Ευρωπαϊκές χώρες προετοιμάζονται για απαγόρευση social media σε ανηλίκους

Η Ευρώπη βαδίζει προς την επιβολή γενικευμένων απαγορεύσεων χρήσης μέσων κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά, παρά τις σημαντικές αμφιβολίες για την πρακτική εφαρμογή τους και τον κίνδυνο νέων συγκρούσεων με τους αμερικανικούς τεχνολογικούς γίγαντες. Η Γαλλία βρίσκεται στο επίκεντρο των εξελίξεων, με νομοσχέδιο να οδεύει προς ψήφιση, ενώ η Ισπανία, η Ολλανδία, η Δανία και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν επίσης εκφράσει την πρόθεσή τους να περιορίσουν την πρόσβαση των νέων σε πλατφόρμες όπως το TikTok, το Instagram και το X. Το Κοινοβούλιο του Ηνωμένου Βασιλείου έχει ήδη ξεκινήσει συζητήσεις, προαναγγέλλοντας διαβουλεύσεις με τους αρμόδιους φορείς.

Οι προηγούμενες προσπάθειες για τη ρύθμιση των διαδικτυακών πλατφορμών έχουν αποδειχθεί προβληματικές, καθώς οι ανήλικοι έχουν βρει τρόπους να παρακάμπτουν τους περιορισμούς. Στη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, πρωτοβουλίες που στόχευαν στον περιορισμό της πρόσβασης σε πορνογραφικούς ιστότοπους παρακάμφθηκαν εύκολα μέσω εικονικών ιδιωτικών δικτύων (VPN) που αποκρύπτουν τη γεωγραφική θέση των χρηστών, ενώ ορισμένες εταιρείες αρνήθηκαν να συμμορφωθούν.

Ωστόσο, η κοινή γνώμη στην Ευρώπη φαίνεται να υποστηρίζει σθεναρά την επιβολή περιορισμών. Σύμφωνα με τη μελέτη Education Monitor που διενήργησε η Ipsos το καλοκαίρι του 2025, σε 30 ευρωπαϊκές χώρες, κατά μέσο όρο το 71% των ερωτηθέντων πιστεύει ότι παιδιά κάτω των 14 ετών δεν θα πρέπει να έχουν πρόσβαση στα social media, ποσοστό που φτάνει το 74% μεταξύ των γονέων.

Η Κλάρα Σαπάζ, πρέσβειρα της Γαλλίας για ψηφιακά ζητήματα, τόνισε στους Financial Times τη σημασία του συντονισμού μεταξύ των χωρών, παρομοιάζοντας την κατάσταση με την αντιμετώπιση του καπνίσματος, όπου η επίτευξη ενός σημείου καμπής οδήγησε σε αλλαγή συνηθειών. Επισήμανε ότι οι γαλλικοί κανόνες για την πορνογραφία έχουν μειώσει στο μισό την έκθεση ανηλίκων, ενώ η υποχρεωτική χρήση ζωνών ασφαλείας στα αυτοκίνητα, παρά το γεγονός ότι κάποιοι εξακολουθούν να τις αποφεύγουν, έχει μειώσει δραστικά τους θανάτους από τροχαία.

Η πρωτοβουλία για περιορισμό της χρήσης των social media από παιδιά έρχεται εν μέσω αυξανόμενων επιστημονικών ευρημάτων που συνδέουν τη χρήση τους με αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης, άγχους, μοναξιάς και διαταραχών εικόνας σώματος. Επιπλέον, οι γονείς εκφράζουν έντονη ανησυχία για την επικράτηση διαδικτυακού εκφοβισμού, ο οποίος είναι δύσκολο να ελεγχθεί σε αυτές τις πλατφόρμες.

Η Αυστραλία, πέρυσι, θέσπισε την πρώτη παγκοσμίως απαγόρευση των social media για παιδιά κάτω των 16 ετών, επιβάλλοντας την επαλήθευση ηλικίας υπό την απειλή προστίμων έως και 50 εκατομμύρια αυστραλιανά δολάρια. Ωστόσο, παρά την αρχική επιτυχία στην αφαίρεση εκατομμυρίων ψεύτικων λογαριασμών, η εφαρμογή του νόμου αντιμετωπίζει δυσκολίες, με τους ανηλίκους να μετακινούνται σε άλλες, μη ρυθμιζόμενες πλατφόρμες ή να παραπλανούν τους ελέγχους ηλικίας.

Στην Ευρώπη, το ρυθμιστικό πλαίσιο της ΕΕ, και συγκεκριμένα ο Κανονισμός για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), δυσχεραίνει την επιβολή, καθώς μόνο οι Βρυξέλλες μπορούν να επιβάλλουν κυρώσεις στις μεγάλες πλατφόρμες, αφήνοντας τα εθνικά κράτη με περιορισμένες δυνατότητες.

Η αντίδραση της τεχνολογικής βιομηχανίας γίνεται πλέον ανοιχτή, με την παραδοσιακή πρακτική της διακριτικής πίεσης στις Βρυξέλλες να παραγκωνίζεται. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει προειδοποιήσει για αντίποινα εάν η ΕΕ επιβάλει νέα πρόστιμα, φόρους ή ρυθμίσεις. Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ, μετά την ανακοίνωση της πρόθεσής του να απαγορεύσει την πρόσβαση παιδιών στα social media, αντιμετώπισε σφοδρές αντιδράσεις, μεταξύ άλλων από τον Έλον Μασκ, ο οποίος τον αποκάλεσε «τύραννο». Ο Πάβελ Ντούροφ, ιδρυτής του Telegram, προειδοποίησε ότι ο Σάντσεθ θα μπορούσε να μετατρέψει την Ισπανία σε κράτος επιτήρησης, απαιτώντας αυστηρούς ελέγχους όπως ταυτότητες ή βιομετρικά στοιχεία, κάτι που διαβρώνει την ανωνυμία.

Η Meta και το TikTok πιέζουν τις Βρυξέλλες, υποστηρίζοντας ότι οι οριζόντιες απαγορεύσεις είναι μια αμβλεία λύση και ότι τα υπάρχοντα μέτρα επαρκούν. Προτείνουν την επαλήθευση ηλικίας σε επίπεδο λειτουργικού συστήματος ή καταστήματος εφαρμογών. Παρά την πίεση, η αυξανόμενη δυναμική σε χώρες όπως η Γαλλία και η Ισπανία, με ισχυρή δημόσια στήριξη, αναγκάζει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να κινηθεί πιο αποφασιστικά.

Το “αγκάθι” παραμένει ο τρόπος ελέγχου της ηλικίας. Οι περισσότερες πλατφόρμες ορίζουν ελάχιστη ηλικία τα 13 έτη, βασιζόμενες στη δήλωση του χρήστη. Η Γαλλία προτείνει ελέγχους ηλικίας, ενώ άλλες χώρες εξετάζουν λύσεις σε επίπεδο app store. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναπτύσσει ένα πρωτότυπο εφαρμογής επαλήθευσης ηλικίας, με στόχο να δυσχεράνει την παράκαμψη μέσω VPN. Η Πολωνία, μέσω του υφυπουργού Ψηφιακών Υποθέσεων, τάσσεται υπέρ μιας οριζόντιας προσέγγισης, τονίζοντας την ανάγκη για εφαρμόσιμους νόμους.

Η ισπανική ένωση γονέων Mobile-Free Adolescence χαιρέτισε τη νέα «σαφή βούληση για ρύθμιση» στην Ευρώπη, αν και ζητά αυστηρότερες κυρώσεις για τη μη συμμόρφωση, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι η Ευρώπη θα επιτύχει τον στόχο της, εφόσον υπάρχει πολιτική βούληση.