Εξάρθρωση κυκλώματος: 380 επιχειρήσεις, 205 αχυράνθρωποι και 43 εκατ. ευρώ οφειλές
Αποκαλύφθηκε το μοντέλο λειτουργίας που επιτρέπει την αποκόμιση κερδών από αδήλωτους φόρους και εισφορές, με τη χρήση «αναλώσιμων» ΑΦΜ.
Μια εκτεταμένη επιχείρηση, που περιλάμβανε 380 επιχειρήσεις, 205 αχυρανθρώπους και οφειλές ύψους 43 εκατομμυρίων ευρώ, δεν αποτελεί απλώς μια μεμονωμένη περίπτωση. Αναδεικνύει με σαφήνεια ένα σύστημα που επιτρέπει σε οργανωμένες ομάδες να αποκομίζουν τεράστια κέρδη, εκμεταλλευόμενες φοροδιαφυγή και μη καταβολή εισφορών.
Σύμφωνα με την αποκάλυψη της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), 317 από τις 380 εμπλεκόμενες επιχειρήσεις είχαν ήδη συσσωρεύσει χρέη 27 εκατομμυρίων ευρώ προς την εφορία και 16 εκατομμυρίων ευρώ προς τον Ενιαίο Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης (ΕΦΚΑ). Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο ήταν ότι, μόλις ξεκινούσε φορολογικός έλεγχος, οι εταιρείες αυτές «εξαφανίζονταν» για να αντικατασταθούν από άλλες με την ίδια δραστηριότητα και νέο διαχειριστή-βιτρίνα. Έτσι, η επιχείρηση συνέχιζε τη λειτουργία της, ενώ το νομικό πρόσωπο εξαφανιζόταν, αφήνοντας πίσω ανεκπλήρωτες οφειλές.
Το σχέδιο αυτό, που βασίζεται στη χρήση αχυρανθρώπων και ΑΦΜ «μιας χρήσης», προσφέρει κέρδη σε τρία επίπεδα:
Πρώτον, από τη μη απόδοση του Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ). Σε τομείς όπως η εστίαση και το εμπόριο ηλεκτρονικών ειδών, όπου και επικεντρωνόταν η υπόθεση, συμπεριλαμβανομένης μάλιστα γνωστής αλυσίδας γρήγορου φαγητού, ο ημερήσιος ΦΠΑ που εισπράττεται είναι σημαντικός. Όταν αυτό το ποσό δεν αποδίδεται στο Δημόσιο, μετατρέπεται σε άμεσο ταμειακό όφελος για το κύκλωμα.
Δεύτερον, από τη μη καταβολή ασφαλιστικών εισφορών και φόρου εισοδήματος. Οι επιχειρήσεις αυτές λειτουργούν, απασχολούν προσωπικό και δημιουργούν πραγματική οικονομική δραστηριότητα, αλλά οι υποχρεώσεις τους συσσωρεύονται στο όνομα διαχειριστών χωρίς ουσιαστική οικονομική επιφάνεια. Με το κλείσιμο της εταιρείας, οι απαιτήσεις του κράτους μένουν ανεκπλήρωτες.
Τρίτον, από τη συστηματική ανακύκλωση νομικών προσώπων. Οι έρευνες που διεξήχθησαν σε 11 κατοικίες απέφεραν 110 τραπεζικές κάρτες, 110 σφραγίδες εταιρειών, συσκευές POS, ηλεκτρονικό εξοπλισμό και 100.000 ευρώ σε μετρητά. Τα ευρήματα αυτά υποδεικνύουν την οργανωμένη ικανότητα για ταχεία αντικατάσταση εταιρειών. Κάθε φορά που ένα ΑΦΜ επιβαρυνόταν με χρέη, ένα νέο ήταν έτοιμο, με διαφορετικό διαχειριστή και παρόμοια δραστηριότητα.
Αυτή η πρακτική δεν είναι καινούργια. Σύμφωνα με στοιχεία της ΑΑΔΕ, το 2025 εντοπίστηκαν 147 επιχειρήσεις που συμμετείχαν σε παρόμοια κυκλώματα εικονικών συναλλαγών, με συνολική αξία 718,1 εκατομμυρίων ευρώ και 143,5 εκατομμυρίων ευρώ ΦΠΑ που δεν αποδόθηκε. Σε εκείνη την περίπτωση, οι εταιρείες λειτουργούσαν ως εκδότες ή λήπτες εικονικών τιμολογίων, μειώνοντας τεχνητά τη φορολογητέα ύλη. Μια άλλη υπόθεση, που είχε δημοσιοποιηθεί από την ΑΑΔΕ, αφορούσε κύκλωμα εικονικών τιμολογίων που προκάλεσε ζημία άνω των 48 εκατομμυρίων ευρώ, με παρόμοιο σχήμα: εταιρείες-κέλυφος, διαδοχικά νομικά σχήματα και πρόσωπα-βιτρίνες χωρίς περιουσιακά στοιχεία.
Το κοινό στοιχείο σε όλες αυτές τις υποθέσεις είναι η χρήση του ΑΦΜ ως αναλώσιμου εργαλείου. Η επιχείρηση μπορεί να λειτουργεί κανονικά, να εμφανίζει τζίρο και συναλλαγές, όμως οι υποχρεώσεις παραμένουν σε νομικά πρόσωπα που παύουν να υφίστανται ή δεν έχουν τη δυνατότητα εξόφλησης.
Στην πρόσφατη υπόθεση των 380 επιχειρήσεων, το επαναλαμβανόμενο μοτίβο αλλαγής ΑΦΜ, κοινών διευθύνσεων και διαχειριστών ήταν αυτό που ενεργοποίησε τα συστήματα ανάλυσης κινδύνου της ΑΑΔΕ. Οι διασταυρώσεις κατέδειξαν ότι οι εταιρείες με υψηλές οφειλές σταματούσαν να υφίστανται λίγο πριν ή κατά τη διάρκεια ελέγχου, ενώ η ίδια δραστηριότητα συνεχιζόταν υπό νέο νομικό πρόσωπο. Στο τέλος της διαδικασίας, τα χρέη βεβαιώνονται στο όνομα του διαχειριστή. Ο αχυράνθρωπος καταλήγει με μπλοκαρισμένο ΑΦΜ, δεσμευμένους λογαριασμούς και ποινικές ευθύνες, ενώ ο πραγματικός ελεγκτής της επιχείρησης έχει ήδη μεταφέρει τη δραστηριότητα αλλού. Το σύστημα αυτό βασίζεται ακριβώς στην «ασπίδα» προσώπων χωρίς περιουσία.