Η σοβιετική βάση στο Πασαλιμάνι: Ένα μυστικό προγεφύρωμα στην Αδριατική
Η ιστορία της εγκατάστασης που αποτέλεσε κρίσιμο σημείο του Ψυχρού Πολέμου και ένα από τα πιο καλά κρυμμένα μυστικά της Αλβανίας.
Στην είσοδο του κόλπου του Αυλώνα, εκεί όπου τα νερά της Αδριατικής θάλασσας στενεύουν, στήθηκε στη δεκαετία του 1950 μια από τις πιο παράδοξες ναυτικές εγκαταστάσεις του Ψυχρού Πολέμου. Η βάση στο Πασαλιμάνι, γνωστή και ως “βάση του Παλέρμο”, μετατράπηκε σε σοβιετικό προγεφύρωμα στη Μεσόγειο, σε μια εποχή που η Αλβανία του Ενβέρ Χότζα ήταν στενός σύμμαχος της Σοβιετικής Ένωσης.
Η επιλογή του Πασαλιμανίου, λίγα χιλιόμετρα νότια του Αυλώνα, έγινε για έναν σαφή λόγο: η τοποθεσία προσέφερε φυσική προστασία, βάθος και τη δυνατότητα ελέγχου των θαλάσσιων οδών που οδηγούν από την Αδριατική στο Ιόνιο. Εκεί εγκαταστάθηκαν ορισμένα από τα 12 υποβρύχια τύπου Whiskey (Project 613) των Σοβιετικών, ντιζελοηλεκτρικά σκάφη με έξι τορπιλοσωλήνες, ιδανικά για επιτήρηση και αντιαποβατικές αποστολές σε κλειστές θάλασσες.
Για τη Μόσχα, η βάση στο Πασαλιμάνι δεν ήταν απλώς μια διευκόλυνση. Αποτελούσε το μοναδικό σταθερό στήριγμά της στη Μεσόγειο, προτού η Ρωσία εδραιώσει τη μόνιμη παρουσία της στη Συρία πολλά χρόνια αργότερα. Για το ΝΑΤΟ, η ύπαρξη σοβιετικών υποβρυχίων τόσο κοντά στις ιταλικές ακτές ήταν μια διαρκής υπενθύμιση ότι ο Ψυχρός Πόλεμος διεξαγόταν και στα νερά της Αδριατικής.
Σύμφωνα με τον «μύθο», μετά τον θάνατο του Χότζα, η συγκεκριμένη βάση δεν άνοιξε ξανά τις πόρτες της και παραμένει άγνωστο τι κρύβει στο εσωτερικό της, καθώς μόνο ο ίδιος και ο στενός του κύκλος γνώριζαν τους κωδικούς. Η βάση αυτή ήταν από τις πλέον μυστικότερες στην Αλβανία του Χότζα. Για την κατασκευή και λειτουργία της, μια μεγάλη έκταση είχε εκκενωθεί από τον γενικό πληθυσμό.
Το καθεστώς απαγόρευε την προσέγγιση στην περιοχή, ενώ είχαν δημιουργηθεί και βάσεις πεζικού πάνω και δίπλα στο βουνό όπου βρισκόταν η ναυτική εγκατάσταση. Αυτές οι βάσεις είχαν διπλό σκοπό: να λειτουργήσουν ως αντιπερισπασμός, κάνοντας τους πάντες να πιστεύουν ότι πρόκειται για βάση πεζικού, αλλά και για τη φύλαξη της ναυτικής εγκατάστασης. Άλλες μαρτυρίες από πολίτες που υπηρετούσαν τότε σε κοντινά στρατόπεδα αναφέρουν ότι ένα πλοίο μπορούσε να εισέλθει από το συγκεκριμένο σημείο και να διανύσει αρκετά χιλιόμετρα μέσα στα βουνά, περνώντας κυριολεκτικά από το εσωτερικό τους.