Η Μέση Ανατολή στο Στόχαστρο: Οικονομικό Επιτελείο σε Συναγερμό για τις Διεθνείς Αγορές
Ανησυχία για πιθανό κλείσιμο των στενών του Ορμούζ και τις επιπτώσεις στις τιμές πετρελαίου και την ελληνική οικονομία.
Το οικονομικό επιτελείο της χώρας παρακολουθεί με ψυχραιμία, αλλά και αυξημένη εγρήγορση, την κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή, καθώς πλησιάζει το άνοιγμα των διεθνών αγορών τη Δευτέρα. Οι πρώτες ώρες αναμένεται να δώσουν το στίγμα της αντίδρασης των αγορών στα στρατιωτικά πλήγματα που σημειώθηκαν το Σαββατοκύριακο, αλλά και στη στάση των πετρελαιοπαραγωγών χωρών του ΟΠΕΚ+, οι οποίες συνεδρίασαν την Κυριακή ενόψει των εξελίξεων, προκειμένου να αποφασίσουν για ενδεχόμενη αύξηση της παραγωγής τους τον Μάρτιο.
Ωστόσο, το υπουργείο Οικονομικών και το ενεργειακό επιτελείο εστιάζουν την ανησυχία τους όχι τόσο στην άμεση αντίδραση των τιμών, όσο κυρίως στην πιθανότητα παρατεταμένου ή και οριστικού κλεισίματος των στενών του Ορμούζ, λόγω των στρατιωτικών επιχειρήσεων στο Ιράν.
«Πού θα γείρει η πλάστιγγα»
Κυβερνητικές πηγές τονίζουν ότι το πρώτο μέλημα είναι «πώς θα ανοίξουν οι αγορές τη Δευτέρα» και πώς θα διαμορφωθούν οι τιμές του Brent και των καυσίμων στην περιοχή της Μεσογείου. Η οδηγία είναι για συνεχή παρακολούθηση των διεθνών δεικτών, με ιδιαίτερη έμφαση στις τιμές Platts Μεσογείου, οι οποίες αποτελούν τη βάση για την καθημερινή τιμολόγηση βενζίνης, πετρελαίου κίνησης και θέρμανσης από τα διυλιστήρια προς τις εταιρείες εμπορίας.
Ωστόσο, οι αρμόδιες πηγές διευκρινίζουν ότι η φράση «καθημερινά» δεν συνεπάγεται αυτόματες αυξήσεις στις τιμές αντλίας από την πρώτη στιγμή. Τα διυλιστήρια δεν πωλούν με βάση το κόστος παλαιότερων φορτίων ή αποθεμάτων, αλλά με βάση τη χρηματιστηριακή τιμή της ημέρας. Αυτό σημαίνει ότι μια απότομη άνοδος στις διεθνείς αγορές, εάν διατηρηθεί για λίγες ημέρες, αναμένεται να αρχίσει να αποτυπώνεται σταδιακά (περίπου μία εβδομάδα μετά) στις τιμές των εταιρειών εμπορίας και, τελικά, στην τιμή της αντλίας.
Από τα στενά του Ορμούζ διέρχεται περίπου το 25% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου (περίπου 21 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως), μαζί με σημαντικές ποσότητες LNG. Μέσω των στενών αυτών εξάγουν τη μεγαλύτερη ποσότητα της παραγωγής τους χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ, καθώς και το Ιράν και το Κατάρ.
Επομένως, μια παρατεταμένη διακοπή της ναυσιπλοΐας, ή ακόμα και η απειλή διακοπής, αρκεί για να τροφοδοτήσει έντονη αβεβαιότητα και να αυξήσει το «ασφάλιστρο κινδύνου» στις τιμές πετρελαίου και ναυτασφαλίσεων. Στο οικονομικό επιτελείο εκτιμούν ότι μια πλήρης και μακράς διάρκειας παρεμπόδιση της ροής θα προκαλούσε απότομη άνοδο τιμών, η οποία θα χρειαζόταν εβδομάδες έως μήνες για να απορροφηθεί, ακόμη και μετά την αποκατάσταση της ομαλής ροής.
Στα «χαμηλά» του το πετρέλαιο
Τις τελευταίες εβδομάδες, η τιμή του Brent κυμαινόταν γύρω στα 70-73 δολάρια το βαρέλι, επίπεδα που θεωρούνται σχετικά χαμηλά σε σύγκριση με τα 100 δολάρια κατά μέσο όρο του 2022, αλλά και τα υψηλά των 120-130 δολαρίων που είχαν καταγραφεί στην κορύφωση της ενεργειακής κρίσης μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Ιστορικά, το Brent έχει φτάσει ακόμη και πάνω από τα 140 δολάρια το βαρέλι, κάτι που δείχνει σημαντικό περιθώριο διακύμανσης, ακόμη και διπλασιασμού από τα σημερινά επίπεδα, σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης.
Ωστόσο, το οικονομικό επιτελείο επισημαίνει ότι η αγορά βρίσκεται σήμερα σε τιμές αισθητά χαμηλότερες από αυτές της κρίσης του 2022, παρέχοντας ένα μικρό «μαξιλάρι» πριν γίνουν αισθητές οι επιπτώσεις στον πληθωρισμό και την κατανάλωση. Μια έντονη διακύμανση για λίγες ημέρες ή μία-δύο εβδομάδες μπορεί να έχει μικρή σημασία. Το κρίσιμο ερώτημα, όπως αναφέρουν, είναι «πόσο θα ανέβουν οι τιμές και για πόσο θα μείνουν ψηλά».
Επιπτώσεις στον κρατικό προϋπολογισμό
Το 2022, η εκτίναξη των τιμών ενέργειας συνέβαλε καθοριστικά στο κύμα πληθωρισμού που έπληξε όλες τις ανεπτυγμένες οικονομίες. Διεθνείς μελέτες δείχνουν ότι οι αυξημένες τιμές πετρελαίου έχουν και «δεύτερο γύρο» επιπτώσεων σε μισθούς και άλλες τιμές. Για την Ελλάδα, αυτό μεταφράστηκε στην ανάγκη για μεγάλα πακέτα στήριξης σε ρεύμα και καύσιμα, με άμεσο δημοσιονομικό κόστος.
Πέρα από το καθαρά ενεργειακό κόστος, το οικονομικό επιτελείο εξετάζει τις δευτερογενείς επιπτώσεις σε κλάδους-κλειδιά για την ελληνική οικονομία, όπως ο τουρισμός και η ναυτιλία. Τα τουριστικά πακέτα και οι αερομεταφορές είναι ευαίσθητα στις τιμές καυσίμων και στα ασφάλιστρα κινδύνου για πτήσεις και θαλάσσιες διαδρομές σε μια ευρύτερη περιοχή που, ειδικά για την Ελλάδα, αποτελεί κύρια δεξαμενή επισκεπτών.
Στη ναυτιλία, οι γεωπολιτικές κρίσεις συχνά αυξάνουν τους ναύλους αλλά και τα λειτουργικά κόστη, με σύνθετες επιδράσεις στα έσοδα του κλάδου και στη ροή ναυτιλιακού συναλλάγματος προς τη χώρα.
Η κυβέρνηση παρακολουθεί στενά αυτές τις εξελίξεις, γνωρίζοντας ότι ο συνδυασμός ακριβότερων καυσίμων και πρόσθετων ασφαλιστικών και χρηματοδοτικών επιβαρύνσεων μπορεί να μετακυλιστεί τελικά στην τιμή πολλών εισαγόμενων και εξαγόμενων προϊόντων.