Ιράν: Το μωσαϊκό των εθνοτήτων πίσω από την εικόνα της ενιαίας χώρας

Πολλοί πιστεύουν λανθασμένα ότι το Ιράν είναι ένα ενιαίο έθνος, άμεσος απόγονος της αρχαίας Περσικής Αυτοκρατορίας. Στην πραγματικότητα, η σημερινή χώρα, με πληθυσμό 93 εκατομμυρίων, αποτελεί ένα σύνθετο “μωσαϊκό” πολλών εθνοτήτων, με άνισες γεωγραφικές κατανομές και συχνά διαφορετικές θρησκευτικές αντιλήψεις εντός του ισλαμισμού.

Εκτιμάται ότι οι Πέρσες αποτελούν το 61%-65% του πληθυσμού, ενώ οι υπόλοιπες εθνότητες φτάνουν έως και το 35%, ξεπερνώντας τα 30 εκατομμύρια ανθρώπους. Παρόλο που αυτές οι εθνοτικές μειονότητες εκπροσωπούνται στο ιρανικό Κοινοβούλιο, συχνά βρίσκονται σε σύγκρουση με το κεντρικό κράτος της Τεχεράνης λόγω διακρίσεων. Αυτό οδηγεί δυτικούς αναλυτές στο να πιστεύουν ότι η Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ ενδεχομένως να ποντάρουν σε αυτές τις μειονότητες για τη διαμόρφωση του μελλοντικού χάρτη του Ιράν.

Ο καθηγητής πολιτικών επιστημών Άραμ Χεσάμι, σε άρθρο του στην Washington Post, προτρέπει τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να επενδύσουν σε αυτές τις ομάδες, χαρακτηρίζοντάς τες ως “πρώτη γραμμή της αντίστασης” και “οργανωμένα στοιχεία της αντιπολίτευσης”. Τονίζει ότι οι μειονότητες, παρά τις δεκαετίες διακρίσεων, έχουν δημιουργήσει δίκτυα κοινωνικής συμμετοχής και πολιτικής ηγεσίας, ικανά να συμβάλουν σε ένα μελλοντικό κράτος πλουραλισμού και ιθαγένειας, με όραμα ένα Ιράν χωρίς αποκλεισμούς.

Ωστόσο, οι πρόσφατες αναταραχές σε μεγάλες πόλεις του Ιράν, που καταστάλθηκαν βίαια, δεν βρήκαν την αναμενόμενη ενεργό συμπαράσταση από τις καταπιεζόμενες μειονοτικές ομάδες.

**Οι Εθνότητες του Ιράν:**

* **Πέρσες:** Η πλειοψηφία, καταγόμενη από την αρχαία περσική φυλή, κατοικεί σε όλη τη χώρα, με ιδιαίτερη συγκέντρωση σε επαρχίες όπως η Τεχεράνη, το Ισφαχάν και το Φαρς. Διαδραματίζουν κυρίαρχο ρόλο στην ηγεσία του κράτους και της θρησκευτικής πυραμίδας. Αξιοσημείωτο είναι ότι ο πρώην ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης Αλί Χαμενεΐ είχε μερική αζερική καταγωγή, κάτι που αποκρυβόταν επιμελώς.

* **Αζέροι:** Η μεγαλύτερη εθνοτική μειονότητα, με εκτιμήσεις να κυμαίνονται από 12 έως 20 εκατομμύρια. Ζουν κυρίως στο βορειοδυτικό Ιράν και αποτελούν ένα σημαντικό μέρος του πληθυσμού της Τεχεράνης. Παρόλο που η γλώσσα τους είναι κοντά στην τουρκική, η σιιτική τους πίστη τους προσφέρει μεγαλύτερες ελευθερίες. Ωστόσο, έχουν υποστεί σημαντικές διακρίσεις, με απαγορεύσεις χρήσης της γλώσσας τους και διώξεις ακτιβιστών. Ιστορικά, η εθνική τους ταυτότητα χωρίστηκε το 1828 με τη Συνθήκη του Τουρκμεντσάι.

* **Κούρδοι:** Αποτελούν περίπου 10 εκατομμύρια, με σταθερή παρουσία στο ιρανικό Κοινοβούλιο. Μετά την επανάσταση του 1979, οι προσπάθειες απόσχισης αντιμετωπίστηκαν βίαια, με αυξημένες διώξεις τα τελευταία χρόνια. Πολλοί Κούρδοι καταδικάστηκαν για πολιτικά εγκλήματα. Σε αντίθεση με άλλες κουρδικές ομάδες, οι Ιρανοί Κούρδοι δεν έχουν καταλήξει σε συμφωνία για αυτονομία, με πολλούς να προτιμούν τη συμμετοχή στο καθεστώς για την ενίσχυση των δικαιωμάτων τους.

* **Βαλούχοι:** Αριθμούν 1,5 με 2 εκατομμύρια στο Ιράν, μέρος ενός ευρύτερου πληθυσμού 10 εκατομμυρίων σε Ιράν, Πακιστάν και Αφγανιστάν. Ως Σουνίτες Μουσουλμάνοι, βρίσκονται συχνά σε σύγκρουση με το σιιτικό καθεστώς και υποεκπροσωπούνται σε κυβερνητικές θέσεις. Η ένοπλη ομάδα Τζουντάλα δραστηριοποιείται για τα δικαιώματά τους. Η περιοχή τους, στο νοτιοανατολικό Ιράν, είναι υποανάπτυκτη και αποτελεί κόμβο λαθρεμπορίου ναρκωτικών.

* **Άραβες:** Αποτελούν το 2% του πληθυσμού, περίπου 1,5 εκατομμύριο, και κατοικούν κυρίως στην επαρχία Χουζεστάν. Έχουν αντιμετωπίσει αυξημένη καταπίεση και διακρίσεις, με κατηγορίες για ρατσισμό σε θέματα εργασίας.

* **Λορί:** Μια εθνοτική μειονότητα περίπου 4,8 εκατομμυρίων, με μείγμα περσικής και αραβικής καταγωγής. Έχουν εκφράσει λιγότερο έντονα τη δεινή τους θέση σε σχέση με άλλες ομάδες.

* **Ιρανικοί λαοί (Μαζαντερανοί/Ταμπάρι, Γκιλάκ, Ταλίς, Τάτ, Ατσούμ):** Κατοικούν κυρίως στο Βόρειο Ιράν, με ιδιαίτερη παρουσία στην ακτή της Κασπίας Θάλασσας. Ομιλούν τις γλώσσες τους, όπως τα Μαζαντερανί.

* **Τουρκόφωνες ομάδες (Τουρκομάνοι, Τούρκοι του Χορασάν, Χαλάζ):** Μικρότερες ομάδες που ζουν σε διάφορες περιοχές του Ιράν, με δικές τους τουρκικές διαλέκτους.

**Νομικό Καθεστώς:**
Το Σύνταγμα του Ιράν, στα Άρθρα 15 και 19, αναγνωρίζει την περσική ως επίσημη γλώσσα, αλλά επιτρέπει τη χρήση περιφερειακών και φυλετικών γλωσσών και διασφαλίζει ίσα δικαιώματα για όλους τους πολίτες, ανεξαρτήτως εθνοτικής καταγωγής. Παρόλα αυτά, οι μειονότητες διαμαρτύρονται για περιορισμό των κρατικών δαπανών, ανισοκατανομή των εσόδων από φυσικούς πόρους και περιορισμούς στη χρήση των παραδοσιακών τους γλωσσών.