Το μυστήριο του αστέρα WOH G64: Αλλαγή ταυτότητας σε πραγματικό χρόνο
Έρευνα του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών αποκαλύπτει την εκπληκτική μεταμόρφωση ενός υπεργίγαντα αστέρα, ανατρέποντας τις προηγούμενες γνώσεις.
Ερευνητές από το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών πραγματοποίησαν μια συγκλονιστική ανακάλυψη κατά τη μελέτη αστέρων υπεργιγάντων στο τελικό στάδιο της ζωής τους. Ο αστέρας WOH G64, ένας από τους μεγαλύτερους γνωστούς στο Σύμπαν, παρουσίασε μια απροσδόκητη μεταμόρφωση, η οποία παρατηρήθηκε σε πραγματικό χρόνο, αλλάζοντας ριζικά την εικόνα που είχαν οι επιστήμονες για αυτόν.
Από την πρώτη του ανακάλυψη τη δεκαετία του 1980, ο WOH G64, που βρίσκεται στον γαλαξία Μεγάλο Νέφος του Μαγγελάνου, θεωρούνταν ένας από τους πιο φωτεινούς, ψυχρούς και μεγαλύτερους ερυθρούς υπεργίγαντες. Η ακτίνα του υπολογιζόταν 1.540 φορές μεγαλύτερη από αυτή του Ήλιου, καθιστώντας τον ένα μοναδικό αντικείμενο μελέτης για την αστρική εξέλιξη.
Ωστόσο, οι νεότερες παρατηρήσεις έφεραν στο φως μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το αστέρι δεν ήταν πλέον κόκκινο και ψυχρό, αλλά είχε μετατραπεί σε κίτρινο, με θερμοκρασία αυξημένη κατά 1.000 βαθμούς Κελσίου. «Στην αρχή ήμασταν τελείως χαμένοι με τις μετρήσεις που κάναμε, οπότε ήταν σαν ένα παζλ για το οποίο έπρεπε να βρούμε όλα τα κομμάτια», δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο επικεφαλής της μελέτης, δρ. Γκονθάλο Μούνιοζ Σάντσεζ, ο οποίος ενσωμάτωσε τα ευρήματα στη διδακτορική του διατριβή στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Οι ερυθροί υπεργίγαντες, με μάζα οκτώ φορές μεγαλύτερη από του Ήλιου, έχουν σύντομη ζωή, λίγων εκατομμυρίων ετών, πριν εκραγούν ως σουπερνόβα. Για να διερευνήσουν την εξέλιξη του WOH G64, οι επιστήμονες εξέτασαν μετρήσεις φωτεινότητας και ηλεκτρομαγνητικά φάσματα από πάνω από 30 χρόνια, συμπεριλαμβανομένων αρχειακών δεδομένων από προγράμματα όπως το OGLE και το τηλεσκόπιο Las Campanas της Χιλής.
«Ήμασταν πολύ τυχεροί γιατί για τον συγκεκριμένο γαλαξία είχαμε πολλά δεδομένα των τελευταίων 30 χρόνων, οπότε υπήρχε ένας θησαυρός αρχειακού υλικού», ανέφερε η δρ. Άλκηστις Μπονάνου, διευθύντρια ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών. Τα δεδομένα αυτά αποδείχθηκαν κρίσιμα για τον προσδιορισμό της χρονικής περιόδου των αλλαγών.
Τα αποτελέσματα της έρευνας, που δημοσιεύθηκαν στο «Nature Astronomy», δείχνουν ότι το άστρο εμφάνισε ραγδαίες αλλαγές μέσα σε λίγα μόλις χρόνια. Συγκεκριμένα, εξασθένησε το 2011, ανακάμπτοντας και θερμαινόμενο (πάνω από 1.000 βαθμούς Κελσίου) το 2013-2014, ενώ το 2025 παρουσίασε σημαντική εξασθένηση. Επίσης, μεταβλήθηκε η χημική σύσταση της ατμόσφαιράς του.
Η παρούσα παρατήρηση προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία για τη μελέτη της αστρικής εξέλιξης σε πραγματικό χρόνο και την κατανόηση των διεργασιών που διαμορφώνουν τα τελικά στάδια των αστέρων. Επιπλέον, διαπιστώθηκε για πρώτη φορά ότι ο WOH G64 αποτελεί μέρος ενός διπλού αστρικού συστήματος, με συνοδό ένα άστρο παρόμοιο με τον Ήλιο, αλλά σημαντικά πιο μαζικό, θερμό και λαμπρό, με κυρίαρχη εκπομπή γαλάζιου φωτός.