Απώλεια εσόδων για τους δήμους από τεχνητό τεμαχισμό φωτοβολταϊκών έργων

Ο δήμαρχος Αγρινίου, Γιώργος Παπαναστασίου, ανέδειξε ένα σοβαρό πρόβλημα απώλειας εσόδων για τους δήμους, το οποίο προκύπτει από την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών πάρκων, κατά τη συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ). Ο κ. Παπαναστασίου περιέγραψε μια πρακτική που αποστερεί ζωτικούς πόρους από τις τοπικές κοινωνίες, κάτι που επιβεβαίωσε και ο δήμαρχος Κιλελέρ, Θανάσης Νασιακόπουλος, εκφράζοντας έντονη ανησυχία: «Έχουμε γεμίσει φωτοβολταϊκά. Βάζουν και μπαταρίες. Εμείς οι δήμοι γιατί δεν έχουμε όφελος;».

Σε αντίθεση με τις ανεμογεννήτριες, όπου προβλέπονται ανταποδοτικά τέλη υπέρ των δήμων, στα φωτοβολταϊκά μεγάλης κλίμακας παρατηρείται ένα θεσμικό «παράθυρο». Εταιρείες παραγωγής και εμπορίας ηλεκτρικής ενέργειας, αποκλείοντας τις ενεργειακές κοινότητες, φέρονται να «σπάνε» ένα ενιαίο έργο άνω των 10, 20 ή ακόμη και 100 MW σε δεκάδες μικρότερα έργα, καθένα με ισχύ 0,99 MW. Το κρίσιμο σημείο είναι το όριο του 1 MW, κάτω από το οποίο, όπως υποστηρίζεται, δεν ενεργοποιούνται οι υποχρεώσεις καταβολής ανταποδοτικών τελών στους δήμους, τα οποία συνήθως ανέρχονται σε συγκεκριμένο ποσό ανά MW ή σε ποσοστό επί του ακαθάριστου κύκλου εργασιών.

Η πρακτική αυτή οδηγεί σε απώλεια σημαντικών εσόδων για τους δήμους, ειδικά σε περιοχές που έχουν «υπερφορτωθεί» με έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ). Ένα διπλό ερώτημα τίθεται: Πρόκειται για νόμιμη αξιοποίηση του θεσμικού πλαισίου ή για καταστρατήγησή του; Μπορεί να θεωρηθεί ότι πρόκειται ουσιαστικά για ένα ενιαίο έργο που απλώς τεμαχίζεται τυπικά;

Επιπλέον, ο κ. Παπαναστασίου έθιξε το ζήτημα των περιβαλλοντικών αδειοδοτήσεων (ΑΕΠΟ). Όταν ένα έργο 100 MW παρουσιάζεται ως 100 ξεχωριστά έργα των 0,99 MW, προκύπτει αμφιβολία για το αν η αδειοδότηση λαμβάνει υπόψη σωστά το πραγματικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα της συνολικής εγκατάστασης. Έχουν ήδη κατατεθεί προσφυγές σε παρόμοιες περιπτώσεις, καθώς τα ποσά που δεν αποδίδονται στις τοπικές κοινωνίες είναι ιδιαίτερα υψηλά. «Είναι ένας πόρος της Αυτοδιοίκησης που μπορούμε να τον διεκδικήσουμε», τόνισε, υπογραμμίζοντας τη δυνητικά σημαντική απώλεια εσόδων σε εθνικό επίπεδο.

Το θέμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία για αγροτικούς και ημιορεινούς δήμους, που βλέπουν μαζικές εγκαταστάσεις φωτοβολταϊκών πάρκων και μπαταριών αποθήκευσης. Αυτοί οι δήμοι δεσμεύουν μεγάλες εκτάσεις γης, υφίστανται αλλαγές στο τοπίο και τη χρήση γης, αντιμετωπίζουν κοινωνικές αντιδράσεις, και, όπως καταγγέλλεται, δεν λαμβάνουν τα αναμενόμενα ανταποδοτικά οφέλη. Αναδύεται το ερώτημα αν η ενεργειακή μετάβαση προχωρά εις βάρος της τοπικής αυτοδιοίκησης, χωρίς δίκαιη αναδιανομή των ωφελειών.

Η τοποθέτηση αυτή προετοιμάζει το έδαφος για νομική διερεύνηση, ερμηνευτική παρέμβαση ή τροποποίηση του θεσμικού πλαισίου, καθώς και για συλλογική διεκδίκηση από την ΚΕΔΕ. Σε μια περίοδο που οι δήμοι αναζητούν σταθερούς ιδίους πόρους, το ζήτημα των ανταποδοτικών από τις ΑΠΕ δεν είναι απλή τεχνική λεπτομέρεια, αλλά στρατηγικό ζήτημα οικονομικής αυτοτέλειας. Η συζήτηση στην ΚΕΔΕ σηματοδοτεί ότι το θέμα θα λάβει περαιτέρω διαστάσεις, με την τελική κρίση για το αν πρόκειται για «κομπίνα» ή θεσμικό κενό να αναμένεται, ενδεχομένως, και στα δικαστήρια.