προστασία των ευάλωτων καταναλωτών.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών (ΕτΠ) τονίζει την ανάγκη για ουσιαστική συμμετοχή των δήμων και των περιφερειών στον ενεργειακό σχεδιασμό, με σκοπό την προστασία των νοικοκυριών χαμηλού εισοδήματος και τη διασφάλιση δίκαιης κατανομής του κόστους των δικτύων. Η πρόσφατη γνωμοδότηση για το Ευρωπαϊκό Πακέτο για τα Δίκτυα, που υιοθετήθηκε στις 5 Μαρτίου, απαιτεί δεσμευτικό ρόλο για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές στη διακυβέρνηση των ενεργειακών δικτύων της ΕΕ, ενώ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συμπεριλάβει την ΕτΠ στην Ομάδα Εργασίας για την Ενεργειακή Ένωση.
Οι πρόσφατες γεωπολιτικές εντάσεις, όπως αυτές στο Ιράν, έχουν οδηγήσει σε αύξηση των τιμών της ενέργειας σε όλη την Ευρώπη, αναδεικνύοντας την ευπάθεια της ηπείρου σε παγκόσμιους κραδασμούς. Σε αυτό το πλαίσιο, η γνωμοδότηση της εισηγήτριας Clare Colleran Molloy, Αντιδημάρχου της κομητείας Clare, έρχεται ιδιαίτερα επίκαιρα. Ο εκσυγχρονισμός των υποδομών ηλεκτρικής ενέργειας δεν αποτελεί πλέον μόνο στόχο για την προστασία του κλίματος, αλλά έχει γίνει κρίσιμο ζήτημα ενεργειακής ασφάλειας.
Παρά το γεγονός ότι η Ευρώπη διαθέτει ένα από τα πιο διασυνδεδεμένα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας παγκοσμίως, η παλαιωμένη υποδομή και η περιορισμένη χωρητικότητα διασύνδεσης δημιουργούν σημαντικά προβλήματα και σημεία συμφόρησης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει υπολογίσει ότι απαιτούνται 1,2 τρισεκατομμύρια ευρώ για τον εκσυγχρονισμό, ωστόσο, οι τοπικοί και περιφερειακοί ηγέτες προειδοποιούν ότι η προτεινόμενη προσέγγιση, που βασίζεται υπερβολικά σε μια κατευθυνόμενη από πάνω προς τα κάτω στρατηγική, εγκυμονεί κινδύνους για την ομαλή μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας.
Η γνωμοδότηση προτείνει τη δημιουργία ενός Τοπικού Πλαισίου Δράσης και Υλοποίησης Ενέργειας (LEAD) για την υποστήριξη των διαδικασιών αδειοδότησης και την παροχή συμπληρωματικών λύσεων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Η ΕτΠ επισημαίνει ότι η αναγνώριση των δήμων και των περιφερειών ως εταίρων στον σχεδιασμό, την υπεράσπιση, την αδειοδότηση και την παρακολούθηση είναι απαραίτητη, ώστε η επέκταση του δικτύου να ευθυγραμμίζεται με τις τοπικές αναπτυξιακές προτεραιότητες και τις ανάγκες προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.
Επιπλέον, η ΕτΠ υποστηρίζει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές πρέπει να έχουν έναν επίσημο και μόνιμο ρόλο στον ενεργειακό σχεδιασμό, τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε εθνικό επίπεδο. Η πίεση για συμπερίληψη της ΕτΠ στην Ομάδα Εργασίας για την Ενεργειακή Ένωση αποσκοπεί στο να διασφαλιστεί ότι οι τοπικές προοπτικές θα επηρεάζουν τη λήψη αποφάσεων της ΕΕ στον τομέα της ενέργειας.
Όσον αφορά την προσιτότητα των τιμών, οι τοπικοί και περιφερειακοί ηγέτες επιμένουν ότι η ανάπτυξη του δικτύου πρέπει να συμβάλλει στη μείωση των λογαριασμών ενέργειας των νοικοκυριών, με το κόστος επέκτασης να κατανέμεται δίκαια σε όλους τους χρήστες και με την πλήρη προστασία των νοικοκυριών χαμηλού εισοδήματος.
Τέλος, η γνωμοδότηση προτείνει τη μείωση του ορίου για την υποχρεωτική κατανομή των οφελών της κοινότητας από 10 MW σε 5 MW και καλεί τις τοπικές και περιφερειακές αρχές να αναλάβουν επίσημο ρόλο στον σχεδιασμό, την εφαρμογή και την παρακολούθηση αυτών των ρυθμίσεων.
Η εισηγήτρια Clare Colleran Molloy δήλωσε: «Η Ευρώπη δεν μπορεί να προσφέρει οικονομικά προσιτή, καθαρή και ασφαλή ενέργεια χωρίς να εκσυγχρονίσει επειγόντως τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας. Περιοχές όπως η Κομητεία Clare στην Ιρλανδία δείχνουν ότι το δυναμικό των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας χάνεται λόγω παρωχημένων υποδομών. Οι αναβαθμίσεις του δικτύου πρέπει να αποτελέσουν ευρωπαϊκή προτεραιότητα, θέτοντας τους πολίτες και τις περιφέρειες στο επίκεντρο της ενεργειακής μετάβασης».
Το ιστορικό αναφέρει ότι η Επιτροπή παρουσίασε τη δέσμη μέτρων για τα ευρωπαϊκά δίκτυα (COM/2025/1005) στις 10 Δεκεμβρίου 2025. Παρά το εκτεταμένο και ανθεκτικό δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ, αντιμετωπίζονται νέες και σημαντικές προκλήσεις, όπως η ανεπαρκής χωρητικότητα δικτύου για την κάλυψη των αυξανόμενων αιτημάτων σύνδεσης, οι καθυστερήσεις στην υλοποίηση έργων και οι απειλές για την ασφάλεια.